Krefjandi aðstæður á íbúðamarkaði - Sár vöntun á litlum og meðalstórum íbúðum

Alþýðusamband Íslands hefur tekið saman ítarlega skýrslu um stöðu mála á húsnæðismarkaði, og segir þar að ungt fólk eigi margt erfitt uppdráttar vegna þess hve erfitt er að kaupa fasteign.

reykjavík
Auglýsing

Ungt fólk á í erf­ið­leikum með að stíga skrefið inn á hús­næð­is­markað og dvelur lengur í for­eldra­húsum fyrir vik­ið. Eft­ir­spurn eft­ir litlum og með­al­stórum íbúðum eykst stöðugt, en fram­boðið hefur ekki fylg­t þeirri þró­un, og má meðal ann­ars rekja þær aðstæður til áfalls­ins sem ­bygg­inga­mark­að­ur­inn hér á landi varð fyrir við hrun­ið, þeg­ar fast­eigna­mark­að­ur­inn nær alveg botn­fraus, bygg­inga­kostn­aður rauk upp og aðgeng­i að lánsfé varð erf­ið­ara.

„Unga fólkið sem hyggst stíga sín fyrstu spor á hús­næð­is­mark­aðnum verður einna verst úti. Fjöldi fólks kemst ekki úr ­for­eldra­húsum og einnig má ætla að full­orðið fólk sem vill minnka við sig hafi ekki tök á því vegna skorts á litlu hús­næði og lít­illi eft­ir­spurn eftir stærri ­eignum þeirra,“ segir í nýrri skýrslu ASÍ, um stöðu mála á hús­næð­is­mark­aði, sem kom út í dag.

Húsnæðismarkaðurinn á höfuðbrogarsvæðinu. Mynd: ASÍ.

Auglýsing

Af hverju er lítið byggt?

Í henni kemur fram að til­tölu­lega hröð breyt­ing hafi verið á í­búða­mark­aði á Íslandi, þarsem 20,8 pró­sent þeirra sem á honum eru búi í leigu­hús­næði en hlut­fallið var 12,9 pró­sent árið 2008. Mikil og sár vöntun sé á upp­bygg­ingu íbúða til að mæta auk­inni eft­ir­spurn, enda fjölgar fólki til­tölu­lega stöðugt og stórar árangar að koma út á íbúða­markað á næstu árum. „Á ár­unum 2009-2013, var ein­ungis lokið við bygg­ingu 2.000 nýrra íbúða, en almennt er talið að byggja þurfi 1.500-1.800 nýjar íbúðir á ári hverju til þess að svara eðli­legri eft­ir­spurn miðað við þróun sam­fé­lags­ins. Þrátt fyrir mik­ið of­fram­boð íbúða sem byggðar voru á árunum fyrir hrun er mik­ill skortur á litl­u­m ­í­búðum sem henta til fyrstu kaupa. Þau rök heyr­ast oft að bygg­inga­reglu­gerð og hátt lóða­verð valdi háum bygg­inga­kostn­aði og kann það að vera hluti af ástæð­u þess að ekki sé farið að byggja meira,“ segir í skýrslu ASÍ.

Fleiri leigja

Þá sýni tölur þar sem þróun á íbúða­mark­aði er greind á ár­unum 2005 til og með 2013 að miklar og hraðar breyt­ingar séu leið­ast fram á í­búða­mark­aði, sem þurfi að huga vel að hvernig sé best að móta reglu­verk fyr­ir­. Eitt af því sem setji svip sinn á stöðu leigu­mark­að­ar­ins þessa stund­ina, og rýrir fram­boð almennra leigu­í­búða, er fjöldi íbúða sem ein­stak­lingar leigja til­ ­ferða­manna. „Eins og staðan er í dag eru yfir 3.500 íslenskir gisti­kostir á skrá hjá Air­bnb sem er fyr­ir­tæki sem gerir fólki kleift að leigja ferða­mönn­um hús­næði sitt. Þetta hefur þær afleið­ingar í för með sér að fram­boð leigu­í­búða til almenn­ings dregst saman og verð hækk­ar. Hvað varðar fjölda fólks sem býr í leigu­hús­næði sam­an­borið við eigið hús­næði, þá fjölg­aði leigj­endum hlut­falls­lega mun meira en þeim sem búa í eigin hús­næði fækk­aði í kringum efna­hags­hrun­ið. Á ár­unum 2005-2013 fjölg­aði leigj­endum um 85% á meðan þeim sem búa í eig­in hús­næði fækk­aði ekki nema um 4 pró­sent,“ segir í skýrsl­unni.

Veru­leik­inn annar en sýn­ist



Sam­an­burður á vísi­tölu leigu­verðs, íbúða­verðs og vísi­tölu launa síð­ast liðið ár ­sýnir að leigu­verðs­vísi­talan hefur hækkað hlut­falls­lega minnst, að því er seg­ir í skýrsl­unni. Sam­kvæmt þessum upp­lýs­ingum virð­ist staðan á leigu­mark­aði því alls ekki vera slæm ef ein­ungis er tekið til­lit til verðs. Hins vegar ber að ­at­huga að gæði og magn þeirra upp­lýs­inga sem við höfum um leigu­mark­að­inn gefa ekki endi­lega raun­hæfa mynd. Vísi­tala leigu­verðs bygg­ist á leigu­verði sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ing­um. Það er þó ekki skylda að þing­lýsa leigu­samn­ingi og hvat­inn til að þing­lýsa fer oft­ast eftir því hvort við­kom­andi eigi rétt á húsa­leigu­bótum eða ekki. Þing­lýstir samn­ingar eru því ekki nema hluti af heild­inni.

Húsa­leigu­bætur skerð­ast eftir því sem tekjur aukast og eru ­leigj­endur í mörgum til­fellum með of háar tekjur til þess að eiga rétt á bót­u­m og láta þess vegna ekki þing­lýsa samn­ing­um. „Það kemur því ekki á óvart að þegar hag­deild ASÍ fór í gegnum allar leigu­aug­lýs­ingar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu kom í ljós mun hærra verð en þing­lýstir leigu­samn­ingar gáfu til kynna,“ segir í skýrsl­unni.

Leiguverð. Mynd: ASÍ.

Í sept­em­ber var ­með­alleigu­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu tæp­lega 95 þús­und krónur fyrir stúdíó íbúð ­sam­kvæmt þing­lýstum leigu­samn­ing­um, rúm­lega 127 þús­und krónur fyrir tveggja her­bergja íbúð, tæp­lega 160 þús­und fyrir þriggja her­bergja íbúð og 189 þús­und krónur fyrir fjög­urra til fimm her­bergja íbúð ­sam­kvæmt gögnum frá Þjóð­skrá.

Farið var í gegnum allar aug­lýs­ingar um leigu­í­búðir á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á leiga.is, hjá Leigu­list­anum , á husa­leiga.is, mbl.is og vis­ir.is þann 17. sept­em­ber s.l. Verðin voru skráð og flokkuð eftir teg­und ­í­búða. Ein­ungis voru teknar til skoð­unar aug­lýs­ingar um íbúðir þar sem gef­ið var upp leigu­verð, þ.e. ekki þegar óskað var eftir til­boði.

Þær tölur voru bornar saman við verð sam­kvæmt ­þing­lýstum leigu­samn­ingum og í ljós kom mik­ill verð­mun­ur. Í sumum til­fellum var ­yfir 30 pró­sent hærra verð að finna í leigu­aug­lýs­ing­um, að því er segir í skýrsl­unni. 

Nýtt hús­næð­is­leigu­kerf­i ­styrkir stöðu fjöl­skyldna

Það stendur til að breyta húsa­leigu­bóta­kerf­inu og hækk­a grunn­fjár­hæðir ásamt frí­tekju­mörku. Önnur breyt­ing er sú að bæt­urnar munu fara eftir fjölda heim­il­is­manna en ekki ein­ungis fjölda barna. Þannig vænkast hag­ur hjóna og sam­búð­ar­fólks hlut­falls­lega mest, segir í skýrsl­unni.

Eft­ir­fylgni og úrræði þarf að auka

ASÍ segir í nið­ur­stöðukafla skýrsl­unn­ar, að mik­il­vægt sé að efla inn­viði leigu­mark­að­ars­ins, með skýru reglu­verki og fjölgun búsetu­úr­ræða. Þó boð­aðar hafi verið mögu­legar úrbætur af hálfu rík­is­stjórn­ar­inn­ar, þá þurf­i það ekki endi­lega að leiða til betri stöðu fyrir mark­að­inn í heild. „Hækka á húsa­leigu­bætur eins og minnst hefur verið á. Það gæti þó haft þær afleið­ingar í för með sér að mark­aðs­öflin líti á það sem svo að greiðslu­geta leigj­enda hafi ­auk­ist sem leiðir til þess að svig­rúm mynd­ast til þess að hækka leigu, að öðru ó­breyttu. Eft­ir­fylgni af leigu­mark­að­inum og þróun leigu­verðs þarf því að ver­a ­mikil og mun áreið­an­legri en hún er nú ásamt því sem fjölga þarf búsetu­úr­ræð­u­m,“ ­segir í skýrslu ASÍ.

Kristbjörn Árnason
Sóun
Leslistinn 19. ágúst 2019
Sigursteinn Másson
Hver á að gera hvað?
Kjarninn 19. ágúst 2019
Skúli segist ekki hafa fengið milljarða greiðslur út úr WOW air
Skúli Mogensen segist aldrei fallast á að hann og hans fólk hafi ekki unnið að heilindum við uppbyggingu WOW air og neitar því að hafa fengið háar greiðslur út úr félaginu en sjálfur hafi hann tapað átta milljörðum.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Nýtt biðskýli við Kringlumýrarbraut
Stafræn strætóskýli tekin í gagnið
Vinna við að setja LED skjái í 210 biðskýli Strætó er hafin í Reykjavík. Í nýju skýlunum verður hægt að nálgast rauntímaupplýsingar um komutíma næstu strætóvagna.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Boeing 737 MAX vélar Icelandair hafa ekki flogið frá því í mars.
MAX-vélar Icelandair fljúga ekki á þessu ári
Icelandair reiknar ekki lengur með MAX-vélunum í flugáætlun sinni á þessu ári. Þær áttu að fljúga 27 prósent allra ferða sem félagið myndi fljúga 2019. Icelandair tapaði ellefu milljörðum á fyrri hluta árs.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None