Frumkvöðlastarfsemi eða rentusókn?

Bandaríkin hafa alið af sér ranga tegund frumkvöðla á síðustu árum, samkvæmt nýrri grein í Harvard Business Review.

Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Auglýsing

Frum­kvöðlar í Banda­ríkj­unum hafa komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun þar síð­ustu þrjá ára­tugi, sam­kvæmt grein sem birt­ist nýlega í  Harvard Business Review. Sam­kvæmt höf­undum grein­ar­inn­ar, Robert E. Litan og Ian Hat­haway, felst vand­inn í rentu­sókn frum­kvöðl­anna.

Skap­andi eyði­legg­ing

Flestir líta svo á að frum­kvöðla­starf­semi hafi góð áhrif á sam­fé­lag­ið. Sprota­fyr­ir­tæki frum­kvöðl­anna hrista upp í mark­aðnum með betri vörum og þjón­ustu og bola í leið­inni út eldri fyr­ir­tækjum sem ekki er þörf á. Þetta ferli er nefnt „skap­andi eyði­legg­ing,“ og er hún talin hafa verið nauð­syn­leg fyrir þá fram­leiðni­aukn­ingu sem átt hefur sér stað í heim­inum á síð­ustu árhund­ruð­um.

Hins vegar eru sumar teg­undir frum­kvöðla ekki af hinu góða. Hag­fræð­ing­ur­inn William Baumol kom með kenn­ing­una um „hinn ófram­leiðna frum­kvöðul,“ en það eru þeir sem nýta sér tengsl við rík­is­stjórn­ina til þess að skapa reglu­verk í þeirra hag eða til að tryggja rík­is­út­gjöld í sinn vasa. Með slíkum samn­ingum væru frum­kvöðla­fyr­ir­tæki að stunda rentu­sókn þar sem þau gætu heft sam­keppni og tryggt sér mark­aðs­ráð­andi stöðu með hjálp rík­is­ins.

Auglýsing

Ugg­væn­leg þróun í Banda­ríkj­unum

Sam­kæmt kenn­ingum Baumol er aukin rentu­sókn meðal frum­kvöðla mun senni­legri skýr­ing á stöðnun efna­hags­lífs heldur en minnkun á frum­kvöðla­starf­semi.  

Litan og Hat­haway hefur opnun nýrra fyr­ir­tækja fækkað hratt og örugg­lega á síð­ustu þrjá­tíu árum, sér­stak­lega eftir árið 2000. Dregið hefur úr nýliðun á nán­ast öllum þétt­býl­is­svæðum og í flestum atvinnu­greinum þar í landi, þar á meðal hjá hátækni­fyr­ir­tækj­um. Minna virð­ist vera um þá „skap­andi eyði­legg­ingu“ sem drifið hefur hag­vöxt áfram.

Sam­hliða fækkun nýrra fyr­ir­tækja eru ýmsar vís­bend­ingar um aukna rentu­sókn í Banda­ríkj­un­um. Til dæmis hefur arð­semi fyr­ir­tækja auk­ist á und­an­förnum árum, sér­stak­lega meðal stærstu fyr­ir­tækj­anna, en sam­kvæmt grein­inni hefur stór hluti hagn­að­ar­ins verið vegna „póli­tískra ástæðn­a.“

Goog­le, Uber og Air­BnB

Greinin nefnir sér­stak­lega að erfitt sé að finna afdrátt­ar­lausar sann­anir fyrir því hvort rentu­sókn hafi auk­ist meðal frum­kvöðla. Grun­semdir höf­unda ættu þó ekki að koma á óvart, margar af fræg­ustu tækninýj­ungum síð­ari ára hafa leitt til sam­þjöpp­unar á mark­aðn­um.

Mark­aðs­hlut­deild leigu­bíla­fyr­ir­tæk­is­ins Uber mæld­ist 77% í maí síð­ast­liðnum og hlut­deild Alp­habet (Goog­le) á leit­ar­véla­mark­að­inum mæld­ist  76% í fyrra. Mark­aðs­ráð­andi stöðu fylgir gjarnan rentu­sókn, en fyr­ir­tækin hafa bæði eytt millj­ónum dala til banda­rískra lög­gjafa til þess að tryggja hags­muni sína. Svip­aða sögu er að segja um gisti­m­iðl­ar­ann Air­bnb, en fyr­ir­tækið hefur ráðið ýmsa aðila til að standa í hags­muna­gæslu fyrir sig í Was­hington.

Sjálf­skað­andi rentu­sókn

Ekki er nýtt að frum­kvöðla­fyr­ir­tæki hafi mark­aðs­ráð­andi stöðu á fyrstu árum sín­um. Mörg þeirra búa yfir nýrri tækni­þekk­ingu sem aðrir hafa ekki og geta því boðið betri vörur og þjón­ustu. Hins vegar er áhyggju­efni að margar upp­finn­ingar síð­ustu ára hafi leitt til upp­gangs risa­fyr­ir­tækja sem halda í stöðu sína með því að reyna að hafa áhrif á ákvarð­anir stjórn­valda. Alp­habet, Air­BnB og Uber voru öll frum­kvöðlar á sínu sviði, en eru nálægt því að vera ein­ok­un­ar­fyr­ir­tæki núna. Rentu­sókn fyr­ir­tækj­anna getur leitt til þess að erf­ið­ara sé að veita þeim sam­keppni, en þannig geta þau komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun á mark­aðnum sem þau breyttu sjálf.

BrewDog opnar í Reykjavík
Skoska brugghúsið BrewDog mun opna á horni Frakkastígs og Hverfisgötu í sumar.
Kjarninn 23. apríl 2018
Eimskip er skráð í Kauphöll Íslands.
50 milljón króna stjórnvaldssekt FME á Eimskip stendur
Héraðsdómur hefur hafnað öllum kröfum Eimskip í máli sem höfðað var vegna stjórnvaldssektar sem Fjármálaeftirlitið lagði á fyrirtækið fyrir að birta ekki innherjaupplýsingar úr rekstri sínum nægilega snemma.
Kjarninn 23. apríl 2018
Benedikt Jóhannesson mun kynna skýrslu Talnakönnunar um kaupauka hjá íslenskum fyrirtækjum á fundi sem haldinn er í hádeginu á morgun.
Um 70 prósent stórra fyrirtækja með kaupaukakerfi
Samkvæmt könnun sem Talnakönnun hefur gert eru um 70 prósent af 20 stórum fyrirtækjum sem skráð eru á markað eða eru bankar, með kaupaukakerfi. Laun forstjóra hafa hækkað mikið á skömmum tíma.
Kjarninn 23. apríl 2018
Á heitum degi í hjarta kalda stríðsins
Auður Jónsdóttir og Bára Huld Beck röltu á heitum sunnudegi um sögufrægt svæði í Berlín, Tempelhof-flugvöll og nágrenni, áður hjarta kalda stríðsins en nú hjarta Berlínar-búa í sumarskapi.
Kjarninn 23. apríl 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Ójöfnuður í menntun á Norðurlöndunum?
Kjarninn 23. apríl 2018
Getur Facebook haft áhrif á íslenskar kosningar?
Facebook hefur birt hnapp á kjördag í kosningum, meðal annars á Íslandi, sem notendur merkja við þegar þeir hafa greitt atkvæði. Fjölmiðlanefnd hefur áhyggjur af áhrifum hnappsins. Þingmenn segja mikilvægt að fá nánari svör um tilgang hans og áhrif.
Kjarninn 23. apríl 2018
Hópurinn Hvar er Haukur
Opið bréf til Katrínar Jakobsdóttur
Kjarninn 23. apríl 2018
Ljósmæður leggja niður störf
Harðar kjaradeilur ljósmæðra og ríkisins eru langt í frá að leysast.
Kjarninn 23. apríl 2018
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar