Frumkvöðlastarfsemi eða rentusókn?

Bandaríkin hafa alið af sér ranga tegund frumkvöðla á síðustu árum, samkvæmt nýrri grein í Harvard Business Review.

Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Auglýsing

Frum­kvöðlar í Banda­ríkj­unum hafa komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun þar síð­ustu þrjá ára­tugi, sam­kvæmt grein sem birt­ist nýlega í  Harvard Business Review. Sam­kvæmt höf­undum grein­ar­inn­ar, Robert E. Litan og Ian Hat­haway, felst vand­inn í rentu­sókn frum­kvöðl­anna.

Skap­andi eyði­legg­ing

Flestir líta svo á að frum­kvöðla­starf­semi hafi góð áhrif á sam­fé­lag­ið. Sprota­fyr­ir­tæki frum­kvöðl­anna hrista upp í mark­aðnum með betri vörum og þjón­ustu og bola í leið­inni út eldri fyr­ir­tækjum sem ekki er þörf á. Þetta ferli er nefnt „skap­andi eyði­legg­ing,“ og er hún talin hafa verið nauð­syn­leg fyrir þá fram­leiðni­aukn­ingu sem átt hefur sér stað í heim­inum á síð­ustu árhund­ruð­um.

Hins vegar eru sumar teg­undir frum­kvöðla ekki af hinu góða. Hag­fræð­ing­ur­inn William Baumol kom með kenn­ing­una um „hinn ófram­leiðna frum­kvöðul,“ en það eru þeir sem nýta sér tengsl við rík­is­stjórn­ina til þess að skapa reglu­verk í þeirra hag eða til að tryggja rík­is­út­gjöld í sinn vasa. Með slíkum samn­ingum væru frum­kvöðla­fyr­ir­tæki að stunda rentu­sókn þar sem þau gætu heft sam­keppni og tryggt sér mark­aðs­ráð­andi stöðu með hjálp rík­is­ins.

Auglýsing

Ugg­væn­leg þróun í Banda­ríkj­unum

Sam­kæmt kenn­ingum Baumol er aukin rentu­sókn meðal frum­kvöðla mun senni­legri skýr­ing á stöðnun efna­hags­lífs heldur en minnkun á frum­kvöðla­starf­semi.  

Litan og Hat­haway hefur opnun nýrra fyr­ir­tækja fækkað hratt og örugg­lega á síð­ustu þrjá­tíu árum, sér­stak­lega eftir árið 2000. Dregið hefur úr nýliðun á nán­ast öllum þétt­býl­is­svæðum og í flestum atvinnu­greinum þar í landi, þar á meðal hjá hátækni­fyr­ir­tækj­um. Minna virð­ist vera um þá „skap­andi eyði­legg­ingu“ sem drifið hefur hag­vöxt áfram.

Sam­hliða fækkun nýrra fyr­ir­tækja eru ýmsar vís­bend­ingar um aukna rentu­sókn í Banda­ríkj­un­um. Til dæmis hefur arð­semi fyr­ir­tækja auk­ist á und­an­förnum árum, sér­stak­lega meðal stærstu fyr­ir­tækj­anna, en sam­kvæmt grein­inni hefur stór hluti hagn­að­ar­ins verið vegna „póli­tískra ástæðn­a.“

Goog­le, Uber og Air­BnB

Greinin nefnir sér­stak­lega að erfitt sé að finna afdrátt­ar­lausar sann­anir fyrir því hvort rentu­sókn hafi auk­ist meðal frum­kvöðla. Grun­semdir höf­unda ættu þó ekki að koma á óvart, margar af fræg­ustu tækninýj­ungum síð­ari ára hafa leitt til sam­þjöpp­unar á mark­aðn­um.

Mark­aðs­hlut­deild leigu­bíla­fyr­ir­tæk­is­ins Uber mæld­ist 77% í maí síð­ast­liðnum og hlut­deild Alp­habet (Goog­le) á leit­ar­véla­mark­að­inum mæld­ist  76% í fyrra. Mark­aðs­ráð­andi stöðu fylgir gjarnan rentu­sókn, en fyr­ir­tækin hafa bæði eytt millj­ónum dala til banda­rískra lög­gjafa til þess að tryggja hags­muni sína. Svip­aða sögu er að segja um gisti­m­iðl­ar­ann Air­bnb, en fyr­ir­tækið hefur ráðið ýmsa aðila til að standa í hags­muna­gæslu fyrir sig í Was­hington.

Sjálf­skað­andi rentu­sókn

Ekki er nýtt að frum­kvöðla­fyr­ir­tæki hafi mark­aðs­ráð­andi stöðu á fyrstu árum sín­um. Mörg þeirra búa yfir nýrri tækni­þekk­ingu sem aðrir hafa ekki og geta því boðið betri vörur og þjón­ustu. Hins vegar er áhyggju­efni að margar upp­finn­ingar síð­ustu ára hafi leitt til upp­gangs risa­fyr­ir­tækja sem halda í stöðu sína með því að reyna að hafa áhrif á ákvarð­anir stjórn­valda. Alp­habet, Air­BnB og Uber voru öll frum­kvöðlar á sínu sviði, en eru nálægt því að vera ein­ok­un­ar­fyr­ir­tæki núna. Rentu­sókn fyr­ir­tækj­anna getur leitt til þess að erf­ið­ara sé að veita þeim sam­keppni, en þannig geta þau komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun á mark­aðnum sem þau breyttu sjálf.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hópuppsögn hjá Icelandair Group
Icelandair Group, sem sótti sér 23 milljarða króna í nýtt hlutafé fyrr í mánuðinum, hefur sagt upp 88 manns.
Kjarninn 29. september 2020
Búast má við mikilli innspýtingu í opinberum fjárfestingum, samkvæmt Íslandsbanka
Mikill samdráttur í ár en hraður viðsnúningur
Ný þjóðhagsspá Íslandsbanka gerir ráð fyrir töluvert meiri samdrætti en Seðlabankinn gerir ráð fyrir í ár. Hins vegar er búist við „skarpri viðspyrnu“ á næsta og þarnæsta ári.
Kjarninn 29. september 2020
PAR á nú innan við tvö prósent í Icelandair
Bandarískur fjárfestingasjóður sem keypti stóran hlut í Icelandair í vor og varð að stærsta einkafjárfesti félagsins er ekki lengur með stærstu eigendum þess.
Kjarninn 29. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Basic að birta
Kjarninn 29. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins segja ekki upp kjarasamningum
Eftir að stjórnvöld kynntu 25 milljarða króna aðgerðarpakka í morgun ákvað framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins að atkvæðagreiðsla um Lífskjarasamninginn myndi ekki fara fram. Kjarasamningar gilda því áfram.
Kjarninn 29. september 2020
Vísindamennirnir telja að enn eigi töluverður fjöldi eftir að greinast með COVID-19 í þessari bylgju faraldursins.
Um 300 til 1.100 gætu smitast á næstu þremur vikum
Í þriðju bylgju faraldurs COVID-19, sem hófst 11. september, hafa 506 greinst með sjúkdóminn. Vísindamenn við Háskóla Íslands spá því að næstu daga haldi áfram að greinast 20-40 ný smit á dag.
Kjarninn 29. september 2020
Rúmlega þrjátíu Íslendingar hafa greinst með veiruna í landamæraskimun
Af þeim 119 sem greindust með COVID-19 í landamæraskimun frá 15. júní til 18. september voru 32 með íslenskt ríkisfang, 23 frá Póllandi og 13 frá Rúmeníu og færri frá 23 ríkjum til viðbótar.
Kjarninn 29. september 2020
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
ASÍ mótmælir lækkun á tryggingagjaldi – Efling segir opinberu fé ausið til efnafólks
ASÍ mótmælir fyrirhugaðri lækkun á tryggingagjaldi og segir að það sé „nánast eini skatturinn sem fyrirtæki greiða“. Sambandið vill að ríkisstjórnin gefi vilyrði um hækkun atvinnuleysisbóta samhliða því að nýjum aðgerðarpakka verði hrint í framkvæmd.
Kjarninn 29. september 2020
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar