Krefjandi aðstæður á íbúðamarkaði - Sár vöntun á litlum og meðalstórum íbúðum

Alþýðusamband Íslands hefur tekið saman ítarlega skýrslu um stöðu mála á húsnæðismarkaði, og segir þar að ungt fólk eigi margt erfitt uppdráttar vegna þess hve erfitt er að kaupa fasteign.

reykjavík
Auglýsing

Ungt fólk á í erf­ið­leikum með að stíga skrefið inn á hús­næð­is­markað og dvelur lengur í for­eldra­húsum fyrir vik­ið. Eft­ir­spurn eft­ir litlum og með­al­stórum íbúðum eykst stöðugt, en fram­boðið hefur ekki fylg­t þeirri þró­un, og má meðal ann­ars rekja þær aðstæður til áfalls­ins sem ­bygg­inga­mark­að­ur­inn hér á landi varð fyrir við hrun­ið, þeg­ar fast­eigna­mark­að­ur­inn nær alveg botn­fraus, bygg­inga­kostn­aður rauk upp og aðgeng­i að lánsfé varð erf­ið­ara.

„Unga fólkið sem hyggst stíga sín fyrstu spor á hús­næð­is­mark­aðnum verður einna verst úti. Fjöldi fólks kemst ekki úr ­for­eldra­húsum og einnig má ætla að full­orðið fólk sem vill minnka við sig hafi ekki tök á því vegna skorts á litlu hús­næði og lít­illi eft­ir­spurn eftir stærri ­eignum þeirra,“ segir í nýrri skýrslu ASÍ, um stöðu mála á hús­næð­is­mark­aði, sem kom út í dag.

Húsnæðismarkaðurinn á höfuðbrogarsvæðinu. Mynd: ASÍ.

Auglýsing

Af hverju er lítið byggt?

Í henni kemur fram að til­tölu­lega hröð breyt­ing hafi verið á í­búða­mark­aði á Íslandi, þarsem 20,8 pró­sent þeirra sem á honum eru búi í leigu­hús­næði en hlut­fallið var 12,9 pró­sent árið 2008. Mikil og sár vöntun sé á upp­bygg­ingu íbúða til að mæta auk­inni eft­ir­spurn, enda fjölgar fólki til­tölu­lega stöðugt og stórar árangar að koma út á íbúða­markað á næstu árum. „Á ár­unum 2009-2013, var ein­ungis lokið við bygg­ingu 2.000 nýrra íbúða, en almennt er talið að byggja þurfi 1.500-1.800 nýjar íbúðir á ári hverju til þess að svara eðli­legri eft­ir­spurn miðað við þróun sam­fé­lags­ins. Þrátt fyrir mik­ið of­fram­boð íbúða sem byggðar voru á árunum fyrir hrun er mik­ill skortur á litl­u­m ­í­búðum sem henta til fyrstu kaupa. Þau rök heyr­ast oft að bygg­inga­reglu­gerð og hátt lóða­verð valdi háum bygg­inga­kostn­aði og kann það að vera hluti af ástæð­u þess að ekki sé farið að byggja meira,“ segir í skýrslu ASÍ.

Fleiri leigja

Þá sýni tölur þar sem þróun á íbúða­mark­aði er greind á ár­unum 2005 til og með 2013 að miklar og hraðar breyt­ingar séu leið­ast fram á í­búða­mark­aði, sem þurfi að huga vel að hvernig sé best að móta reglu­verk fyr­ir­. Eitt af því sem setji svip sinn á stöðu leigu­mark­að­ar­ins þessa stund­ina, og rýrir fram­boð almennra leigu­í­búða, er fjöldi íbúða sem ein­stak­lingar leigja til­ ­ferða­manna. „Eins og staðan er í dag eru yfir 3.500 íslenskir gisti­kostir á skrá hjá Air­bnb sem er fyr­ir­tæki sem gerir fólki kleift að leigja ferða­mönn­um hús­næði sitt. Þetta hefur þær afleið­ingar í för með sér að fram­boð leigu­í­búða til almenn­ings dregst saman og verð hækk­ar. Hvað varðar fjölda fólks sem býr í leigu­hús­næði sam­an­borið við eigið hús­næði, þá fjölg­aði leigj­endum hlut­falls­lega mun meira en þeim sem búa í eigin hús­næði fækk­aði í kringum efna­hags­hrun­ið. Á ár­unum 2005-2013 fjölg­aði leigj­endum um 85% á meðan þeim sem búa í eig­in hús­næði fækk­aði ekki nema um 4 pró­sent,“ segir í skýrsl­unni.

Veru­leik­inn annar en sýn­ist



Sam­an­burður á vísi­tölu leigu­verðs, íbúða­verðs og vísi­tölu launa síð­ast liðið ár ­sýnir að leigu­verðs­vísi­talan hefur hækkað hlut­falls­lega minnst, að því er seg­ir í skýrsl­unni. Sam­kvæmt þessum upp­lýs­ingum virð­ist staðan á leigu­mark­aði því alls ekki vera slæm ef ein­ungis er tekið til­lit til verðs. Hins vegar ber að ­at­huga að gæði og magn þeirra upp­lýs­inga sem við höfum um leigu­mark­að­inn gefa ekki endi­lega raun­hæfa mynd. Vísi­tala leigu­verðs bygg­ist á leigu­verði sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ing­um. Það er þó ekki skylda að þing­lýsa leigu­samn­ingi og hvat­inn til að þing­lýsa fer oft­ast eftir því hvort við­kom­andi eigi rétt á húsa­leigu­bótum eða ekki. Þing­lýstir samn­ingar eru því ekki nema hluti af heild­inni.

Húsa­leigu­bætur skerð­ast eftir því sem tekjur aukast og eru ­leigj­endur í mörgum til­fellum með of háar tekjur til þess að eiga rétt á bót­u­m og láta þess vegna ekki þing­lýsa samn­ing­um. „Það kemur því ekki á óvart að þegar hag­deild ASÍ fór í gegnum allar leigu­aug­lýs­ingar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu kom í ljós mun hærra verð en þing­lýstir leigu­samn­ingar gáfu til kynna,“ segir í skýrsl­unni.

Leiguverð. Mynd: ASÍ.

Í sept­em­ber var ­með­alleigu­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu tæp­lega 95 þús­und krónur fyrir stúdíó íbúð ­sam­kvæmt þing­lýstum leigu­samn­ing­um, rúm­lega 127 þús­und krónur fyrir tveggja her­bergja íbúð, tæp­lega 160 þús­und fyrir þriggja her­bergja íbúð og 189 þús­und krónur fyrir fjög­urra til fimm her­bergja íbúð ­sam­kvæmt gögnum frá Þjóð­skrá.

Farið var í gegnum allar aug­lýs­ingar um leigu­í­búðir á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á leiga.is, hjá Leigu­list­anum , á husa­leiga.is, mbl.is og vis­ir.is þann 17. sept­em­ber s.l. Verðin voru skráð og flokkuð eftir teg­und ­í­búða. Ein­ungis voru teknar til skoð­unar aug­lýs­ingar um íbúðir þar sem gef­ið var upp leigu­verð, þ.e. ekki þegar óskað var eftir til­boði.

Þær tölur voru bornar saman við verð sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ingum og í ljós kom mik­ill verð­mun­ur. Í sumum til­fellum var ­yfir 30 pró­sent hærra verð að finna í leigu­aug­lýs­ing­um, að því er segir í skýrsl­unni. 

Nýtt hús­næð­is­leigu­kerf­i ­styrkir stöðu fjöl­skyldna

Það stendur til að breyta húsa­leigu­bóta­kerf­inu og hækk­a grunn­fjár­hæðir ásamt frí­tekju­mörku. Önnur breyt­ing er sú að bæt­urnar munu fara eftir fjölda heim­il­is­manna en ekki ein­ungis fjölda barna. Þannig vænkast hag­ur hjóna og sam­búð­ar­fólks hlut­falls­lega mest, segir í skýrsl­unni.

Eft­ir­fylgni og úrræði þarf að auka

ASÍ segir í nið­ur­stöðukafla skýrsl­unn­ar, að mik­il­vægt sé að efla inn­viði leigu­mark­að­ars­ins, með skýru reglu­verki og fjölgun búsetu­úr­ræða. Þó boð­aðar hafi verið mögu­legar úrbætur af hálfu rík­is­stjórn­ar­inn­ar, þá þurf­i það ekki endi­lega að leiða til betri stöðu fyrir mark­að­inn í heild. „Hækka á húsa­leigu­bætur eins og minnst hefur verið á. Það gæti þó haft þær afleið­ingar í för með sér að mark­aðs­öflin líti á það sem svo að greiðslu­geta leigj­enda hafi ­auk­ist sem leiðir til þess að svig­rúm mynd­ast til þess að hækka leigu, að öðru ó­breyttu. Eft­ir­fylgni af leigu­mark­að­inum og þróun leigu­verðs þarf því að ver­a ­mikil og mun áreið­an­legri en hún er nú ásamt því sem fjölga þarf búsetu­úr­ræð­u­m,“ ­segir í skýrslu ASÍ.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Sjávarútvegurinn hefur bætt við sig störfum á meðan hart hefur verið í ári hjá ferðaþjónustunni.
Ferðaþjónustan skreppur saman en sjávarútvegurinn er í sókn
Rúmlega helmingi færri störfuðu í ferðaþjónustu á síðasta ársfjórðungi miðað við árið á undan. Störfum í sjávarútvegi hefur hins vegar fjölgað um helming.
Kjarninn 11. júlí 2020
„Þegar dætrum mínum var ógnað, náðu þeir mér“
Þegar Guðrún Jónsdóttir gekk inn í Kvennaathvarfið árið 1988 til að taka sína fyrstu vakt mætti henni kasólétt kona með glóðarauga. Hún hafði gengið inn í heim sem hafði fram til þessa verið henni gjörsamlega hulinn. „Ég grét í heilan sólarhring.“
Kjarninn 11. júlí 2020
Eldishús með Aviary Pro 10 varpkerfi frá Hellmann sambærilegt kerfum sem verða í notkun að Vallá.
Stjörnuegg vill fjölga fuglum í allt að 95 þúsund að Vallá
Fyrirtækið Stjörnuegg hf. áformar breytingar á eldishúsum sínum að Vallá á Kjalarnesi sem yrðu til þess að hægt væri að koma þar fyrir 95 þúsund fuglum í stað 50 þúsund nú. Slíkum fjölda fylgja um 3.500 tonn af hænsnaskít á ári.
Kjarninn 11. júlí 2020
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Kvótaþak óbreytt í tillögum – sem og hvað aðilar þurfi að eiga hvor í öðrum til að teljast tengdir
Lokaskýrsla verkefnastjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni hefur litið dagsins ljós og hefur hún verið afhent Kristjáni Þór Júlíussyni, sjávarútvegsráðherra. Einn stjórnarmeðlimur setur sérstakan fyrirvara við skýrsluna.
Kjarninn 10. júlí 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 39. þáttur: Naumlega sloppið!
Kjarninn 10. júlí 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None