Ríkið græddi 286 milljarða króna á bankahruninu

Fall viðskiptabankanna haustið 2008 kostaði íslenska ríkið mörg hundruð milljarða króna. Ný skýrsla metur hreinan ábata ríkisins af bankahruninu á 286 milljarða á verðlagi hvers árs en 76 milljarða á verðlagi ársins 2015.

Geir H. Haarde, þáverandi forsætisráðherra, bað guð að blessa Ísland í sjónvarpsávarpi 6. október 2008. Það ávarp markaði upphaf bankahrunsins.
Geir H. Haarde, þáverandi forsætisráðherra, bað guð að blessa Ísland í sjónvarpsávarpi 6. október 2008. Það ávarp markaði upphaf bankahrunsins.
Auglýsing

Rík­is­sjóður hefur ekki aðeins end­ur­heimt allan beinan kostn­að ­vegna veð­lána­við­skipta Seðla­banka Íslands, verð­bréfa­lána rík­is­sjóðs, ­rík­is­á­byrgða, neyð­ar­láns Seðla­bank­ans til Kaup­þings og falls spari­sjóð­anna heldur haft hreinan ábata umfram það sem nemur 286 millj­örðum króna á verð­lag­i hvers árs. Þar sem kostn­að­ur­inn féll að mestu til á árunum 2008 til 2012 en end­ur­heimt­irnar að mestu á árunum 2013-2015 þá er þessi ábati rík­is­sjóðs nokk­urð lægri á verð­lagi árs­ins 2015, eða 76 millj­arðar króna. Í þessum töl­u­m er ekki tekið til­lit mögu­legs ábata Seðla­bank­ans vegna fyr­ir­hug­aðs gjald­eyr­is­út­boðs á aflandskrónum í júní 2016. Sá ábati gæti orðið umtals­verð­ur í krónum talið enda stendur til að selja aflandskrónu­eig­endum evrur á geng­in­u 190-220 krónur á hverja evru. Gengi Seðla­bank­ans er hins vegar 139 krónur fyr­ir­ hverja evru.

Þetta er nið­ur­staða skýrslu sem dr. Ásgeir Jóns­son og dr. Hersir Sig­ur­geirs­son unnu fyrir fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið þar sem lagt er ­mat á hreinan kostnað rík­is­sjóðs af falli við­skipta­bank­anna haustið 2008.

Fjár­mögnun við­skipta­banka arð­bær

Auglýsing

Þar segir að stærsti hluti þess kostn­aðar sem féll til vegna ­falls við­skipta­bank­anna hafi verið vegna veð­lána­við­skipta Seðla­banka Íslands­ við þá fyrir hrun. Hann hafi numið 198 millj­örðum króna en auk þess var ­kostn­aður vegna verð­bréfa­lána rík­is­sjóðs um 56 millj­arðar króna.  Sam­an­lagt kost­uðu veð­lána­við­skipti við við­skipta­bank­ana því rík­is­sjóð um 254 millj­arða króna á verð­lagi hvers árs. Lán ­Seðla­bank­ans til Kaup­þings kost­aði ríkið 39 millj­arða króna, fall spari­sjóð­anna 22 millj­arða króna og rík­is­á­byrgðir vegna falls bank­anna 39 millj­arðar króna. Því kost­aði fall við­skipta­bank­anna ríkið 343 millj­arða króna á verð­lagi hvers árs og 547 millj­arða króna á verð­lagi árs­ins 2015.

Steingrímur J. Sigfússon var fjármálaráðherra þegar samið var um fjármögnun viðskiptabankanna við kröfuhafa þeirra.Stöð­ug­leika­fram­lög bank­anna skil­uðu mestu til baka á verð­lagi hvers árs, eða 386 millj­örðum króna.  Mik­il­væg for­senda í mat­inu er að unnt verði að ­selja eign­ar­hluti rík­is­ins í við­skipta­bönk­unum á næst­unni á gengi sem svar­ar til 100 pró­sent af bók­færðu virði eigin fjár þeirra.

Fjár­mögnun við­skipta­bank­anna reynd­ist líka arð­bær aðgerð hjá ­rík­is­stjórn Jóhönnu Sig­urð­ar­dóttur því hún skil­aði rík­inu 138 millj­örðum króna í ábata. Ríkið greiddi hluta­fjár­fram­lag sitt í formi skulda­bréfa sem vor­u ­sér­stak­lega gefin út í því skyni að fjár­magna bank­anna og fékk í stað­inn Lands­bank­ann að fullu, 13 pró­sent hlut í Arion banka og fimm pró­sent hlut í Ís­lands­banka. Auð auki eign­að­ist ríkið víkj­andi kröfur á tvo síð­ar­nefndu bank­anna. Í skýrsl­unni seg­ir: „Fyrir utan stofn­hlutafé að fjár­hæð 2,25 millj­arðar króna í árs­lok 2008 hefur rík­is­sjóður ekki enn greitt stofn­féð í reiðufé og fram­lög til­ ­bank­anna í reiðufé hafa tak­markast við fyrr­nefnt stofn­hlutafé og vaxta­greiðsl­ur af skulda­bréf­in­u“. Í stað­inn hefur rík­is­sjóður haft tekjur af stofn­fénu í formi arð­greiðslna, vaxta­greiðslna og end­ur­greiðslna höf­uð­stóls víkj­andi lán­anna.

Þá skil­uðu sér­stakir banka­skattar á slitabú fall­inna fjár­mála­fyr­ir­tækja rík­is­sjóði 89 millj­örðum króna í tekjur og gjald­eyr­is­við­skipti Seðla­bank­ans 17 millj­örðum króna.

Alls eru end­ur­heimtir rík­is­sjóðs vegna falls  við­skipta­bank­anna því sam­tals 630 millj­arð­ar­ króna á verð­lagi hvers árs 625 millj­arðar króna á verð­lagi árs­ins 2015. Hreinn ábat­i ­ís­lenska rík­is­ins af banka­hrun­inu er því 286 millj­arðar króna á verð­lagi hvers árs en 76 millj­arðar króna á verð­lagi árs­ins 2015.

Erfitt að meta óbeinan kostnað

Í nið­ur­stöðu­hluta skýrsl­unnar segja höf­undar hennar að ein­ungis hafi verið reynt að meta beinan kostnað rík­is­sjóðs vegna falls ­bank­anna, svo sem vegna eig­in­fjár­fram­laga, lán­veit­inga, ábyrgða o.s.frv. „Ekki er hins vegar tekið til­lit til óbeins kostn­að­ar, s.s. vegna tap­aðra skatt­tekna og auk­inna almennra rík­is­út­gjalda vegna þess skarpa efna­hags­sam­dráttar sem ­sigldi í kjöl­far hruns­ins. Ljóst er að ákaf­lega erfitt er að festa hend­ur ­ná­kvæm­lega á því hvað telst raun­veru­lega vera óbeinn kostn­aður vegna falls ­bank­anna – enda er nið­ur­staða fjár­laga hvort tveggja í senn, afleið­ing af póli­tískum ákvörðum á Alþingi sem og árferði í efna­hags­mál­um. Þannig eru til­raunir til þess að meta óbeinan kostnað rík­is­sjóðs að miklu leyti ágisk­an­ir um hvað hefði gerst og hvað ekki, hefði hrunið ekki orð­ið. Skal öðrum fróð­ar­i ­rann­sak­endum látið það verk­efni eft­ir.“

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rússneska bóluefnið Spútnik V er á leið í dreifingu. Um helgina geta Moskvubúar í forgangshópum fengið fyrri sprautu sína.
Spútnik sprautað í Rússa: Hefja bólusetningu í stórum stíl eftir helgi
Um helgina hefjast bólusetningar á forgangshópum í Moskvu með bóluefninu Spútnik V. Tvær milljónir skammta eru sagðar til. Reuters-fréttastofan segir suma ríkisstarfsmenn upplifa þrýsting um að taka þátt í klínískum tilraunum á virkni bóluefnisins.
Kjarninn 4. desember 2020
Sigurjón Njarðarson
Fullveldið
Kjarninn 4. desember 2020
Haukur Logi Karlsson
Innansveitarkronikan og evrópska réttarríkið
Kjarninn 4. desember 2020
Notkun reyktóbaks og rafrettna ekki tengd við alvarlegri einkenni COVID-19
Niðurstöður nýrrar rannsóknar á Íslandi sýna ekki fram á aukið algengi eða alvarleika COVID-19 sjúkdóms meðal notenda reyktóbaks eða rafrettna en benda til tengsla lungnasjúkdóma við alvarlegri einkenni.
Kjarninn 4. desember 2020
Konur ættu að hafa rétt til þess að hverfa frá störfum sínum eftir 36 vikna meðgöngu að mati Félags íslenskra fæðinga- og kvensjúkdómalækna.
Læknar ítreka að þeim finnst að konur ættu að geta farið í orlof eftir 36 vikur án skerðinga
Fæðinga- og kvensjúkdómalæknar telja að konur ættu að hafa rétt til að fara í orlof eftir 36 vikna meðgöngu, án þess að orlof eftir fæðingu skerðist. Starfshópur heilbrigðisráðherra um stefnumótun í barneignarþjónustu er einróma á sömu skoðun.
Kjarninn 4. desember 2020
Tólf ný smit – allir í sóttkví
Allir sem greindir voru með kórónuveiruna í gær innanlands voru í sóttkví. Eftir fjölgun smita í síðustu viku hefur þeim fækkað jafnt og þétt síðustu daga.
Kjarninn 4. desember 2020
Ítrustu varúðar gætt við greftrun manneskju sem lést vegna COVID-19 í Indónesíu. Hálf milljón Indónesa hafa greinst með veiruna.
Bóluefnið ekki „töfralausn“ – dauðsföll vegna COVID komin yfir 1,5 milljónir
Brýnt er að allir haldi vöku sinni áfram næstu vikur og mánuði. Bóluefni gegn COVID-19 er væntanlegt en það mun engan veginn útrýma öllum þeim vandamálum sem faraldurinn hefur skapað.
Kjarninn 4. desember 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Víst fleiri PS5 á Íslandi á þessu ári
Kjarninn 4. desember 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None