Húsnæðisliðurinn er bastarður verðbólgunnar - Staða mála minnir á 2003 til 2005

Mælingar á vísitölu neysluverðs, það er verðbólgunni, eru oftast ekki með húsnæðisliðinn innanborðs á alþjóðavettavangi. Hér á landi er húsnæðisliðurinn það sem heldur „lífi“ í henni þessa dagana.

7DM_0066_raw_0813.JPG
Auglýsing

Ef hús­næð­islið­ur­inn væri ekki inn í verð­bólgu­mæl­ingum Hag­stofu Íslands væri verð­bólgan nú 0,3 pró­sent, en ekki 1,8 pró­sent. Þannig má líkja honum við bastarð hvað verð­bólgu­mæl­ing­arnar varðar þessi miss­er­in.

Í Pen­inga­málum Seðla­banka Íslands, sem komu út í síð­ustu viku, er stöðu mála nú líkt við þróun mála í hag­kerf­inu á árunum 2003 til 2005. Þá hafði mikil og hröð hækkun hús­næð­is­verðs, ekki síst eftir að bank­arnir hófu að lána 100 pró­sent lán haustið 2004, áhrif á verð­bólgu til hækk­un­ar. Á ein­ungis fjórum mán­uðum lán­uðu bank­arnir 115 millj­arða til kaupa á hús­næði og tóku raunar alveg yfir það hlut­verk að veita ný hús­næð­is­lán. Hús­næð­is­verð rauk upp, og verð­bólgan sam­hliða. Lánin voru að lang­mestu verð­tryggð, og með hag­stæð­ustu vöxtum sem þá þekkt­u­st; 4,15 pró­sent. 

Sam­hliða þess­ari þróun var síðan almennur upp­gangur í efn­hags­líf­inu og for­dæma­laus ofþensla hjá bæði hinu opin­bera og á einka­mark­aði. Óþarfi er, í þess­ari grein, að rekja til fulls afleið­ing­arn­ar, en í stuttu máli lauk skeið­inu með for­dæma­lausri neyð­ar­laga­setn­ingu og alls­herj­ar­hruni bank­anna 7. til 9. októ­ber 2008.

Auglýsing

Verðlag

Hvað ger­ist nú?

En hvað er það sem Seðla­bank­inn er að horfa til á árunum 2003 til 2005, sem svipar til aðstæðna núna? Í Pen­inga­málum seg­ir: „Sam­setn­ing verð­bólg­unnar minnir þó tölu­vert á stöð­una á ár­unum 2003-2005 þegar mæld verð­bólga var lítil m.a. vegna þess að ­gengi krón­unnar hækk­aði og inn­flutt verð­bólga var lítil á sama tíma og inn­lendur verð­bólgu­þrýst­ing­ur, sem kom m.a. fram í miklum hækk­un­um á hús­næð­is­verði, var tölu­verð­ur. Þegar gengi krón­unnar gaf eft­ir árið 2006 jókst verð­bólga hratt. Í ljósi mik­ils verð­bólgu­þrýst­ings frá­ vinnu­mark­aði núna og vax­andi fram­leiðslu­spennu í þjóð­ar­bú­skapn­um eru því nokkrar líkur á að mæld verð­bólga end­ur­spegli ekki að fullu þann und­ir­liggj­andi verð­bólgu­þrýst­ing sem er fyrir hendi. Horfur eru því á að verð­bólga auk­ist á ný þegar áhrif lækk­unar alþjóð­legs vöru­verðs fjara út.“

Pen­inga­stefnu­nefnd hækkar vext­ina

Þetta mat sem þarna birt­ist hefur verið helsta rök­semdin fyrir hækkun stýri­vaxta að und­an­förnu, nú síð­ast um 0,25 pró­sentu­stig upp í 5,75 pró­sent. Nefndin er þannig í reynd að hækka vext­ina vegna verð­bólgu sem ekki er komin fram en er byrjuð að hlað­ast upp með efna­hags­legum óveð­ur­ský­um. Fyrir fólk með hús­næð­is­lán ætti þetta að vera nokk­urt áhyggju­efni, hvort sem um er að ræða verð­tryggð eða óverð­tryggð lán. Þeir sem eru með fasta óverð­tryggða vextir til þriggja eða fimm ára, eins og bank­arnir bjóða nú, eru með fast land undir fótum hvað greiðslu­byrði og höf­uð­stól lána varð­ar, en hinir eru með óviss­una í fang­inu, ef svo má að orði kom­ast. Leigj­endur fá áhrifin einnig fram, enda oft­ast nær vísi­tölu­teng­ingar í samn­ing­um, eða end­ur­skoð­un­ar­á­kvæði sem tryggja hag leigu­sala.

Hvað ger­ist ef allar örvar benda í eina átt?

Seðla­bank­inn greinir stöðu mála nú með þeim hætti, að verð­þróun á ýmsum hrá­vörum, meðal ann­ars olíu, hafi haldið niðri inn­fluttri verð­bólgu, með beinum og óbeinum hætti, á und­an­förnum mán­uð­um. Lækk­anir á hinum ýmsu vörum hafa áhrif á fram­leiðslu og inn­kaupa­verð á end­an­um, þó mis­langan tíma taki fyrir slíka þróun að hafa áhrif í verð­bólg­unni hér á landi. Verð á hrá­olíu hefur lækkað mikið á und­an­förnum tólf mán­uð­um. Farið úr tæp­lega 110 Banda­ríkja­dölum á tunn­una niður í 45 til 50 Banda­ríkja­dali nú.

Ómögu­legt er að full­yrða um þróun mála, þegar verð­lagið er ann­ars veg­ar, en svo virð­ist sem Pen­inga­stefnu­nefnd sé að vara við því að allar efna­hags­legar örv­ar, sem kynda undir verð­bólg­unni, geti snú­ist hratt í sömu átt. Það er að inn­lend verð­bólga hækki sam­hliða hröðum launa­hækk­unum á bæði opin­berum og almennum vinnu­mark­aði, áhrifa alþjóð­legrar þró­unar á hrá­vöru­mörk­uðum hætti að gæta í verð­bólgu­mæl­ing­um, og hús­næð­is­verð haldi áfram að hækka með til­heyr­andi verð­bólgu­aukn­ing­u. 

Hringekja sem fólk ætti að velta fyrir sér

Þá má búast við að gripið verði til frek­ari vaxta­hækk­ana, jafn­vel þó vaxt­ar­mun­ar­við­skipti erlenda spá­kaup­manna, sem hafa auk­ist um 50 millj­arða frá því í sum­ar, muni halda áfram að vaxa með til­heyr­andi styrk­ing­ar­á­hrifum á gengi krón­unn­ar. 

Þessa hringjekju þekkja íslenskir neyt­endur ágæt­lega, og lítið annað hægt að gera en að vona það besta, en búast jafn­framt við því að þrátt fyrir um margt ágætar efna­hags­horfur í augna­blik­inu, þá geti ofþensla haft nei­kvæðar afleið­ingar í för með sér.





Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorsteinn Vilhjálmsson
Sprautur, siður og réttur
Kjarninn 26. febrúar 2021
Símon Sigvaldason
Dómsmálaráðherra gerir tillögu um að skipa Símon Sigvaldason í Landsrétt
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir vill að Símon Sigvaldason verði skipaður í eina lausa stöðu við Landsrétt. Það þýðir að Jón Finnbjörnsson, sem er í leyfi og sótti um endurskipun, fær hana ekki.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum.
Býst við að Viaplay hækki verðið þegar íþróttapakkinn stækkar
Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri hjá Símanum býst við því að Viaplay hækki verðið á áskriftum sínum þegar íþróttapakkinn þeirra stækkar. „Annað væri bara skaðleg undirverðlagning,“ sagði Magnús í nýjum þætti af Tæknivarpinu.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Sambærilegum smáhýsum hefur þegar verið komið upp í Gufunesi.
Smáhýsi fyrir heimilislausa í Laugardalnum þokast nær
Áform um smáhýsi fyrir heimilislausa á borgarlandi milli Suðurlandsbrautar og Fjölskyldu- og húsdýragarðsins hafa verið samþykkt í skipulags- og samgönguráði. Íþróttafélög, fasteignafélagið Reitir og fleiri lögðust gegn þessari staðsetningu smáhýsanna.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Einkaneysla Íslendinga dróst lítið saman, þrátt fyrir samkomutakmarkanir
Minni samdráttur í fyrra en áður var áætlað
Landsframleiðsla dróst saman um 6,6 prósent í fyrra samkvæmt nýútgefnum þjóðhagsreikningum Hagstofu. Þetta er nokkuð minni samdráttur en Seðlabankinn og Íslandsbankinn höfðu áætlað.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Einn hefur skráð sig sem hagsmunavörð
Þrátt fyrir að lög sem kveða á um skráningu hagsmunavarða hafi tekið gildi í byrjun árs hefur einungis einn skráð sig hjá hinu opinbera. Vinna við sérstakt vefsvæði, þar sem upplýsingar um skráða hagsmunaverði verða aðgengilegar, er á lokastigi.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Maggi Ragg um framtíð sjónvarps á Íslandi
Kjarninn 26. febrúar 2021
Ursula von der Leyen, framkvæmdastjóri Evrópusambandsins.
Samræmd bólusetningavottorð innan ESB gætu litið dagsins ljós eftir þrjá mánuði
Framkvæmdastjóri Evrópusambandsins sagði eftir fund leiðtoga þess í gær að það myndi taka „að minnsta kosti“ þrjá mánuði að þróa tæknilega útfærslu samræmdra bólusetningavottorða.
Kjarninn 26. febrúar 2021
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None