Þarftu nokkuð nótu?

Fjórir af hverjum tíu Dönum kaupa svarta vinnu. Og hinir efnameiri sækja frekar í slíka þjónustu en þeir sem hafa minna á milli handanna.

Peningar
Auglýsing

Flest­ir, ­sem kaupa vöru og þjón­ustu, kann­ast lík­lega við þessa spurn­ingu og hafa kannski margoft verið spurð­ir. Spurn­ingin er ekki borin upp til að spara pappír og af umhyggju fyrir umhverf­inu og nátt­úr­unni. Spurn­ingin felur í sér að sá sem ­spurður er, og svarar að ekki þurfi nótu, sleppi við að borga sölu­skatt sem hækk­ar ­reikn­ings­upp­hæð­ina um fjórð­ung. Þarna er því iðu­lega um veru­lega fjár­muni að ræða og það freistar margra.  En það er ekki endi­lega umhyggja fyrir buddu við­skipta­vin­ars­ins sem er efst í huga ­selj­and­ans. Ef við­skiptin sem um er að ræða eru ekki skráð og fara ekki í gegnum sjóð­vél (sem flestir kalla pen­inga­kassa) eru þau nefni­lega hvergi til­. Það þýðir að sú umbun sem selj­and­inn fær kemur ekki fram og það þýðir aftur að þegar kemur að skatt­fram­tal­inu eru þessar tekjur selj­and­ans ein­fald­lega ekki til og því eng­inn skattur sem greiða þarf, ekk­ert gefið upp. Þetta fyr­ir­komu­lag ­gengur undir nafn­inu svört vinna” og þekk­ist í mörgum lönd­um.

Regl­urnar

Verk sem ­kostar meira en tíu þús­und (tæpar 190 þús­und íslenskar) skal greiða með­ ra­f­rænum hætti, þessi regla var tekin upp í árs­lok 2010. Fyr­ir­tækjum eða ein­stak­lingum er skylt að gefa tekjur upp til skatts. Vin­ar­greiðar (hjálp­a kunn­ingja að skipta um krana í eld­hús­inu) eru ekki fram­tals- og skatt­skyld­ir. En, ef kunn­ing­inn flytur (í stóra bílnum sín­um) þvotta­vél í stað­inn fyr­ir­ við­vikið með kran­ann kall­ast það skipti­vinna og hún er skatt­skyld. Allir sjá í hendi sér að þótt regl­urnar séu skýrar er þó allt annað en auð­velt að fylgjast ­með að þeim sé fram­fylgt, nán­ast úti­lok­að.

Fjórir af hverjum tíu Dönum kaupa svarta vinnu

Danski Rockwool rann­sókna- og vís­inda­sjóð­ur­inn gerði árið 2010, og aftur árið 2014 ­at­hugun á afstöðu Dana til svartrar vinnu. Tæp­lega fjögur þús­und manns vor­u ­spurðir í hvort skipti. Helm­ing­ur­inn hvort þeir hefðu keypt svarta vinnu, hinn helm­ing­ur­inn hvort þeir hefðu unnið svart. Líka var spurt hvort þeim  þætti allt í lagi að kaupa eða selja svart ­burð­séð frá því hvort við­kom­andi hefði sjálfur gert slíkt. Árið 2010 sagð­ist rúm­ur helm­ingur aðspurðra hafa keypt svarta vinnu en fjórum árum síð­ar, 2014, hafð­i hlut­fallið lækkað í fjöru­tíu pró­sent. Fjöldi þeirra sem hafði unnið svart var nokkurn veg­inn sá sami í báðum könn­un­um, rúm­lega tutt­ugu og tvö pró­sent, tekj­urn­ar ­vegna svörtu vinn­unnar höfðu hins­vegar lækkað í könn­un­inni 2014 frá fyrri könn­un­inni.

Auglýsing

Sér­fræð­ing­ur Rockwool sjóðs­ins segir að regl­urnar um raf­ræna greiðslu og rýmri heim­ild­ir skatts­ins til bók­halds­rann­sókna hafi lík­lega orðið til að draga úr áhuga fólks ­fyrir að vinna, og kaupa, svart. Sér­fræð­ing­ur­inn benti líka á að almenn­ing­ur ­líti ekki á það sem skatt­svik að ætt­ingjar og vinir geri hverjir öðrum greiða. Slíkt hafi tíðkast um aldaraðir og þyki sjálf­sagt.

Þeir betur settu vilja helst kaupa svart

Það vakti athygli sér­fræð­ing­anna sem gerðu könn­un­ina að efna­meira fólk vill frekar ­borga svart en hinir efna­minni. Skýr­ing­in, að mati sér­fræð­ing­anna, kann að ver­a sú að hinir efna­meiri kaupi margs konar þjón­ustu umfram þá efna­minni. Könn­un­in ­segi ekk­ert um hug­ar­far. Sér­fræð­ing­arnir nefndu enn­fremur að sú heim­ild sem skatt­ur­inn fékk árið 2010 til að fara inn á einka­lóðir og sjá hvort, og þá hvaða, fram­kvæmdir væru þar í gangi hefði nú verið felld nið­ur. Fróð­legt yrð­i að sjá hvort þetta myndi ein­hverju breyta. Þeir sem vilja gjarna vinna svart eru lang­flestir úr hópi hinna efna­minni, til­búnir að vinna á kvöldin og um helgar til að hleypa laun­unum upp.

 

Það svarta er borgað með seðl­um, jafn­vel svörtum seðlum

Þeg­ar ­spurt var um greiðslu­máta fyrir svörtu vinn­una kom fram að í lang­flest­u­m til­vikum væri greitt í bein­hörðum pen­ing­um. Skýr­ingin liggur í augum uppi, seðl­ar ­sem fara úr einu veski í annað skilja ekki eftir sig neina slóð. Og ekki er víst, segja skýrslu­höf­und­ar, að seðl­arnir sem rak­ar­inn fær frá smiðnum hafi dag­inn áður verið teknir út úr bank­an­um, gætu þess vegna verið komnir frá­ bif­véla­virkj­anum og jafn­vel verið búnir að fara um enn fleiri veski.  

 

Rak­ar­inn, raf­virk­inn, bif­véla­virk­inn og ­smið­ur­inn

Í könn­unum Rockwool sjóðs­ins 2014 og 2010 tróndi hár­sker­inn á toppnum þegar spurt var hvað það væri sem svar­endur gætu helst hugsað sér að kaupa svart. Í könn­un­inni 2014 nefndu flest­ir, eða sjö pró­sent, hár­sker­ann en 2010 voru það ­tíu pró­sent sem nefndu hann. Næst­flest­ir, sex pró­sent, nefndu raf­virkj­ann en átta ­pró­sent nefndu hann árið 2010. Bif­véla­virkj­ann nefndu tæp fimm pró­sent 2014 en rétt tæp tíu pró­sent árið 2010. Þetta kann að skýr­ast af því að æ fleiri bíla­um­boð ­bjóða margra ára ábyrgð, sem er bundin við að þjón­usta fari fram hjá verk­stæð­i ­um­boðs­ins, þar sem ekki er unnið nótu­laust. Sjö pró­sent nefndu smið­inn 2010, nær helm­ingi færri í seinni könn­un­inni. Að gæta gælu­dýra og hrein­gern­ingar vor­u líka á list­an­um.

Flest­ir þeirra sem á annað borð lýstu sig fúsa til að kaupa svarta vinnu sögð­ust hel­st ­gera það þegar þeir þekktu þann sem fengi greiðsl­una.

 

Erfitt að meta tekju­tap rík­is­ins

Sér­fræð­ing­ar Rockwool sjóðs­ins telja að árleg velta í svarta hag­kerf­inu sé um það bil 40 millj­arðar króna (760 millj­arðar íslenskir). Erfitt sé hins vegar að meta hve ­miklum skatt­tekjum danska ríkið verði af. Þeir sem fái borgað svart leyfi sér­ lík­lega meira, kaupi til dæmis dýr­ari vör­ur, skipti oftar um bíl, end­ur­ný­i heim­il­is­tækin oftar o.s.frv. Aukin neysla þýði auknar skatt­tekj­ur. Þeir sem ­kaupa svarta vinnu, til dæmis við húsa­við­gerð­ir, láti líka gera meira (t.d.­skipta um þrjá glugga en ekki tvo). Það þýði meiri tekjur í formi sölu­skatts og hærri op­in­ber gjöld þeirra fyr­ir­tækja sem selja bygg­inga­vör­ur.   

 

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Magnús Halldórsson
Ekki gleyma listinni í stjórnmálabröltinu
Kjarninn 21. febrúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra setti tvo dómara við Landsrétt í dag.
Sandra og Ása settar dómarar við Landsrétt
Dómsmálaráðherra hefur ákveðið að setja tvö af þeim þremur umsækjendum sem metnir voru hæfastir til að gegna embætti dómara við Landsrétt í embætti við réttinn. Niðurstaða dómnefndar tók breytingum frá því að hún lá fyrir í drögum og þar til hún var birt.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 30. þáttur: Minning um helkrossa
Kjarninn 21. febrúar 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Allt um nýju Samsung símana
Kjarninn 21. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Greiða atkvæði um samúðarverkföll
Verkföll Eflingarfélaga hjá einkareknum skólum og nágrannasveitarfélögum Reykjavíkurborgar verða sett í atkvæðagreiðslu eftir helgi.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Stöðu hverra þarf raunverulega að „leiðrétta“?
Kjarninn 21. febrúar 2020
Frosti hættur hjá ORF Líftækni
Forstjóri ORF Líftækni hefur sagt upp störfum hjá fyrirtækinu, en mun sinna starfinu áfram þar til eftirmaður verður ráðinn. Vinna við að finna þann aðila er þegar hafin.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir
Ekki unnt að svara fyrirspurn um bætur
Úttekt vegna fyrirspurnar er of umfangsmikil að ekki er hægt að taka upplýsingar saman um hve háar bætur að meðaltali hafa verið dæmdar brotaþolum vegna ólögmætrar uppsagnar, líkamsárásar og nauðgunar síðastliðin 5 ár, samkvæmt svari dómsmálaráðherra.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None