Krefjandi aðstæður á íbúðamarkaði - Sár vöntun á litlum og meðalstórum íbúðum

Alþýðusamband Íslands hefur tekið saman ítarlega skýrslu um stöðu mála á húsnæðismarkaði, og segir þar að ungt fólk eigi margt erfitt uppdráttar vegna þess hve erfitt er að kaupa fasteign.

reykjavík
Auglýsing

Ungt fólk á í erf­ið­leikum með að stíga skrefið inn á hús­næð­is­markað og dvelur lengur í for­eldra­húsum fyrir vik­ið. Eft­ir­spurn eft­ir litlum og með­al­stórum íbúðum eykst stöðugt, en fram­boðið hefur ekki fylg­t þeirri þró­un, og má meðal ann­ars rekja þær aðstæður til áfalls­ins sem ­bygg­inga­mark­að­ur­inn hér á landi varð fyrir við hrun­ið, þeg­ar fast­eigna­mark­að­ur­inn nær alveg botn­fraus, bygg­inga­kostn­aður rauk upp og aðgeng­i að lánsfé varð erf­ið­ara.

„Unga fólkið sem hyggst stíga sín fyrstu spor á hús­næð­is­mark­aðnum verður einna verst úti. Fjöldi fólks kemst ekki úr ­for­eldra­húsum og einnig má ætla að full­orðið fólk sem vill minnka við sig hafi ekki tök á því vegna skorts á litlu hús­næði og lít­illi eft­ir­spurn eftir stærri ­eignum þeirra,“ segir í nýrri skýrslu ASÍ, um stöðu mála á hús­næð­is­mark­aði, sem kom út í dag.

Húsnæðismarkaðurinn á höfuðbrogarsvæðinu. Mynd: ASÍ.

Auglýsing

Af hverju er lítið byggt?

Í henni kemur fram að til­tölu­lega hröð breyt­ing hafi verið á í­búða­mark­aði á Íslandi, þarsem 20,8 pró­sent þeirra sem á honum eru búi í leigu­hús­næði en hlut­fallið var 12,9 pró­sent árið 2008. Mikil og sár vöntun sé á upp­bygg­ingu íbúða til að mæta auk­inni eft­ir­spurn, enda fjölgar fólki til­tölu­lega stöðugt og stórar árangar að koma út á íbúða­markað á næstu árum. „Á ár­unum 2009-2013, var ein­ungis lokið við bygg­ingu 2.000 nýrra íbúða, en almennt er talið að byggja þurfi 1.500-1.800 nýjar íbúðir á ári hverju til þess að svara eðli­legri eft­ir­spurn miðað við þróun sam­fé­lags­ins. Þrátt fyrir mik­ið of­fram­boð íbúða sem byggðar voru á árunum fyrir hrun er mik­ill skortur á litl­u­m ­í­búðum sem henta til fyrstu kaupa. Þau rök heyr­ast oft að bygg­inga­reglu­gerð og hátt lóða­verð valdi háum bygg­inga­kostn­aði og kann það að vera hluti af ástæð­u þess að ekki sé farið að byggja meira,“ segir í skýrslu ASÍ.

Fleiri leigja

Þá sýni tölur þar sem þróun á íbúða­mark­aði er greind á ár­unum 2005 til og með 2013 að miklar og hraðar breyt­ingar séu leið­ast fram á í­búða­mark­aði, sem þurfi að huga vel að hvernig sé best að móta reglu­verk fyr­ir­. Eitt af því sem setji svip sinn á stöðu leigu­mark­að­ar­ins þessa stund­ina, og rýrir fram­boð almennra leigu­í­búða, er fjöldi íbúða sem ein­stak­lingar leigja til­ ­ferða­manna. „Eins og staðan er í dag eru yfir 3.500 íslenskir gisti­kostir á skrá hjá Air­bnb sem er fyr­ir­tæki sem gerir fólki kleift að leigja ferða­mönn­um hús­næði sitt. Þetta hefur þær afleið­ingar í för með sér að fram­boð leigu­í­búða til almenn­ings dregst saman og verð hækk­ar. Hvað varðar fjölda fólks sem býr í leigu­hús­næði sam­an­borið við eigið hús­næði, þá fjölg­aði leigj­endum hlut­falls­lega mun meira en þeim sem búa í eigin hús­næði fækk­aði í kringum efna­hags­hrun­ið. Á ár­unum 2005-2013 fjölg­aði leigj­endum um 85% á meðan þeim sem búa í eig­in hús­næði fækk­aði ekki nema um 4 pró­sent,“ segir í skýrsl­unni.

Veru­leik­inn annar en sýn­ist



Sam­an­burður á vísi­tölu leigu­verðs, íbúða­verðs og vísi­tölu launa síð­ast liðið ár ­sýnir að leigu­verðs­vísi­talan hefur hækkað hlut­falls­lega minnst, að því er seg­ir í skýrsl­unni. Sam­kvæmt þessum upp­lýs­ingum virð­ist staðan á leigu­mark­aði því alls ekki vera slæm ef ein­ungis er tekið til­lit til verðs. Hins vegar ber að ­at­huga að gæði og magn þeirra upp­lýs­inga sem við höfum um leigu­mark­að­inn gefa ekki endi­lega raun­hæfa mynd. Vísi­tala leigu­verðs bygg­ist á leigu­verði sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ing­um. Það er þó ekki skylda að þing­lýsa leigu­samn­ingi og hvat­inn til að þing­lýsa fer oft­ast eftir því hvort við­kom­andi eigi rétt á húsa­leigu­bótum eða ekki. Þing­lýstir samn­ingar eru því ekki nema hluti af heild­inni.

Húsa­leigu­bætur skerð­ast eftir því sem tekjur aukast og eru ­leigj­endur í mörgum til­fellum með of háar tekjur til þess að eiga rétt á bót­u­m og láta þess vegna ekki þing­lýsa samn­ing­um. „Það kemur því ekki á óvart að þegar hag­deild ASÍ fór í gegnum allar leigu­aug­lýs­ingar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu kom í ljós mun hærra verð en þing­lýstir leigu­samn­ingar gáfu til kynna,“ segir í skýrsl­unni.

Leiguverð. Mynd: ASÍ.

Í sept­em­ber var ­með­alleigu­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu tæp­lega 95 þús­und krónur fyrir stúdíó íbúð ­sam­kvæmt þing­lýstum leigu­samn­ing­um, rúm­lega 127 þús­und krónur fyrir tveggja her­bergja íbúð, tæp­lega 160 þús­und fyrir þriggja her­bergja íbúð og 189 þús­und krónur fyrir fjög­urra til fimm her­bergja íbúð ­sam­kvæmt gögnum frá Þjóð­skrá.

Farið var í gegnum allar aug­lýs­ingar um leigu­í­búðir á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á leiga.is, hjá Leigu­list­anum , á husa­leiga.is, mbl.is og vis­ir.is þann 17. sept­em­ber s.l. Verðin voru skráð og flokkuð eftir teg­und ­í­búða. Ein­ungis voru teknar til skoð­unar aug­lýs­ingar um íbúðir þar sem gef­ið var upp leigu­verð, þ.e. ekki þegar óskað var eftir til­boði.

Þær tölur voru bornar saman við verð sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ingum og í ljós kom mik­ill verð­mun­ur. Í sumum til­fellum var ­yfir 30 pró­sent hærra verð að finna í leigu­aug­lýs­ing­um, að því er segir í skýrsl­unni. 

Nýtt hús­næð­is­leigu­kerf­i ­styrkir stöðu fjöl­skyldna

Það stendur til að breyta húsa­leigu­bóta­kerf­inu og hækk­a grunn­fjár­hæðir ásamt frí­tekju­mörku. Önnur breyt­ing er sú að bæt­urnar munu fara eftir fjölda heim­il­is­manna en ekki ein­ungis fjölda barna. Þannig vænkast hag­ur hjóna og sam­búð­ar­fólks hlut­falls­lega mest, segir í skýrsl­unni.

Eft­ir­fylgni og úrræði þarf að auka

ASÍ segir í nið­ur­stöðukafla skýrsl­unn­ar, að mik­il­vægt sé að efla inn­viði leigu­mark­að­ars­ins, með skýru reglu­verki og fjölgun búsetu­úr­ræða. Þó boð­aðar hafi verið mögu­legar úrbætur af hálfu rík­is­stjórn­ar­inn­ar, þá þurf­i það ekki endi­lega að leiða til betri stöðu fyrir mark­að­inn í heild. „Hækka á húsa­leigu­bætur eins og minnst hefur verið á. Það gæti þó haft þær afleið­ingar í för með sér að mark­aðs­öflin líti á það sem svo að greiðslu­geta leigj­enda hafi ­auk­ist sem leiðir til þess að svig­rúm mynd­ast til þess að hækka leigu, að öðru ó­breyttu. Eft­ir­fylgni af leigu­mark­að­inum og þróun leigu­verðs þarf því að ver­a ­mikil og mun áreið­an­legri en hún er nú ásamt því sem fjölga þarf búsetu­úr­ræð­u­m,“ ­segir í skýrslu ASÍ.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Yfirmaður Max mála hjá Boeing rekinn
Tilkynnt var um brottreksturinn á stjórnarfundi Boeing í San Antonio í Texas. Forstjóri félagsins hrósaði Kevin McAllister fyrir vel unnin störf.
Kjarninn 22. október 2019
Tímaáætlun um Brexit felld í breska þinginu
Boris Johnson forsætisráðherra segir að nú sé óvissa uppi hjá bresku þjóðinni. Hann lýsti yfir vonbrigðum, en sagði að Bretland myndi fara úr Evrópusambandinu, með einum eða öðrum hætti.
Kjarninn 22. október 2019
HÚH! Best í heimi
Hnitmiðað, áleitið, fyndið!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um HÚH! Best í heimi þar sem leikhópurinn RaTaTam er í samvinnu við Borgarleikhúsið.
Kjarninn 22. október 2019
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None