Landeigandi vill láta stjórnina borga fyrir bjórinn

Landeigandi á Vestur- Jótlandi segir dönsku ríkisstjórnina ábyrga fyrir skemmdum sem bjór hefur valdið á eigum hans. Bjórinn, sem hvorki heitir Carlsberg né Tuborg, kærir sig kollóttan og heldur iðju sinni áfram.

wildlife-zoo-mammal-rodent-fauna-whiskers-625683-pxhere.com.jpg
Auglýsing

18. des­em­ber sl. hófust í Lands­rétt­inum í Viborg á Jót­landi rétt­ar­höld. Stefn­and­inn er Finn And­er­sen-Fruedahl land­eig­andi, búsettur í Møborg á Vest­ur­-Jót­landi en þar eð sá stefndi, bjór­inn, kann hvorki að lesa né skrifa, hvað þá að hlýða, er danska Umhverf­is­stofn­unin full­trúi hans við rétt­ar­höld­in. 

Land­eig­and­inn tap­aði mál­inu fyrir bæj­ar­rétti en ætlar ekki að gef­ast upp fyrir bjórn­um. Eða betur sagt bjór­un­um, því kæran bein­ist gegn fleirum en ein­um.

Kom fyrst til Dan­merkur fyrir 10 – 12 þús­und árum

Talið er að bjór­inn (Castor fiber á lat­ínu, evr­ópski bjór­inn) hafi komið frá Þýska­landi til Dan­merkur um það leyti sem síð­ustu ísöld lauk eða fyrir 10 til 12 þús­und árum. Hann var ekki eini land­nem­inn því ásamt honum komu birn­ir, elgir og lík­lega fleiri dýr. Sér­fræð­ingar telja öruggt að bjór­inn hafi verið víðs­vegar um Dan­mörku, þar á meðal á Borg­und­ar­hólmi. Ekki er vitað um stærð stofns­ins, en talið að hann hafi verið mjög stór.

Auglýsing
Bjórinn er nag­dýr, sem lifir í vötnum og ám og er græn­metisæta. Heldur sig yfir­leitt nálægt landi og er iðinn við stíflu­gerð. Hrúgar þá saman trjá­grein­um, stórum og smá­um, er mjög iðinn og vinnu­sam­ur. Þegar bjór hefur fundið sér maka heldur parið saman meðan bæði lifa. Parið eign­ast yfir­leitt afkvæmi, oft­ast tvö til þrjú, einu sinni á ári og með­göngu­tím­inn er rúmir hund­rað dag­ar. Líf­tími hvers dýrs er að jafn­aði um það bil átta ár. 

Bjór­inn er græn­met­is- og trj­á­æta nær­ist einkum á berki og lauf­blöð­um, hrifn­astur af birki. Hann fellir tré til að ná sér í fæðu, og stíflu­gerð­ar­efni, velur gjarna lítil og grann­vaxin tré en vílar ekki fyrir sér að fella tré allt að sex­tíu senti­metrum í þver­mál. Þegar hann ræðst til atlögu við stærri tré nagar hann oft­ast mjög nákvæm­lega út frá „byrj­un­ar­reitn­um“ í hring bæði ofan og neðan þannig að nag­svæðið lík­ist helst stunda­glasi. Sér­fræð­ingar róma snilli hans við þessa iðju og segja nákvæmni hans við nagið aðdá­un­ar­verða. 

Tré sem fellt hefur verið af bjór. Þ.e. dýrinu bjór. Mynd: WikipediaBjór­inn vill helst halda sig á sama svæði en flytur sig til ef nauð­syn kref­ur, til dæmis vegna fæðu­öfl­un­ar. Bjór­inn gætir þess ætíð að inn­gang­ur­inn að „heim­il­inu“ sé undir vatns­borði, þannig koma engir óboðnir og óæski­legir gestir í heim­sókn.

Var næstum útrýmt fyrir þús­und árum

Fyrir um það bil þús­und árum var bjórnum útrýmt í Dan­mörku eins og reyndar mörgum öðrum lönd­um. Dýrin voru eft­ir­sótt vegna kjöts­ins og ekki síður felds­ins (bjórs­ins) sem er bæði þykkur og hlýr. 

Snemma á síð­ustu öld var bjór­inn alfrið­aður í Evr­ópu, þá var ein­ungis vitað um til­vist hans í Nor­egi, Rúss­landi, Þýska­landi og Frakk­landi, lít­ill stofn í hverju landi. Eftir frið­un­ina náði stofn­inn sér smám saman á strik og telur nú í heild um það bil 350 þús­und dýr.

18 dýr til Dan­merkur árið 1999

Dönsk stjórn­völd fengu, árið 1999, leyfi hjá þýskum stjórn­völdum til að flytja níu bjórpör, sem haldið höfðu til við Sax­elfi, til Vest­ur­-Jót­lands, á svæði við Kloster­hede. Rök­semdin fyrir því að fá þessi dýr til Dan­merkur var fyrst og fremst sú að auka fjöl­breytni dýra­lífs­ins. Nokkrum árum síðar voru nokkur dýr, einnig frá Þýska­landi, flutt til Norð­ur­-­Sjá­lands. 

Auglýsing
Talið er að danski bjór­stofn­inn telji nú rúm­lega 200 dýr, á Vest­ur­-Jót­landi heldur hann sig að mestu á þeim svæðum þar sem honum var komið fyrir árið 1999 en eftir því sem dýr­unum fjölgar stækkar útbreiðslu­svæð­ið.

Land­eig­andi fer í mál

Þegar bjór­arnir átján voru fluttir til Vest­ur­-Jót­lands var þeim komi fyrir á stóru nátt­úru­vernd­ar­svæði í eigu rík­is­ins við Kloster­hede. Hafi það verið ætlun stjórn­valda að bjór­arnir héldu sig ein­ungis á þess­ari rík­is­jörð og ætu og nög­uðu ein­ungis tré í eigu danska rík­is­ins varð fljót­lega ljóst að bjór­arnir virtu slíkar hug­myndir að vettugi.

Fjórum árum eftir kom­una til Kloster­hede voru þeir farnir að sækja í tré og runna á landi Finn And­er­sen- Frueda­hl, þrettán hekt­ara trjá­rækt­ar­svæði, skammt frá Kloster­hede. Hann kvart­aði til dönsku Umhverf­is­stofn­un­ar­inn­ar, starfs­maður þaðan kom og stað­festi að kvörtunin væri á rökum reist, bjór­arnir létu sér ekki nægja rík­is­gróð­ur­inn heldur sæktu í tré á land­ar­eign Finn And­er­sen- Fruedahl. 

Þegar land­eig­and­inn spurði hvað væri til ráða var fátt um svör, annað en að bjór­inn væri friðuð skepna. Ítrek­aðar kvart­anir Finn And­er­sen- Fruedahl báru engan árang­ur, bjór­arnir kunnu ber­sýni­lega vel við trjá­gróður hans og föllnu og nög­uðu trjánum fjölg­aði sífellt. Að lokum fór svo að Finn And­er­sen-Fruedahl var nóg boðið og ákvað að stefna bjór­un­um, eða rétt­ara sagt full­trúa þeirra, danska rík­inu, og fara fram á bæt­ur.

Tap­aði í bæj­ar­rétt­inum

Stefna Finn And­er­en- Fruedahl gegn dönsku Umhverf­is­stofn­un­inni (fyrir hönd rík­is­ins og bjór­anna) kom fyrir Bæj­ar­rétt í Hol­stebro fyrir rúmu ári. Þar tap­aði Finn And­er­sen- Fruedahl mál­inu og í nið­ur­stöðu dóm­ara sagði að þar sem bjór­inn væri friðuð skepna bæri rík­inu ekki að greiða bætur vegna skemmda og tjóns sem hann kynni að valda. Við rétt­ar­höldin kom fram að ef Finn And­er­sen- Fruedahl hefði sett girð­ingar á til­tekna staði á land­ar­eign­inni, væri ólík­legt að bjór­arnir hefðu valdið tjóni á trjá­gróðri. 

Land­eig­and­inn gaf lítið fyrir þessa rök­semda­færslu, sagði engar sann­anir fyrir því að bjór­arnir létu af hátt­semi sinni þótt ein­hverjar girð­ingar væru til stað­ar. Auk þess hefði aldrei verið á það minnst að hann þyrfti að girða til­tekin svæði á land­ar­eign­inni. Hann myndi áfrýja nið­ur­stöðu Bæj­ar­rétt­ar­ins.

Ætlar ekki að gef­ast upp

Eins og áður var getið hófust mála­ferlin fyrir Lands­rétti í Viborg 18. des­em­ber. Finn And­er­sen- Fruedahl sagð­ist í við­tali við Lem­vig Fol­kebla­det vera mjög bjart­sýnn á að Lands­rétt­ur­inn myndi snúa nið­ur­stöðu Bæj­ar­rétt­ar­ins við. 

Dóm­ur­inn í Lands­rétti verður kveð­inn upp 15. jan­úar 2019.

CRIPSRi notað til að skoða erfðamengi baktería
Hvaða gen eru það sem bakteríur nýta sér til að verjast sýklalyfjum?
Kjarninn 19. janúar 2019
Viðar Freyr Guðmundsson
Máttlaus áhrif lækkunar hámarkshraða
Leslistinn 19. janúar 2019
Jóhann Bogason
Skömm sé Háskóla Íslands
Kjarninn 19. janúar 2019
Þolendur eiga ekki að þurfa að sitja undir Klausturmönnum
Helga Vala Helgadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, segir að Ágúst Ólafur Ágústsson muni ekki koma aftur til starfa í næstu viku. Hún veit ekkert um hvort Bergþór Ólason eða Gunnar Bragi Sveinsson ætli að gera það.
Kjarninn 19. janúar 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Fyrirgefðu en má ég vera til?
Kjarninn 19. janúar 2019
Tæknispá 2019
Þroskaðra sprotaumhverfi, Elon Musk í kringum tunglið, mannlegar hliðar tækni, hæpheiðar og -dalir og frú Sirrý á íslensku. Þetta er meðal þess sem fram kemur í árlegri tæknispá Hjálmars Gíslasonar.
Kjarninn 19. janúar 2019
Jón Baldvin: Ásakanir „hreinn uppspuni“ eða „skrumskæling á veruleikanum“
Jón Baldvin hefur verið sakaður um kynferðislega áreitni af fjölda kvenna að undanförnu.
Kjarninn 19. janúar 2019
Andlát og skilnaður valda titringi í Seattle-hagkerfinu
Ævintýraleg auðsöfnun stofnenda verðmætustu fyrirtækja heimsins, Microsoft og Amazon, hefur haft mikil áhrif á Seattle svæðið. Skyndilegt andlát Paul Allen og skilnaður Jeff Bezos, hafa valdið titringi í hagkerfi borgarinnar.
Kjarninn 18. janúar 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar