Frumkvöðlastarfsemi eða rentusókn?

Bandaríkin hafa alið af sér ranga tegund frumkvöðla á síðustu árum, samkvæmt nýrri grein í Harvard Business Review.

Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Rentusókn meðal frumkvöðla er vandamál, samkvæmt greinarhöfundum.
Auglýsing

Frum­kvöðlar í Banda­ríkj­unum hafa komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun þar síð­ustu þrjá ára­tugi, sam­kvæmt grein sem birt­ist nýlega í  Harvard Business Review. Sam­kvæmt höf­undum grein­ar­inn­ar, Robert E. Litan og Ian Hat­haway, felst vand­inn í rentu­sókn frum­kvöðl­anna.

Skap­andi eyði­legg­ing

Flestir líta svo á að frum­kvöðla­starf­semi hafi góð áhrif á sam­fé­lag­ið. Sprota­fyr­ir­tæki frum­kvöðl­anna hrista upp í mark­aðnum með betri vörum og þjón­ustu og bola í leið­inni út eldri fyr­ir­tækjum sem ekki er þörf á. Þetta ferli er nefnt „skap­andi eyði­legg­ing,“ og er hún talin hafa verið nauð­syn­leg fyrir þá fram­leiðni­aukn­ingu sem átt hefur sér stað í heim­inum á síð­ustu árhund­ruð­um.

Hins vegar eru sumar teg­undir frum­kvöðla ekki af hinu góða. Hag­fræð­ing­ur­inn William Baumol kom með kenn­ing­una um „hinn ófram­leiðna frum­kvöðul,“ en það eru þeir sem nýta sér tengsl við rík­is­stjórn­ina til þess að skapa reglu­verk í þeirra hag eða til að tryggja rík­is­út­gjöld í sinn vasa. Með slíkum samn­ingum væru frum­kvöðla­fyr­ir­tæki að stunda rentu­sókn þar sem þau gætu heft sam­keppni og tryggt sér mark­aðs­ráð­andi stöðu með hjálp rík­is­ins.

Auglýsing

Ugg­væn­leg þróun í Banda­ríkj­unum

Sam­kæmt kenn­ingum Baumol er aukin rentu­sókn meðal frum­kvöðla mun senni­legri skýr­ing á stöðnun efna­hags­lífs heldur en minnkun á frum­kvöðla­starf­semi.  

Litan og Hat­haway hefur opnun nýrra fyr­ir­tækja fækkað hratt og örugg­lega á síð­ustu þrjá­tíu árum, sér­stak­lega eftir árið 2000. Dregið hefur úr nýliðun á nán­ast öllum þétt­býl­is­svæðum og í flestum atvinnu­greinum þar í landi, þar á meðal hjá hátækni­fyr­ir­tækj­um. Minna virð­ist vera um þá „skap­andi eyði­legg­ingu“ sem drifið hefur hag­vöxt áfram.

Sam­hliða fækkun nýrra fyr­ir­tækja eru ýmsar vís­bend­ingar um aukna rentu­sókn í Banda­ríkj­un­um. Til dæmis hefur arð­semi fyr­ir­tækja auk­ist á und­an­förnum árum, sér­stak­lega meðal stærstu fyr­ir­tækj­anna, en sam­kvæmt grein­inni hefur stór hluti hagn­að­ar­ins verið vegna „póli­tískra ástæðn­a.“

Goog­le, Uber og Air­BnB

Greinin nefnir sér­stak­lega að erfitt sé að finna afdrátt­ar­lausar sann­anir fyrir því hvort rentu­sókn hafi auk­ist meðal frum­kvöðla. Grun­semdir höf­unda ættu þó ekki að koma á óvart, margar af fræg­ustu tækninýj­ungum síð­ari ára hafa leitt til sam­þjöpp­unar á mark­aðn­um.

Mark­aðs­hlut­deild leigu­bíla­fyr­ir­tæk­is­ins Uber mæld­ist 77% í maí síð­ast­liðnum og hlut­deild Alp­habet (Goog­le) á leit­ar­véla­mark­að­inum mæld­ist  76% í fyrra. Mark­aðs­ráð­andi stöðu fylgir gjarnan rentu­sókn, en fyr­ir­tækin hafa bæði eytt millj­ónum dala til banda­rískra lög­gjafa til þess að tryggja hags­muni sína. Svip­aða sögu er að segja um gisti­m­iðl­ar­ann Air­bnb, en fyr­ir­tækið hefur ráðið ýmsa aðila til að standa í hags­muna­gæslu fyrir sig í Was­hington.

Sjálf­skað­andi rentu­sókn

Ekki er nýtt að frum­kvöðla­fyr­ir­tæki hafi mark­aðs­ráð­andi stöðu á fyrstu árum sín­um. Mörg þeirra búa yfir nýrri tækni­þekk­ingu sem aðrir hafa ekki og geta því boðið betri vörur og þjón­ustu. Hins vegar er áhyggju­efni að margar upp­finn­ingar síð­ustu ára hafi leitt til upp­gangs risa­fyr­ir­tækja sem halda í stöðu sína með því að reyna að hafa áhrif á ákvarð­anir stjórn­valda. Alp­habet, Air­BnB og Uber voru öll frum­kvöðlar á sínu sviði, en eru nálægt því að vera ein­ok­un­ar­fyr­ir­tæki núna. Rentu­sókn fyr­ir­tækj­anna getur leitt til þess að erf­ið­ara sé að veita þeim sam­keppni, en þannig geta þau komið í veg fyrir frek­ari nýsköpun á mark­aðnum sem þau breyttu sjálf.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar