Umdeild þjóðaratkvæðagreiðsla í Katalóníu

Til stendur að þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Katalóníu fari fram 1. október í óþökk spænskra stjórnvalda. Atkvæðagreiðslan brýtur í bága við stjórnarskrá og hefur ríkisstjórn Spánar lýst yfir að hún muni koma í veg fyrir hana.

Katalónía 29.09.2017
Auglýsing

Með því að fram­kvæma þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um sjálf­stæði Kata­lóníu eru stjórn­ar­flokk­arnir tveir í hér­aðs­stjórn­inn­i, Junts pel Sí (JxSí) og Candi­datura d'Unitat Popular (CUP), að efna kosn­inga­lof­orð sitt frá árinu 2015. Carles Puig­demont, hér­aðs­for­seti Kata­lóniu úr JxSí, hefur verið í víga­hug síð­ustu vikur og sér­stak­lega í kjöl­far þjóð­há­tíð­ar­dags Kata­lóníu sem hald­inn er 11. sept­em­ber á ári hverju en hund­ruðir þús­unda gengu úti á göt­um Bar­selóna, höf­uð­borgar Kata­lón­íu, til að setja pressu á rík­is­stjórn spánar í aðdrag­anda þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unn­ar.

Í byrjun sept­em­ber úrskurð­aði stjórn­ar­skrár­dóm­stóll Spánar að þjóð­ar­at­kvæða­greiðslan væri ólög­leg dag­inn eftir að hér­aðs­þing Kata­lóníu sam­þykkti lög­gjöf sem heim­il­aði hana. Stjórn­ar­skrá lands­ins leyfir ekki atkvæða­greiðslu um sjálf­stæði af þessu tagi og hefur for­sæt­is­ráð­herra lands­ins, Mari­ano Rajoy úr hægri­flokkn­um Partido Popular (PP), til­kynnt að rík­is­stjórnin muni reyna að koma í veg fyrir atkvæða­greiðsl­una. Spænska rík­is­stjórnin hef­ur tekið yfir fjár­stjórn Ka­ta­lón­íu, skipað þús­undum lög­reglu­manna bæði frá Kata­lóníu og öðrum hér­uðum lands­ins að koma í veg fyrir atkvæða­greiðsl­una með eft­ir­liti og með því að eyða kosn­inga­gögnum og loka vef­síðum sem upp­lýsa kjós­endur um atkvæða­greiðsl­una, og gert hús­leit í húsa­kynnum hér­aðs­stjórnar Kata­lóníu og hand­tekið fjórtán starfs­menn henn­ar. Þá hefur rík­is­sak­sókn­ari hafið mála­ferli gegn Puig­demont fyrir mis­notkun á opin­berum fjár­mun­um.

Hvers vegna er kos­ið?

Sam­kvæmt skoð­ana­könn­unum er meiri­hluti Kata­lóna hlynntur því að halda þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una þó meiri­hluti þeirra styðji ekki endi­lega sjálf­stæði hér­aðs­ins, og hefur fylgi sjálf­stæð­is­sinna dvínað heldur á und­an­förnum miss­er­um.

Auglýsing

Kata­lónía er eitt rík­asta hérað Spánar og hefur það, ásamt Baska­landi, sterk­ari sjálf­stjórn en nokkuð annað hérað á Spáni og jafn­vel þótt víðar væri leit­að. Hér­aðið hefur yfir­um­sjón með mennta-, heil­brig­iðs- og vel­ferð­ar­málum ásamt því að það hefur eigin lög­reglu, eigið þing, hér­aðs­stjórn og dóm­stóla. Hér­aðs­stjórn Kata­lóníu hefur áskilið sér rétt til að krefj­ast sjálfs­á­kvörð­un­ar­réttar og sjálf­stæðis en alþjóða­lög við­ur­kenna ein­ungis þann rétt fyrir svæði sem lúta stjórn nýlendu­valds, hafa orðið fyrir inn­rás eða orðið fyrir alvar­legum brotum á mann­rétt­indum vegna aðgerða stjórn­valda en það krefst mik­ils ímynd­un­arafls til að halda því fram Ka­ta­lónía upp­fylli ein­hverja af þeim kröf­um.

Hins vegar eru margir Kata­lónar ósáttir með það hvernig rík­is­stjórnin í Madríd kemur fram við hér­að­ið. Stjórn­ar­skrár­dóm­stóll Spánar dróg í 2010 til baka ákvöruðun um að skil­greina Kata­lóníu sem þjóð frekar en hérað og veita kata­lónska tungu­mál­inu for­gangs­stöðu og fór það illa í Kata­lóna. Þá jókst óánægja við Madríd í kjöl­far efna­hag­skrepp­unn­ar á Spáni árið 2009 vegna þess að bilið milli þess sem Kata­lónar greiða í skatta og þess sem fjár­fest er í hér­að­inu af rík­inu nemur um 8-10 millj­arða evra á ári. Til­finn­ingin að rík­is­stjórnin í Madríd steli frá Kata­lónum er sterk og algeng en með­al­tekjur á íbúa eru umtals­vert hærri í Kata­lóníu en í land­inu sem heild, eða um 19% þó að þessi munur hefur minnkað úr um 50% í byrjun sjö­unda ára­tug­ar­ins. Rétt­indi Kata­lóna til sjálfs­stjórn­ar voru mjög tak­mörkuð í stjórn­ar­tíð ein­ræð­is­herr­ans Francisco Franco 1936-1975. Þegar lýð­ræði komst á í land­inu eftir dauða Franco end­ur­heimti Kata­lónía mörg af sér­rétt­indum sínum og var hér­að­inu veitt umtals­verð sjálfs­stjórn.

Vafa­samur hljóm­grunnur

Árið 2014 var haldin óbind­andi þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um sjálf­stæði Kata­lóníu þar sem 80% kjós­enda kusu sjálf­stæð­i. ­Sjálf­stæð­is­sinn­ar benda á þá atkvæða­greiðslu sem rétt­læt­ingu til að halda atkvæða­greiðsl­una um helg­ina sem, sam­kvæmt hér­aðs­stjórn­inni, er bind­andi. Hins vegar verður að taka fram að aðeins um 37% kjós­enda tóku þátt í atkvæða­greiðsl­unni árið 2014 og ákv­aðu and­stæð­ingar sjálf­stæð­is­sinn­ana upp til hópa að sitja hjá. Það er ekki ólík­legt að svipað verði uppi á ten­ingnum að þessu sinni en sam­kvæmt reglum hér­aðs­stjórn­ar­inn­ar þarf ein­ungis ein­faldan meiri­hluta óháð kosn­inga­þátt­töku til þess að ráð­ist verði í að lýsa ein­hliða yfir sjálf­stæði.

Það verður óljóst fram á síð­ustu stundu hvernig og hvort atkvæða­greiðslan muni fara fram en lík­legt þykir að sjálf­stæð­is­sinnar „sigri“ í atkvæða­greiðsl­unni eftir því sem margir and­stæð­ing­ar segj­ast ætla að sitja hjá. Þó er nokkurn veg­inn óhætt að segja að nið­ur­staða atkvæða­gr­eðls­unnar muni ekki leiða til sjálf­stæðis Kata­lón­íu, að minnsta kosti ekki um sinn. Atkvæða­greiðslan hefur ekk­ert laga­legt gildi og brýtur á ákvæðum stjórn­ar­skrár­innar auk þess sem það er mjög vafa­samt að krefj­ast ein­ungis ein­falds meiri­hluta óháð kosn­inga­þátt­töku um mál­efni af þessu tagi. 

Nið­ur­staða atkvæða­greiðsl­unnar mun hins vegar að öllum lík­ind­um valda meiri höf­uð­verki en áður fyrir spænsku rík­is­stjórn­ina og gæti haft afdrifa­rík áhrif á stöðu minni­hluta­stjórn­ar Rajoy og hina veiku meiri­hluta­stjórn Puig­demont í Kata­lón­íu. Hvað varðar sjálf­stæði Kata­lóníu til lengri tíma litið er erf­ið­ara að segja til um hvaða áhrif atkvæða­greiðslan mun hafa en hún vekur að minnsta kosti athygli stjórn­valda á óánægju Kata­lóna á stjórn­ar­skrá lands­ins og gæti opnað fyrir umræðu um breyt­ingar á henni.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nichole Leigh Mosty
Kvennafrídagur 2020 og nokkra staðreyndir um stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi
Leslistinn 24. október 2020
Óléttan sem allir þrá en enginn þorir enn að fagna
Það treystir sér varla nokkur maður að segja það upphátt. Þó að hún sé mikil um sig. Þyngri á sér en venjulega. Þó að hún sé einmitt á réttum aldri. En, er hvíslað í þröngum hópi, getur það mögulega verið að hún sé ólétt?
Kjarninn 24. október 2020
Yfirlitsmynd yfir fyrirhugað framkvæmdasvæði. Guli kassinn og blái þríhyrningurinn afmarka svæði 1. og 2. áfanga.
Vilja virkja vindinn á Mosfellsheiði
Ef áætlanir Zephyr Iceland ganga eftir munu 30 vindmyllur, um 200 MW að heildarafli, rísa á Mosfellsheiði. Fjölmargar hugmyndir að vindorkuverum bárust verkefnisstjórn rammaáætlunar en Zephyr telur óljóst að vindorka eigi þar heima.
Kjarninn 24. október 2020
Silja Dögg Gunnarsdóttir
Ostur í dulargervi
Kjarninn 24. október 2020
Íslands-Færeyja straumurinn (IFSJ) er sýndur með dökk fjólubláum lit á kortinu.
Uppgötvuðu hafstraum og kenna hann við Ísland
Norskir vísindamenn hafa borið kennsl á nýtt fyrirbæri í hafinu sem hefur umtalsverð áhrif á loftslag á okkar norðlægu slóðum. Hafstraumurinn hefur fengið nafnið Íslands-Færeyja brekkustraumurinn (e. Iceland-Faroe Slope Jet).
Kjarninn 24. október 2020
Már Guðmundsson, fyrrverandi seðlabankastjóri
Segir endurbata í ferðaþjónustu vera hröðustu leiðina úr kreppunni
Fyrrverandi seðlabankastjóri telur að aukin virkni ferðaþjónustunnar sé fljótvirkasta leiðin til að ná viðsnúningi í hagkerfinu.
Kjarninn 24. október 2020
Nasistar, rasistar, fasistar og hvíthettir – eða kannski bara einn stór misskilningur?
Viðbrögð lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu við fánamálinu hafa verið afgerandi – en embættið styður ekki með neinum hætti hatursorðræðu eða merki sem ýta undir slíkt. Það hefur þó ekki verið nóg til að lægja öldurnar á samfélagsmiðlum.
Kjarninn 24. október 2020
Meirihluti borgarstjórnar stendur á bak við þá sýn sem birtist í tillögunum að breyttu aðalskipulagi fram til ársins 2040.
Borgaryfirvöld vilja meiri borg og færri bíla
Borgaryfirvöld hafa kynnt breytingar á aðalskipulagi Reykjavíkur, sem framlengja núgildandi skipulag til ársins 2040. Háleit markmið eru sett um byggingu 1.000 íbúða á ári að meðaltali, alls rúmlega 24 þúsund talsins til 2040 ef vöxtur verður kröftugur.
Kjarninn 24. október 2020
Meira eftir höfundinnOddur Stefánsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar