Af hverju hrundi Samfylkingin?

Samfylkingin stendur ekki undir nafni sem turninn á vinstri vængnum. Flokkurinn er í sárum eftir fylgishrun, og erfitt er að sjá hann ná vopnum sínum aftur, nema með nýju upphafi og miklum breytingum.

Oddný Harðardóttir
Auglýsing

Eng­inn flokkur tap­aði meira hlut­falls­lega frá kosn­ing­un­um 2013 en Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn, eða 12,9 pró­sentu­stig­um. Árið 2013 fékk ­flokk­ur­inn 24,4 pró­sent en féll niður í 11,5 pró­sent. Sam­fylk­ingin missti 7,2 ­pró­sentu­stig frá árinu 2013, sem þá var versta útkoma flokks­ins í kosn­ingum frá­ ­stofn­un. Í þetta sinn fékk flokk­ur­inn 5,9 pró­sent og er með aðeins þrjá þing­menn. Árið 2013 fékk flokk­ur­inn 12,9 pró­sent, en árið 2009 fékk flokk­ur­inn 29,7 pró­sent ­at­kvæða og tók rík­is­stjórn Jóhönnu Sig­urð­ar­dótt­ur, þáver­andi for­manns ­flokks­ins, þá við völd­um. Óhætt er að segja að fall flokks­ins sé hátt og um leið mikil póli­tísk tíð­indi.

Flokk­ur­inn sem stofn­aður var 5. maí árið 2000, í þeim til­gangi að sam­eina vinstri menn og verða mót­vægi við Sjálf­stæð­is­flokk­inn á hægri vængn­um, hefur nú næstum þurrkast út, en aðeins mun­aði 0,9 pró­sentum að hann næði ekki 5 pró­sent lág­mark­inu sem til þarf. Fram­tíð flokks­ins er óljós og ­for­ysta eins veik og hugs­ast get­ur. Fyrsti for­maður Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, og ein helsta tákn­mynd flokks­ins frá stofn­un, reynslu­bolt­inn Össur Skarp­héð­ins­son, ­náði ekki sæti á þingi í þetta skipt­ið, sem segir sína sögu stöðu flokks­ins, en hann hefur um ára­tuga­skeið verið með vin­sæl­ustu stjórn­mála­mönnum Reyk­vík­inga.

Össur Skarphéðinsson, var um tíma formaður Samfylkingarinnar.

Auglýsing

En hvers vegna er svona komið fyrir þessu fyrrum stór­veldi í ís­lenskri póli­tík? Margar ástæður má nefna, en hér verður fjallað um fimm ­at­riði sér­stak­lega.

Inn­an­mein

1. — Innri deilur hafa ein­kennt flokks­starf ­Sam­fylk­ing­ar­innar und­an­farin ár og út á við – þaðan sem kjós­endur horfa – hef­ur ­for­ysta flokks­ins verið með veika stöðu innan flokks­ins um langt skeið. Vorið 2015 var ákveð­inn vendi­punktur en þá bauð Sig­ríður Ingi­björg Inga­dóttir sig fram gegn þáver­andi for­manni flokks­ins, Árna Páli Árna­syni. Fund­ur­inn fór fram í mars, og sigr­aði Árni Páll slag­inn með minnsta mögu­lega mun, aðeins einu atkvæði. Ljóst var á þessu að staða for­manns­ins – og þar með helstu radd­ar ­flokks­ins út á við – var veik. Sig­ríður Ingi­björg sagði sjálf að ástæðan fyr­ir­ því að hún hafi boðið sig fram, hafi verið óásætt­an­leg staða flokks­ins, með­al­ ann­ars í könn­un­um, og að doð­inn í flokknum væri skelfi­leg­ur, eins og fram kom í frétt RÚV frá því í apríl á þessu ári, þegar ósætti í for­ystu flokks­ins kom aftur upp á yfir­borð­ið.

Árni Páll Árnason, á landsfundinum fræga, árið 2015.

Sam­ein­ingu og nýju upp­hafi hafnað

2. – Fyrir lands­fund Sam­fylk­ing­ar­innar á sum­ar­mán­uð­u­m þessa ár var tek­ist á um fram­tíð­ar­stefnu flokks­ins og voru það Odd­ný Harð­ar­dóttir og Magnús Orri Schram sem voru í for­ystu­slagn­um. Greini­legt var að ­flokk­ur­inn skipt­ist niður í fylk­ing­ar, því margt þunga­vigt­ar­fólk í flokkn­um studdi Magnús Orra, sem einkum tal­aði fyrir nýju upp­hafi og jafn­vel form­leg­u ­sam­starfi eða sam­ein­ingu við aðra flokka á vinstri vængnum og miðj­unni. Dag­ur B. Egg­erts­son, Katrín Júl­í­us­dótt­ir, Val­gerður Bjarna­dóttir og Öss­ur Skarp­héð­ins­son studdu öll Magnús Orra, en Jóhanna Sig­urð­ar­dótt­ir, Sig­ríð­ur­ Ingi­björg og Þór­unn Svein­bjarn­ar­dóttir studdu Odd­nýju til for­manns. Svo ein­hver ­séu nefnd. Svo fór að spenn­andi kosn­inga fór fram – eins og árið áður – þar sem Oddný hafði betur í ann­ars jafnri bar­áttu. Þó Oddný hafi í ræðu sinni lag­t á­herslu á sam­starf og sam­ein­ingu, þá lá ljóst fyrir að flokk­ur­inn var ekki ­sam­ein­að­ur, nema þá að nafn­inu til.

Hefur ekki náð vopnum sínum

3. — Árið 2009, þegar Sam­fylk­ingin fékk góða ­kosn­ingu skömmu eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, var eitt helsta tromp flokks­ins að nú þyrfti að láta reyna á umsókn um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu. Í aðdrag­anda ­kosn­ing­anna var orð­ræðan í kosn­inga­bar­áttu flokks­ins sú, að Ísland hefði stað­ið ber­skjald­að, með íslensku krón­una og sjálf­stæða pen­inga­stefnu, og það hefð­i verið ein af ástæðum þess að íslenska kerfið hrundi. Þegar rík­is­stjórn­ ­Sam­fylk­ing­ar­innar og Vinstri grænna tók við völdum var þetta eitt aðal­deilu­efn­ið, umsóknin um að­ild að ESB. Þetta reyndi enn fremur mikið á sam­starf flokk­anna og reynd­ist ­málið rík­is­stjórn­inni erfitt. Á þessu kjör­tíma­bili, frá árinu 2009 til 2013, stóðu á rík­is­stjórn­inni öll spjót vegna margra erf­iðra mála – ekki síst þegar kom að því að rétta hag heim­il­anna – og tætt­ist fylgið af rík­is­stjórn­inni jafnt og þétt fram að kosn­ing­um, þar sem báðir stjórn­ar­flokk­arnir fengu mik­inn skell. Frá þessum tíma hefur Sam­fylk­ingin ekki náð vopnum sínum í könn­unum og átt erfitt með að ná til kjós­enda með stefnu sinni. Inn­ganga í Evr­ópu­sam­bandið og upp­taka ­evru var mið­punktur athygl­innar hjá flokks­mönnum um tíma og þegar það mál fór af dag­skrá – ef svo má að orði kom­ast – þá stóð lítið eft­ir, í það minnsta í hugum stuðn­ings­manna. Skoð­ana­kann­anir hafa sýnt, nær alveg síðan 2013, að flokk­ur­inn hefur aldrei náð þeim stað sem hann hafði áður, og átt í erf­ið­leikum með að ­stað­setja stefnu sína gagn­vart kjós­end­um.

Átaka­hefð legð­ist af?

4. — Ekki þarf að hafa mörg orð um póli­tískt áhrif hruns fjár­mála­kerf­is­ins árið 2008. Í öllum kosn­ingum frá þeim tíma hafa komið fram ­miklar breyt­ingar og rík­is­stjórnir hafa í þeim öllum ekki náð að halda velli. Á sveit­ar­stjórn­ar­stig­inu hafa einnig orðið miklar breyt­ingar í öllum kosn­ing­um. ­Sér­stak­lega hefur vinstri væng­ur­inn og miðjan verið rót­laus, ef svo má segja, og hefur Sam­fylk­ingin ekki náð að tengja sig við þessa nýju stöðu með nein­um hætti. Nýir flokkar hafa tekið frá henni stuðn­ings­menn og flokk­ur­inn virð­ist í huga þeirra sem vilja breyt­ingar ekki vera val­kostur til fram­tíðar lit­ið. Nema þá örfárra. Til marks um það má nefna að Sam­fylk­ingin fékk 10.893 atkvæði í kosn­ing­unum á laug­ar­dag­inn en á heima­síðu flokks­ins kemur fram á skráð­ir ­fé­lagar í flokk­inn séu yfir 20 þús­und. „Sam­fylk­ing­in er fjölda­hreyf­ing með yfir tutt­ugu­þús­und skráðra flokks­fé­laga um land allt og ­full­trúa í sveit­ar­stjórnum í nær öllum sveit­ar­fé­lögum á Íslandi sem víða fara ­með meiri­hluta­vald. Mark­mið Sam­fylk­ing­ar­innar er að fá umboð kjós­enda til að ­taka for­ystu í land­stjórn­inni, með jöfnuð og rétt­læti að leið­ar­ljósi. Inn­an­ ­Sam­fylk­ing­ar­innar hefur frá upp­hafi verið kraft­mikil umræða um lýð­ræð­i, lýð­ræð­is­hefð og lýð­ræð­is­legar umbæt­ur. Sam­ein­ing jafn­að­ar­manna, ­fé­lags­hyggju­fólks og kven­frels­is­sinna í Sam­fylk­ing­unni gerði sjálf­krafa þá ­kröfu að átaka­hefð lið­innar aldar legð­ist af,“ segir orð­rétt á vef flokks­ins. Ekki verður sagt að þessi sjálf­krafa krafa um að leggja átaka­hefð af, hafi verið í heiðri höfð á und­an­förnum árum.

Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sóttist eftir formennsku í flokknum árið 2015, en tapaði naumlega. Hún talaði mikið um að mikla undiröldu óánægju í flokknum, áður en hún bauð sig fram.

Full­komið áhuga­leysi

5. — Sé horft sextán ár aftur í tím­ann, þeg­ar ­Sam­fylk­ingin var stofn­uð, þá stendur flokk­ur­inn nú eins langt frá­ ­upp­runa­til­gang­inum eins og hugs­ast get­ur. Sam­ein­ing á vinstri vængnum er ekki til staðar og eng­inn flokkur félags­hyggju­meg­in, sem er með fólk á þingi, er minni en ­Sam­fylk­ing­in. Flokk­ur­inn bauð fram fólk sem margt hafði lengi verið í for­yst­u ­flokks­ins og höfn­uðu kjós­endur því næstum öllu. Þessi mis­lestur flokks­manna – sem ekki gengu í takt eins og ítrekað hefur komið fram í for­ystu­kosn­ingum inn­an­ ­flokks­ins – sýnir að flokk­ur­inn glímir við alvar­leg­asta sjúk­dóm sem ­stjórn­mála­flokkar geta glímt við. Full­komið áhuga­leysi kjós­enda og lítið sem ekk­ert aðdrátt­ar­afl. For­ystu­kreppa flokks­ins var aug­ljós í aðdrag­anda kosn­inga eftir hörð innri átök. Kosn­inga­bar­átta flokks­ins nú náði aldrei eyrum fólks og hefur vafa­lítið spilað inn í að kjós­endur sem vildu breyt­ingar fundu ekki þann mátt hjá Sam­fylk­ing­unni. Enda bauð hún margt reynslu­mikið fólk í efstu sæt­um. Pírat­ar, Vinstri græn og Björt fram­tíð, þó lítil sé, voru frekar far­vegur fyrir þá kjós­end­ur. 

Gjaldtaka vegna fiskeldis dugar ekki fyrir kostnaði við bætta stjórnsýslu og eftirlit
Þeir fjármunir sem rekstraraðilar fiskeldis eiga að greiða fyrir afnot af hafsvæðum í íslenskri lögsögu á næsta ári eru minni en það sem ríkissjóður ætlar að setja í bætta stjórnsýslu og eftirlit með fiskeldi.
Kjarninn 19. september 2019
Seðlabanki Bandaríkjanna lækkar vexti og segir óvissu í heimsbúskapnum
Þetta er önnur lækkunin á skömmum tíma, en þar áður höfðu vextir ekki lækkað í áratug.
Kjarninn 18. september 2019
Innlendar eignir nú 72 prósent af eignum lífeyrissjóða
Lífeyrissjóðir landsmanna hafa stækkaðir mikið í eignum talið, á undanförnum árum. Innlán sjóðanna nema tæplega 170 milljörðum.
Kjarninn 18. september 2019
Bergþór Ólason orðinn nefndarformaður á ný
Nýr formaður umhverfis- og samgöngunefndar var kjörinn í dag með tveimur atkvæðum.
Kjarninn 18. september 2019
Íslendingar endurvinna minnst á Norðurlöndunum
Magn heimilisúrgangs á hvern íbúa hér á landi hefur aukist með hverju ári frá hruni og náði magnið nýju hámarki árið 2017 með rúmlega 650 kílóum á hvern íbúa. Jafnframt endurvinna Íslendingar minnst af heimilissorpi af öllum Norðurlöndunum.
Kjarninn 18. september 2019
Takmarka þarf notkun á reiðufé í spilakössum til að stöðva peningaþvætti
Í aðgerðaráætlun gegn peningaþvætti er lagt til að lögum verði breytt þannig að nafnlausir spilarar í spilakössum geti ekki sett háar fjárhæðir í þá, tekið þær síðan út sem vinninga og látið leggja þær inn á sig sem löglega vinninga.
Kjarninn 18. september 2019
Leggj­a enn og aftur fram frum­­varp um refs­ing­ar við tálm­un
Umdeilt tálmunarfrumvarp hefur verið lagt fram á ný á Alþingi.
Kjarninn 18. september 2019
Kristbjörn Árnason
Pantaðar pólitískar tillögur frá OECD og AGS
Leslistinn 18. september 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None