Frumkvöðlastarfsemi eða rentusókn?

Bandaríkin hafa alið af sér ranga tegund frumkvöðla á síðustu árum, samkvæmt nýrri grein í Harvard Business Review.

Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Auglýsing

Frum­kvöðlar í Banda­ríkj­unum hafa komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun þar síð­ustu þrjá ára­tugi, sam­kvæmt grein sem birt­ist nýlega í  Harvard Business Review. Sam­kvæmt höf­undum grein­ar­inn­ar, Robert E. Litan og Ian Hat­haway, felst vand­inn í rentu­sókn frum­kvöðl­anna.

Skap­andi eyði­legg­ing

Flestir líta svo á að frum­kvöðla­starf­semi hafi góð áhrif á sam­fé­lag­ið. Sprota­fyr­ir­tæki frum­kvöðl­anna hrista upp í mark­aðnum með betri vörum og þjón­ustu og bola í leið­inni út eldri fyr­ir­tækjum sem ekki er þörf á. Þetta ferli er nefnt „skap­andi eyði­legg­ing,“ og er hún talin hafa verið nauð­syn­leg fyrir þá fram­leiðni­aukn­ingu sem átt hefur sér stað í heim­inum á síð­ustu árhund­ruð­um.

Hins vegar eru sumar teg­undir frum­kvöðla ekki af hinu góða. Hag­fræð­ing­ur­inn William Baumol kom með kenn­ing­una um „hinn ófram­leiðna frum­kvöðul,“ en það eru þeir sem nýta sér tengsl við rík­is­stjórn­ina til þess að skapa reglu­verk í þeirra hag eða til að tryggja rík­is­út­gjöld í sinn vasa. Með slíkum samn­ingum væru frum­kvöðla­fyr­ir­tæki að stunda rentu­sókn þar sem þau gætu heft sam­keppni og tryggt sér mark­aðs­ráð­andi stöðu með hjálp rík­is­ins.

Auglýsing

Ugg­væn­leg þróun í Banda­ríkj­unum

Sam­kæmt kenn­ingum Baumol er aukin rentu­sókn meðal frum­kvöðla mun senni­legri skýr­ing á stöðnun efna­hags­lífs heldur en minnkun á frum­kvöðla­starf­semi.  

Litan og Hat­haway hefur opnun nýrra fyr­ir­tækja fækkað hratt og örugg­lega á síð­ustu þrjá­tíu árum, sér­stak­lega eftir árið 2000. Dregið hefur úr nýliðun á nán­ast öllum þétt­býl­is­svæðum og í flestum atvinnu­greinum þar í landi, þar á meðal hjá hátækni­fyr­ir­tækj­um. Minna virð­ist vera um þá „skap­andi eyði­legg­ingu“ sem drifið hefur hag­vöxt áfram.

Sam­hliða fækkun nýrra fyr­ir­tækja eru ýmsar vís­bend­ingar um aukna rentu­sókn í Banda­ríkj­un­um. Til dæmis hefur arð­semi fyr­ir­tækja auk­ist á und­an­förnum árum, sér­stak­lega meðal stærstu fyr­ir­tækj­anna, en sam­kvæmt grein­inni hefur stór hluti hagn­að­ar­ins verið vegna „póli­tískra ástæðn­a.“

Goog­le, Uber og Air­BnB

Greinin nefnir sér­stak­lega að erfitt sé að finna afdrátt­ar­lausar sann­anir fyrir því hvort rentu­sókn hafi auk­ist meðal frum­kvöðla. Grun­semdir höf­unda ættu þó ekki að koma á óvart, margar af fræg­ustu tækninýj­ungum síð­ari ára hafa leitt til sam­þjöpp­unar á mark­aðn­um.

Mark­aðs­hlut­deild leigu­bíla­fyr­ir­tæk­is­ins Uber mæld­ist 77% í maí síð­ast­liðnum og hlut­deild Alp­habet (Goog­le) á leit­ar­véla­mark­að­inum mæld­ist  76% í fyrra. Mark­aðs­ráð­andi stöðu fylgir gjarnan rentu­sókn, en fyr­ir­tækin hafa bæði eytt millj­ónum dala til banda­rískra lög­gjafa til þess að tryggja hags­muni sína. Svip­aða sögu er að segja um gisti­m­iðl­ar­ann Air­bnb, en fyr­ir­tækið hefur ráðið ýmsa aðila til að standa í hags­muna­gæslu fyrir sig í Was­hington.

Sjálf­skað­andi rentu­sókn

Ekki er nýtt að frum­kvöðla­fyr­ir­tæki hafi mark­aðs­ráð­andi stöðu á fyrstu árum sín­um. Mörg þeirra búa yfir nýrri tækni­þekk­ingu sem aðrir hafa ekki og geta því boðið betri vörur og þjón­ustu. Hins vegar er áhyggju­efni að margar upp­finn­ingar síð­ustu ára hafi leitt til upp­gangs risa­fyr­ir­tækja sem halda í stöðu sína með því að reyna að hafa áhrif á ákvarð­anir stjórn­valda. Alp­habet, Air­BnB og Uber voru öll frum­kvöðlar á sínu sviði, en eru nálægt því að vera ein­ok­un­ar­fyr­ir­tæki núna. Rentu­sókn fyr­ir­tækj­anna getur leitt til þess að erf­ið­ara sé að veita þeim sam­keppni, en þannig geta þau komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun á mark­aðnum sem þau breyttu sjálf.

Segir eftirlit Fiskistofu veikburða og ómarkvisst
Ríkisendurskoðun telur að Fiskistofu sé ómögulegt að sinna öllu því eftirliti sem henni ber að sinna, meðal annars vegna skorts á úrræðum og viðurlögum. Jafnframt vísar Ríkisendurskoðun því á bug að brottkast sé óverulegt á Íslandi.
Kjarninn 18. janúar 2019
Logi vill ríkisstjórn með Viðreisn, Pírötum og Vinstri grænum
Formaður Samfylkingarinnar segir að mögulega séu flokkur hans og Vinstri græn eðlisólíkir flokkar í ljósi þeirra áherslna sem núverandi ríkisstjórn, undir forsæti Vinstri grænna, hefur í forgrunni. Þetta kemur fram í viðtali við hann í Mannlífi í dag.
Kjarninn 18. janúar 2019
Reynt að bjarga íslensku fjölmiðlalandslagi frá algjörri einsleitni
Drög að frumvarpi um hvernig íslenska ríkið ætlar að styðja við einkarekna fjölmiðla liggja fyrir og verða kynnt í ríkisstjórn von bráðar.
Kjarninn 18. janúar 2019
Gleymið tollastríðinu - Kína er nú þegar í vandræðum
Pistlahöfundur Bloomberg, Michael Schuman, segir Kína á kafi í skuldavanda sem ekki sé hægt að leysa svo auðveldlega.
Kjarninn 17. janúar 2019
Hreiðar Már: Von mín að deilurnar leysist farsællega
Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri Kaupþings, segir ásakanir sem koma fram á hendum honum í bréfi frá Kevin Stanford og Karen Millen ekki vera réttar.
Kjarninn 17. janúar 2019
Gylfi hvetur til varkárni við sölu banka
Gylfi Zoega hagfræðiprófessor skrifar um fyrirhugaða sölu á bönkunum og bankarekstur almennt, í ítarlegri grein í Vísbendingu.
Kjarninn 17. janúar 2019
Myndin er af höfundi greinarinnar sofandi. Myndin er ekki nýleg.
Vinnuálag í framhaldsskólum
Kjarninn 17. janúar 2019
Embætti forstjóra Barnaverndarstofu laust til umsóknar
Félagsmálaráðuneytið auglýsir starf forstjóra barnaverndarstofu laust til umsóknar. Bragi Guðbrandsson lét af starfi forstjóra í febrúar í fyrra eftir að hafa tekið sæti í Barna­rétt­ar­nefnd Sam­einuðu þjóðanna fyr­ir hönd Íslands.
Kjarninn 17. janúar 2019
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar