Húsnæðisliðurinn er bastarður verðbólgunnar - Staða mála minnir á 2003 til 2005

Mælingar á vísitölu neysluverðs, það er verðbólgunni, eru oftast ekki með húsnæðisliðinn innanborðs á alþjóðavettavangi. Hér á landi er húsnæðisliðurinn það sem heldur „lífi“ í henni þessa dagana.

7DM_0066_raw_0813.JPG
Auglýsing

Ef hús­næð­islið­ur­inn væri ekki inn í verð­bólgu­mæl­ingum Hag­stofu Íslands væri verð­bólgan nú 0,3 pró­sent, en ekki 1,8 pró­sent. Þannig má líkja honum við bastarð hvað verð­bólgu­mæl­ing­arnar varðar þessi miss­er­in.

Í Pen­inga­málum Seðla­banka Íslands, sem komu út í síð­ustu viku, er stöðu mála nú líkt við þróun mála í hag­kerf­inu á árunum 2003 til 2005. Þá hafði mikil og hröð hækkun hús­næð­is­verðs, ekki síst eftir að bank­arnir hófu að lána 100 pró­sent lán haustið 2004, áhrif á verð­bólgu til hækk­un­ar. Á ein­ungis fjórum mán­uðum lán­uðu bank­arnir 115 millj­arða til kaupa á hús­næði og tóku raunar alveg yfir það hlut­verk að veita ný hús­næð­is­lán. Hús­næð­is­verð rauk upp, og verð­bólgan sam­hliða. Lánin voru að lang­mestu verð­tryggð, og með hag­stæð­ustu vöxtum sem þá þekkt­u­st; 4,15 pró­sent. 

Sam­hliða þess­ari þróun var síðan almennur upp­gangur í efn­hags­líf­inu og for­dæma­laus ofþensla hjá bæði hinu opin­bera og á einka­mark­aði. Óþarfi er, í þess­ari grein, að rekja til fulls afleið­ing­arn­ar, en í stuttu máli lauk skeið­inu með for­dæma­lausri neyð­ar­laga­setn­ingu og alls­herj­ar­hruni bank­anna 7. til 9. októ­ber 2008.

Auglýsing

Verðlag

Hvað ger­ist nú?

En hvað er það sem Seðla­bank­inn er að horfa til á árunum 2003 til 2005, sem svipar til aðstæðna núna? Í Pen­inga­málum seg­ir: „Sam­setn­ing verð­bólg­unnar minnir þó tölu­vert á stöð­una á ár­unum 2003-2005 þegar mæld verð­bólga var lítil m.a. vegna þess að ­gengi krón­unnar hækk­aði og inn­flutt verð­bólga var lítil á sama tíma og inn­lendur verð­bólgu­þrýst­ing­ur, sem kom m.a. fram í miklum hækk­un­um á hús­næð­is­verði, var tölu­verð­ur. Þegar gengi krón­unnar gaf eft­ir árið 2006 jókst verð­bólga hratt. Í ljósi mik­ils verð­bólgu­þrýst­ings frá­ vinnu­mark­aði núna og vax­andi fram­leiðslu­spennu í þjóð­ar­bú­skapn­um eru því nokkrar líkur á að mæld verð­bólga end­ur­spegli ekki að fullu þann und­ir­liggj­andi verð­bólgu­þrýst­ing sem er fyrir hendi. Horfur eru því á að verð­bólga auk­ist á ný þegar áhrif lækk­unar alþjóð­legs vöru­verðs fjara út.“

Pen­inga­stefnu­nefnd hækkar vext­ina

Þetta mat sem þarna birt­ist hefur verið helsta rök­semdin fyrir hækkun stýri­vaxta að und­an­förnu, nú síð­ast um 0,25 pró­sentu­stig upp í 5,75 pró­sent. Nefndin er þannig í reynd að hækka vext­ina vegna verð­bólgu sem ekki er komin fram en er byrjuð að hlað­ast upp með efna­hags­legum óveð­ur­ský­um. Fyrir fólk með hús­næð­is­lán ætti þetta að vera nokk­urt áhyggju­efni, hvort sem um er að ræða verð­tryggð eða óverð­tryggð lán. Þeir sem eru með fasta óverð­tryggða vextir til þriggja eða fimm ára, eins og bank­arnir bjóða nú, eru með fast land undir fótum hvað greiðslu­byrði og höf­uð­stól lána varð­ar, en hinir eru með óviss­una í fang­inu, ef svo má að orði kom­ast. Leigj­endur fá áhrifin einnig fram, enda oft­ast nær vísi­tölu­teng­ingar í samn­ing­um, eða end­ur­skoð­un­ar­á­kvæði sem tryggja hag leigu­sala.

Hvað ger­ist ef allar örvar benda í eina átt?

Seðla­bank­inn greinir stöðu mála nú með þeim hætti, að verð­þróun á ýmsum hrá­vörum, meðal ann­ars olíu, hafi haldið niðri inn­fluttri verð­bólgu, með beinum og óbeinum hætti, á und­an­förnum mán­uð­um. Lækk­anir á hinum ýmsu vörum hafa áhrif á fram­leiðslu og inn­kaupa­verð á end­an­um, þó mis­langan tíma taki fyrir slíka þróun að hafa áhrif í verð­bólg­unni hér á landi. Verð á hrá­olíu hefur lækkað mikið á und­an­förnum tólf mán­uð­um. Farið úr tæp­lega 110 Banda­ríkja­dölum á tunn­una niður í 45 til 50 Banda­ríkja­dali nú.

Ómögu­legt er að full­yrða um þróun mála, þegar verð­lagið er ann­ars veg­ar, en svo virð­ist sem Pen­inga­stefnu­nefnd sé að vara við því að allar efna­hags­legar örv­ar, sem kynda undir verð­bólg­unni, geti snú­ist hratt í sömu átt. Það er að inn­lend verð­bólga hækki sam­hliða hröðum launa­hækk­unum á bæði opin­berum og almennum vinnu­mark­aði, áhrifa alþjóð­legrar þró­unar á hrá­vöru­mörk­uðum hætti að gæta í verð­bólgu­mæl­ing­um, og hús­næð­is­verð haldi áfram að hækka með til­heyr­andi verð­bólgu­aukn­ing­u. 

Hringekja sem fólk ætti að velta fyrir sér

Þá má búast við að gripið verði til frek­ari vaxta­hækk­ana, jafn­vel þó vaxt­ar­mun­ar­við­skipti erlenda spá­kaup­manna, sem hafa auk­ist um 50 millj­arða frá því í sum­ar, muni halda áfram að vaxa með til­heyr­andi styrk­ing­ar­á­hrifum á gengi krón­unn­ar. 

Þessa hringjekju þekkja íslenskir neyt­endur ágæt­lega, og lítið annað hægt að gera en að vona það besta, en búast jafn­framt við því að þrátt fyrir um margt ágætar efna­hags­horfur í augna­blik­inu, þá geti ofþensla haft nei­kvæðar afleið­ingar í för með sér.





Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca stefnir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur stefnt Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None