Húsnæðisliðurinn er bastarður verðbólgunnar - Staða mála minnir á 2003 til 2005

Mælingar á vísitölu neysluverðs, það er verðbólgunni, eru oftast ekki með húsnæðisliðinn innanborðs á alþjóðavettavangi. Hér á landi er húsnæðisliðurinn það sem heldur „lífi“ í henni þessa dagana.

7DM_0066_raw_0813.JPG
Auglýsing

Ef hús­næð­islið­ur­inn væri ekki inn í verð­bólgu­mæl­ingum Hag­stofu Íslands væri verð­bólgan nú 0,3 pró­sent, en ekki 1,8 pró­sent. Þannig má líkja honum við bastarð hvað verð­bólgu­mæl­ing­arnar varðar þessi miss­er­in.

Í Pen­inga­málum Seðla­banka Íslands, sem komu út í síð­ustu viku, er stöðu mála nú líkt við þróun mála í hag­kerf­inu á árunum 2003 til 2005. Þá hafði mikil og hröð hækkun hús­næð­is­verðs, ekki síst eftir að bank­arnir hófu að lána 100 pró­sent lán haustið 2004, áhrif á verð­bólgu til hækk­un­ar. Á ein­ungis fjórum mán­uðum lán­uðu bank­arnir 115 millj­arða til kaupa á hús­næði og tóku raunar alveg yfir það hlut­verk að veita ný hús­næð­is­lán. Hús­næð­is­verð rauk upp, og verð­bólgan sam­hliða. Lánin voru að lang­mestu verð­tryggð, og með hag­stæð­ustu vöxtum sem þá þekkt­u­st; 4,15 pró­sent. 

Sam­hliða þess­ari þróun var síðan almennur upp­gangur í efn­hags­líf­inu og for­dæma­laus ofþensla hjá bæði hinu opin­bera og á einka­mark­aði. Óþarfi er, í þess­ari grein, að rekja til fulls afleið­ing­arn­ar, en í stuttu máli lauk skeið­inu með for­dæma­lausri neyð­ar­laga­setn­ingu og alls­herj­ar­hruni bank­anna 7. til 9. októ­ber 2008.

Auglýsing

Verðlag

Hvað ger­ist nú?

En hvað er það sem Seðla­bank­inn er að horfa til á árunum 2003 til 2005, sem svipar til aðstæðna núna? Í Pen­inga­málum seg­ir: „Sam­setn­ing verð­bólg­unnar minnir þó tölu­vert á stöð­una á ár­unum 2003-2005 þegar mæld verð­bólga var lítil m.a. vegna þess að ­gengi krón­unnar hækk­aði og inn­flutt verð­bólga var lítil á sama tíma og inn­lendur verð­bólgu­þrýst­ing­ur, sem kom m.a. fram í miklum hækk­un­um á hús­næð­is­verði, var tölu­verð­ur. Þegar gengi krón­unnar gaf eft­ir árið 2006 jókst verð­bólga hratt. Í ljósi mik­ils verð­bólgu­þrýst­ings frá­ vinnu­mark­aði núna og vax­andi fram­leiðslu­spennu í þjóð­ar­bú­skapn­um eru því nokkrar líkur á að mæld verð­bólga end­ur­spegli ekki að fullu þann und­ir­liggj­andi verð­bólgu­þrýst­ing sem er fyrir hendi. Horfur eru því á að verð­bólga auk­ist á ný þegar áhrif lækk­unar alþjóð­legs vöru­verðs fjara út.“

Pen­inga­stefnu­nefnd hækkar vext­ina

Þetta mat sem þarna birt­ist hefur verið helsta rök­semdin fyrir hækkun stýri­vaxta að und­an­förnu, nú síð­ast um 0,25 pró­sentu­stig upp í 5,75 pró­sent. Nefndin er þannig í reynd að hækka vext­ina vegna verð­bólgu sem ekki er komin fram en er byrjuð að hlað­ast upp með efna­hags­legum óveð­ur­ský­um. Fyrir fólk með hús­næð­is­lán ætti þetta að vera nokk­urt áhyggju­efni, hvort sem um er að ræða verð­tryggð eða óverð­tryggð lán. Þeir sem eru með fasta óverð­tryggða vextir til þriggja eða fimm ára, eins og bank­arnir bjóða nú, eru með fast land undir fótum hvað greiðslu­byrði og höf­uð­stól lána varð­ar, en hinir eru með óviss­una í fang­inu, ef svo má að orði kom­ast. Leigj­endur fá áhrifin einnig fram, enda oft­ast nær vísi­tölu­teng­ingar í samn­ing­um, eða end­ur­skoð­un­ar­á­kvæði sem tryggja hag leigu­sala.

Hvað ger­ist ef allar örvar benda í eina átt?

Seðla­bank­inn greinir stöðu mála nú með þeim hætti, að verð­þróun á ýmsum hrá­vörum, meðal ann­ars olíu, hafi haldið niðri inn­fluttri verð­bólgu, með beinum og óbeinum hætti, á und­an­förnum mán­uð­um. Lækk­anir á hinum ýmsu vörum hafa áhrif á fram­leiðslu og inn­kaupa­verð á end­an­um, þó mis­langan tíma taki fyrir slíka þróun að hafa áhrif í verð­bólg­unni hér á landi. Verð á hrá­olíu hefur lækkað mikið á und­an­förnum tólf mán­uð­um. Farið úr tæp­lega 110 Banda­ríkja­dölum á tunn­una niður í 45 til 50 Banda­ríkja­dali nú.

Ómögu­legt er að full­yrða um þróun mála, þegar verð­lagið er ann­ars veg­ar, en svo virð­ist sem Pen­inga­stefnu­nefnd sé að vara við því að allar efna­hags­legar örv­ar, sem kynda undir verð­bólg­unni, geti snú­ist hratt í sömu átt. Það er að inn­lend verð­bólga hækki sam­hliða hröðum launa­hækk­unum á bæði opin­berum og almennum vinnu­mark­aði, áhrifa alþjóð­legrar þró­unar á hrá­vöru­mörk­uðum hætti að gæta í verð­bólgu­mæl­ing­um, og hús­næð­is­verð haldi áfram að hækka með til­heyr­andi verð­bólgu­aukn­ing­u. 

Hringekja sem fólk ætti að velta fyrir sér

Þá má búast við að gripið verði til frek­ari vaxta­hækk­ana, jafn­vel þó vaxt­ar­mun­ar­við­skipti erlenda spá­kaup­manna, sem hafa auk­ist um 50 millj­arða frá því í sum­ar, muni halda áfram að vaxa með til­heyr­andi styrk­ing­ar­á­hrifum á gengi krón­unn­ar. 

Þessa hringjekju þekkja íslenskir neyt­endur ágæt­lega, og lítið annað hægt að gera en að vona það besta, en búast jafn­framt við því að þrátt fyrir um margt ágætar efna­hags­horfur í augna­blik­inu, þá geti ofþensla haft nei­kvæðar afleið­ingar í för með sér.





Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Látum Amazon borga“
Starfsmenn Amazon munu á svörtum föstudegi efna til mótmæla og jafnvel verkfalla á starfstöðum Amazon víða um heim. Alþýðusamband Íslands er orðið þátttakandi í alþjóðlegri herferð undir yfirskriftinni „Látum Amazon borga“.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Togarinn Júlíus Geirmundsson.
Skipstjórnarmenn hjá Samherja segjast „án málsvara og stéttarfélags“
Sautján skipstjórar og stýrimenn hjá Samherja gagnrýna eigið stéttarfélag harðlega fyrir að hafa staðið að lögreglukæru á hendur skipstjóra Júlíusar Geirmundssonar og segja umfjöllun um málið gefa ranga mynd af lífinu til sjós.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir
Spurði Katrínu af hverju hún væri „að mylja undir þá ríku“
Þingmaður Pírata og forsætisráðherra voru aldeilis ekki sammála á þingi í dag um það hvort stjórnvöld væru að „mylja undir þá ríku“ með aðgerðum vegna COVID-19 faraldursins.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Stöndum á krossgötum
Sóttvarnalæknir segir að á sama tíma og að mikið ákall sé í samfélaginu um að aflétta takmörkunum megi sjá merki um að faraldurinn gæti verið að fara af stað enn á ný.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Ekki fleiri PS5 á Íslandi á þessu ári
Kjarninn 26. nóvember 2020
Borgin gefur ríkinu út næstu viku til að borga 8,7 milljarða króna, annars mun hún höfða mál
Reykjavíkurborg telur að hún hafi verið útilokuð frá því að hljóta framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga árum saman og að sú útilokun sé bæði andstæð lögum og stjórnarskrá. Hún fer fram á 8,7 milljarða króna auk vaxta og dráttarvaxta.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kannanir sýna að langflestir landsmenn hafi fulla trú á þeirri stefnu sem almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld reka í baráttunni gegn COVID-19.
Lítill hljómgrunnur fyrir andstöðu við sóttvarnaraðgerðir yfirvalda
Landsmenn treysta yfirvöldum til að takast á við COVID-19 og bara tíu prósent telja að of mikið sé gert úr heilsufarslegri hættu sem starfi af faraldrinum. Gagnrýnendur finna helst hljómgrunn á meðal lítils hluta kjósenda Miðflokks og Sjálfstæðisflokks.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Spítalinn var næstum því kominn á hliðina í þessum litla faraldri“
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir var spurður beinskeyttra spurninga um gagnrýni sem fram hefur komið á opinberar sóttvarnaraðgerðir, meðal annars frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í hlaðvarpsþætti á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None