Bára Huld Beck

Sundrung vegna samfélagssáttmála

Megintilgangur nýrra siðareglna fyrir alþingismenn er að efla gagn­sæi í störfum þing­manna og ábyrgð­ar­skyldu þeirra, og jafn­framt að efla til­trú og traust almenn­ings á Alþing­i. Miðað við umræðu um niðurstöður siðanefndar og forsætisnefndar í fyrstu málum nefndanna hefur þessum tilgangi ekki verið náð.

Ákveðnar reglur gilda í samfélagi manna sem almennt er farið eftir. Þessar reglur eru stundum kallaðar „social-norm“ og er það sáttmáli sem fólk tekur mið af í hegðun sinni og gjörðum. Í ætt við þennan sáttmála eru siðareglur sem fólk fer allajafna eftir í hinu daglega lífi. Þegar þessi samfélagssáttmáli er síðan rofinn, eða siðareglum er ekki fylgt, geta ýmsar afleiðingar hlotist af en misjafnar skoðanir eru á því hverjar þær ættu að vera. 

Siðareglur starfsstétta eru 20. alda fyrirbæri sem ruddi sér til rúms þegar samræma þurfti það hyggjuvit og skynsemi sem fólk allajafna ber. Fjölmargar starfsstéttir hafa komið sér upp siðareglum til að skýra hlutverk þeirra og setja almennar reglur sem fólk getur litið til ef vafi leikur á hvað rétt og rangt sé að gera. Tilfinningar og heilbrigð skynsemi eiga að geta leitt okkur áfram í daglegu lífi og starfi en þegar ágreiningur verður eða þegar rökstyðja þarf ákveðnar gjörðir hefur í samfélagi manna verið gripið til þess að setja sérstakar siðareglur fyrir fólk að hafa til hliðsjónar.

Margir hafa þó efast um gildi siðareglna – sérstaklega í ljósi þess að erfitt hefur reynst að fá sátt um siðareglur og þá sérstaklega siðanefndir. Gríðarlega mikil umræða hefur sprottið upp í kjölfar nýlegra niðurstaðna forsætisnefndar þar sem hún féllst á álit siðanefndar í nokkrum umdeildum málum. 

Auglýsing

Þar sem siðareglur alþingismanna voru sérstaklega settar á laggirnar til að byggja upp traust alþingismanna er vert að kanna hver tilgangur þeirra sé – hvort raunhæft þyki að setja slíkar reglur ef almenningur og þingmennirnir sjálfir taka ekki mark á niðurstöðum nefnda sem telja að brot hafi átt sér stað. Og það sem meira er – verður hægt að taka mark á niðurstöðum siðanefndar og forsætisnefndar í framtíðinni? 

Þingmenn skulu ekki skaða ímynd Alþingis með fram­komu sinni

Siðareglur alþingismanna eru tiltölulegar nýjar af nálinni. Alþingi Íslendinga samþykkti nýjar siðareglur fyrir þingmenn í mars 2016 en meðal þess sem stendur í þeim er að þeir skuli ekki kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með fram­komu sinni. Til­gang­ur­inn með siða­regl­unum var að efla gagn­sæi í störfum þing­manna og ábyrgð­ar­skyldu þeirra, og jafn­framt að efla „til­trú og traust almenn­ings á Alþing­i.“

Allir for­setar Alþingis og þing­flokks­for­menn allra flokka stóðu að til­lög­unni, sem átti sér langan aðdrag­anda. Alþingi sam­þykkti breyt­ingar á þing­sköpum í júní árið 2011, og þar kom meðal ann­ars fram að leggja ætti fram til­lögu að siða­reglum fyrir þing­menn. For­sætis­nefnd hóf vinnu við slíkar reglur og skil­aði til­lögum rétt fyrir þing­lok árið 2013, þá var þegar ljóst að ekki myndi nást sam­komu­lag um að afgreiða mál­ið. Ný for­sætis­nefnd fjall­aði um siða­reglur strax sum­arið 2013 og var meðal annars horft til siða­reglna Evr­ópu­ráðs­þings­ins.

Alþingi Íslendinga samþykkti nýjar siðareglur fyrir þingmenn í mars 2016 en meðal þess sem stendur í þeim er að þeir skuli ekki kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með fram­komu sinni.
Bára Huld Beck

Sam­kvæmt siða­regl­unum eiga þing­menn að rækja störf sín af ábyrgð, heilindum og heið­ar­leika, taka ákvarð­anir í almanna­þágu, ekki nýta opin­bera stöðu sína til per­sónu­legs ávinn­ings fyrir sig eða aðra og efla og styðja siða­regl­urnar með því að sýna frum­kvæði og for­dæmi. Þingmenn skulu í öllu hátterni sínu sýna Alþingi, stöðu þess og störfum virðingu. 

#metoo hafði áhrif

Við­bætur við siða­reglur þing­manna voru sam­þykktar á Alþingi 5. júní 2018 með öllum greiddum atkvæð­um. Í fyrsta lagi var lagt til að nýjum staf­lið yrði bætt við sem segir að alþing­is­­menn verði að leggja sig fram um að skapa í störfum sínum heil­brigt starfs­um­hverfi innan þings sem utan og hvar­vetna þar sem þeir sinna störfum sínum, þar sem hafnað er hvers konar kyn­­ferð­is­­legri eða kyn­bund­inni áreitni, ein­elti eða annarri van­virð­andi fram­komu.

Í öðru lagi var lagt til að á eftir sjö­undu grein siða­regln­anna kæmi ný grein sem hljóði svo: „Þing­­menn skulu ekki sýna öðrum þing­­mönn­um, starfs­­mönnum þings­ins eða gestum kyn­­ferð­is­­lega eða kyn­bundna áreitni, leggja þá í ein­elti eða koma fram við þá á annan van­virð­andi hátt.“

Eldfimt fyrsta mál

Stutt er síðan fyrsta niðurstaðan var kunngjörð en í lok júní síðastliðins féllst forsætisnefnd á niðurstöðu siðanefndar í máli Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur, þingflokksformanns Pírata. Siðanefnd taldi að ummæli sem hún lét falla í Silfrinu þann 25. febr­úar 2018 hefðu ekki verið í sam­ræmi við siða­reglur fyrir alþing­is­menn. 

Auglýsing

Ásmundur Frið­riks­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, óskaði eftir því við for­sætis­nefnd þann 10. jan­úar síð­ast­lið­inn að tekið væri til skoð­unar hvort þing­menn Pírata Björn Leví Gunn­ars­son og Þór­hildur Sunna hefðu með ummælum sínum á opin­berum vett­vangi um end­ur­greiðslur þings­ins á akst­urs­kostn­aði Ásmundar brotið í bága við siða­regl­urn­ar.

Nið­ur­staða siða­nefndar var sem fyrr segir að ummæli Þór­hildar Sunnu frá 25. febr­úar 2018 væru ekki í sam­ræmi við a- og c-lið 1. mgr.,. 5. gr. og 7 gr. siða­reglna fyrir alþing­is­menn. Í þeim segir að alþing­is­menn skuli sem þjóð­kjörnir full­trúar rækja störf sín af ábyrgð, heil­indum og heið­ar­leika, ekki kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með fram­komu sinni. Þing­menn skuli í öllu hátt­erni sínu sýna Alþingi, stöðu þess og störfum virð­ingu. Siða­nefnd komast aftur á móti að þeirri nið­ur­stöðu að ummæli Björns Levís hefðu ekki brotið í bága við siða­regl­urn­ar.

„Alvarlegra að benda á samtryggingu en að taka þátt í leiknum“

Niðurstaða siðanefndar var vægast sagt umdeild og mótmælti Þórhildur Sunna henni sjálf á Facebook-síðu sinni. „Siða­nefnd Alþingis telur alvar­legra að benda á sam­trygg­ingu og sjálftöku heldur en að taka þátt í leikn­um. Ég sætti mig ekki við það og mun nýta minn and­mæla­rétt til þess að fá þessu hnekkt,“ skrifaði hún. 

Þór­hildur Sunna sagði að fengi þessi nið­ur­staða að standa væru skila­boðin til okkar allra þau að það væri verra að benda á vanda­málin en að vera sá sem skapar þau. „Ég er alger­lega búin að fá nóg af slíkri með­virkn­i.“ Forsætisnefnd féllst, eins og áður segir, á niðurstöðuna. 

Þingmenn Miðflokksins
Samsett mynd

Klausturupptökurnar draga dilk á eftir sér

Annað umdeilt mál kom á borð forsætisnefndar en í síðustu viku staðfesti hún álit siðanefndar þess efnis að Bergþór Ólason og Gunn­ar Bragi Sveins­son, þingmenn Miðflokksins, hafi brotið siðaregl­ur alþing­is­manna með um­mæl­um sín­um á Klaustur bar þann 20. nóv­em­ber síðastliðinn.

Aðrir þing­menn sem tóku þátt í téðu sam­tal­i, þau Sig­mund­ur Davíð Gunn­laugs­son og Anna Kol­brún Árna­dótt­ir úr Miðflokki og Karl Gauti Hjalta­son og Ólaf­ur Ísleifs­son, sem voru í Flokki fólks­ins þegar sam­talið átti sér stað en gengu síðar til liðs við Miðflokk­inn, brutu ekki gegn siðaregl­um alþing­is­manna, samkvæmt nefndinni. 

Bergþór og Gunn­ar Bragi þóttu með um­mæl­um sín­um hafa brotið gegn c- og d-lið 1. mgr. 5. gr. og 7. og 8. gr. siðareglna alþing­is­manna, en þar seg­ir m.a. að alþing­is­menn skuli sem þjóðkjörn­ir full­trú­ar „leggja sig fram um að skapa í störf­um sín­um heil­brigt starfs­um­hverfi inn­an þings sem utan og hvarvetna þar sem þeir sinna störf­um sín­um þar sem hafnað er hvers kon­ar kyn­ferðis­legri eða kyn­bund­inni áreitni, einelti eða ann­arri van­v­irðandi fram­komu“. Seg­ir einnig í regl­un­um að þing­menn skuli ekki kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með fram­komu sinni. Siðanefnd Alþingis taldi aftur á móti að ummæli Önnu Kolbrúnar Árnadóttur, þingmanns Miðflokksins, um Freyju Haraldsdóttur hafi ekki brotið gegn siðareglum Alþingis.

Endurskoðun framundan

Nýlega kom fram í fréttum að Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, undirbúi nú endurskoðun siðareglna fyrir alþingismenn í samvinnu við Helgu Völu Helgadóttur, formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins.

Í samtali við Vísi þann 3. ágúst síðastliðinn sagði hann að þau væru búin að kasta á milli sín hugmyndum og hefðu verið að sanka að sér gögnum. „Nú er komin ákveðin reynsla á framkvæmdina og búið að reyna á ýmislegt og það er nú aðallega sú umgjörð sem við erum að skoða og framkvæmd reglnanna,“ sagði hann. Steingrímur sagðist ekki eiga von á því að sjálfar hátternisreglurnar yrðu teknar upp heldur aðallega framkvæmd þeirra og farvegur kvartana.

Ljóst að verklagið gengur ekki upp

Helga Vala staðfestir þetta í samtali við Kjarnann og segir að Steingrímur hafi haft samband við sig síðasta vetur til þess að fara yfir málin. Hún segir að henni hafi strax orðið ljóst að verklagið í kringum siðareglurnar gangi ekki upp. 

Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Bára Huld Beck

Hún segir að Íslendingar þurfi í raun ekki að finna upp hjólið. „Siðareglur okkar eru byggðar á reglum Evrópuþings sem þó eru nokkuð frábrugðnar og má skoða hvort leita megi meira þangað. Þá hef ég áður nefnt að ÖSE hefur gefið út ítarlegar leiðbeiningar um gerð og framkvæmd siðareglna fyrir þjóðþing aðildarríkjanna og tel ég einboðið að fara vel yfir þær,“ segir hún. 

„Við þurfum að kanna aðkomu annarra stjórnmálamanna og forsætisnefndar,“ segir hún en bætir því þó við að þessar samræður um reglurnar séu enn algjörlega óformlegar. „Þetta fer ekki á formlegan stað fyrr en forsætisnefnd fær drög að tillögum um breytingar og þegar drög að þingsályktunartillögu fer til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.“

Standa og falla með trúverðugleikanum

Hún bendir á að það að setja viðurlög við broti á siðareglum sé flókið út af pólitískri stöðu. „Það væri hægt að senda fólk í leyfi eða látið það ekki gegna trúnaðarstörfum innan þingsins. Það væri hugmynd til að velta fyrir sér,“ segir hún.

Helga Vala telur að hægt sé að endurskoða siðareglurnar, þrátt fyrir að margt hafi „mistekist hrapallega“ í ferlinu hingað til. En hún bætir því við að ekki sé hægt að byggja upp traust með því einu að breyta siðareglum. „Hvert og eitt okkar stöndum og föllum með trúverðugleikanum.“

Siðareglur eiga að bæta menningu innan hóps

Sigurður Kristinsson, prófessor í heimspeki við félagsvísindadeild Háskólans á Akureyri, hefur skrifað bók og greinar um siðareglur til fjölda ára. Hann segir í samtali við Kjarnann að tilgangurinn með siðareglum sé margvíslegur. Að hans mati er þó mikilvægasti tilgangur skráðra siðareglna sá að bæta menningu innan hópsins sem setur sér reglunar. Það þýði að þessi hópur hagi samskiptum sínum og vinnubrögðum á betri hátt með tilliti til tilgangs hópsins. 

Auglýsing

Þá sé hægt að spyrja sig hvort „dýnamíkin“ innan hóps hjálpi honum að sinna hlutverki sínu vel og ef svo er ekki þá þurfi að bæta menninguna innan hans. Að setja siðareglur væri þá að aðferð til að gera hann betur færan til að sinna sínu hlutverki og gætu þær jafnframt miðlað uppsafnaðri þekkingu. Þá sé hægt að læra af mistökum, til að mynda er varða samskipti og freistnivanda. 

Umræðan ætti að verða málefnalegri

Sigurður Kristinsson Mynd: HÍ„Með því að setja siðareglur er gerður nokkurs konar sáttmáli innan hópsins,“ segir Sigurður. Þá lofi fólk – þegar það gengst við siðareglunum – að standa við þær gegn því að aðrir geri það líka og að taka þær fram yfir sína eigin hagsmuni. Hann bendir á að siðareglur miðli einnig mikilvægum skilaboðum út á við, það er þegar loforð er gefið til skjólstæðinga, eða í tilviki stjórnmálamanna til kjósenda sem síðan dæma gjörðir þeirra á endanum. 

„Þegar slíkur sáttmáli er kominn þá verður umræðan málefnalegri,“ segir hann og bætir því við að í þeim tilfellum verði siðareglur hjálpartæki þegar á þarf að halda. 

Sigurður segir að tilgangur siðareglna sé að bæta þessa menningu og að þær séu þetta hjálpartæki, meðal annars til að samræma væntingar – frekar en ytra eftirlit. „Lykilatriðið er að þær eru liður í sjálfræði hópsins, sameiginlegar reglur. Þær virka ekki sem ytra valdboð.“ Mikilvægt er, að hans mati, að vandað sé til verka þegar siðareglur eru gerðar. „Ferlið skiptir oft meira máli en útkoman sjálf,“ segir hann. Á endanum sé engin forskrift að siðareglum.  

Fara verður varlega í að beita viðurlögum

Þegar talið berst að siðareglum þingmanna þá segir Sigurður að fara verði varlega í það að beita viðurlögum. „Ef við lítum á siðareglur sem innri og ytri sáttmála þá koma ytri viðurlögin frá kjósendum.“ Þeir ákveði með atkvæði sínu hvort þingmenn hafi staðið við sáttmálann. Hvað varðar innri sáttmála þá væri hægt að líta svo á að ef þingmenn brjóta siðareglur þá njóti þeir ekki trausts innan þingsins. Viðurlög gætu í því tilfelli verið tímabundin, þeir gætu til að mynda ekki verið formenn í nefndum eða sinnt ákveðnum trúnaðarstörfum. Þessi leið er þó vandmeðfarin að mati Sigurðar. 

Hann segir enn fremur að siðareglur geti verið til trafala í erfiðum og flóknum málum á borð við Klausturmálið. „Það er alltaf sú hætta fyrir hendi að þegar búið er að setja upp siðanefnd sem úrskurðar um brot þá fari málið að snúast um málsmeðferð – eins og fyrir dómstólum.“ Kosturinn við að hafa siðareglur en ekki siðanefnd er sá að þá sé skýrara að hlutverk reglnanna sé að styðja við málefnalega umræðu og ígrundun.

Auglýsing

Á hinn bóginn séu ákveðin rök fyrir því að setja á fót sérstaka siðanefnd, til dæmis hjá fagfélögum. Það geti verið liður í að vernda skjólstæðinga og þá gefist fólki jafnframt kostur á að verja sig gegn tilhæfulausum ásökunum. Vandaðir úrskurðir geta búið til gagnleg viðmið.

En hvað þyrfti Alþingi að gera til að öðlast traust almennings og þingheims? Sigurður telur það skynsamlegt að endurskoða siðareglurnar og ferlið í heild sinni á ný, eins og til stendur að gera í vetur. „Mér finnst það vera aðalatriðið að allir þingmennirnir hafi samráð og að úr verði raunverulegur sáttmáli milli þeirra.“ Þá vonar hann að sú endurskoðun verði ekki gerð að pólitísku bitbeini og að áhersla verði lögð á að reglurnar séu fáar og almennar. Með umræðum um siðareglur þokist málin í átt að niðurstöðu sem almenn sátt geti verið um. 

Siðanefndir óþarfar í fullkomnum heimi

„Í fullkomnum heimi þarf ekki siðanefndir heldur bara almenn viðmið til að umræðan þokist í einhverja góða átt. Í ófullkomnum heimi þarf stundum siðanefnd,“ segir hann. Sigurður telur jafnframt að sem flestir þingmenn þurfi að taka þátt í að skapa ferlið – vegna þess að það sé sannarlega samfélagssáttmáli. 

„Heppilegast væri að hafa siðanefndina án tengsla við stjórnmálin, þá koma síður upp vanhæfnisspurningar,“ segir hann. Þá sé mikilvægt að forsætisnefnd mati ekki siðanefnd, að hún hafi frjálsara umboð – það er taki við kvörtunum og setji sér sjálf starfsreglur sem þingið staðfesti. „Vonandi skilar hún sér þessi vinna sem fram framundan er,“ segir hann að lokum.

Krafa um endurskoðun siðfræði í stjórnmálum eftir hrunið

Frá bankahruni árið 2008 hefur verið uppi hávær krafa um að endurskoða siðfræði í viðskiptalífi og pólitík á Íslandi. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem kom út árið 2010, kemur fram að í störfum fagstétta sé siðferði svo samofið góðum starfsháttum að þar verði ekki sundur skilið. „Það eru því náin tengsl á milli siðferðis og starfshátta, og þegar rætt er um siðferði til að mynda í viðskiptum og stjórnmálum eru starfshættir fólgnir í því. Vandaðir og viðurkenndir starfshættir á þessum sviðum mynda þá viðmið fyrir gagnrýna siðferðilega greiningu. Þetta er stundum nefnt innri gagnrýni vegna þess að viðmiðin eru vaxin úr þeim veruleika sem til skoðunar er. Spurt er hvort menn efni þau loforð sem hugmyndir um fagmennsku, vandaða starfshætti, lýðræðislega stjórnarhætti og góða viðskiptahætti fela í sér. Vandaðir eða góðir stjórnsiðir einkennast til að mynda af því að embættismenn og kjörnir fulltrúar gegna skyldum sínum af heilindum og samviskusemi.“

Enn fremur kemur fram í skýrslunni að á opinberum vettvangi þurfi siðferðileg hugsun öðru fremur að lúta viðmiðum um almannahagsmuni enda beri almannaþjónum að efla þá og vernda gegn hvers konar sérhagsmunum. Það sé einkenni siðferðilegrar hugsunar að hún meti gæði þeirra markmiða sem stefnt er að. Tæknileg hugsun aftur á móti snúist um að velja áhrifaríkustu leiðirnar að völdu markmiði óháð því hvert það er. Siðferðileg hugsun hafi átt erfitt uppdráttar, meðal annars vegna þess að ákveðið viðmiðunarleysi hafi verið ríkjandi um ágæti markmiða og vantrú á rökræðu um þau. Slík afstaða búi í haginn fyrir að sérhagsmunir þrífist á kostnað almannahagsmuna en það sé eitt megineinkennið á því hugarfari sem ríkti hérlendis í aðdraganda bankahrunsins.

Útkoma skýrslunnar var ótvíræð: „Niðurstaða vinnuhópsins er að starfsháttum og siðferði var víða ábótavant í íslensku samfélagi og að sú staðreynd sé hluti af margþættum skýringum á því hve illa fór. Þetta á við jafnt í stjórnmálum og viðskiptalífi sem í stjórnsýslu og fjölmiðlum.“ Þar að auki segir að skýrslan sýni í hnotskurn að brýn þörf sé fyrir siðvæðingu á fjölmörgum sviðum í íslensku samfélagi. Þótt margir einstaklingar hafi vissulega gerst sekir um ámælisverða hegðun og á því þurfi að taka með viðeigandi hætti, sé varasamt að einblína á þá. Frá siðferðilegu sjónarmiði sé til lengri tíma litið brýnast að treysta lýðræðislega innviði samfélagsins og styrkja stjórnkerfið; bæta þurfi viðskiptasiðferði, stjórnsiði og vinnulag, efla fagmennsku og siðferðisvitund. Styrkja þurfi skilyrði siðferðilegrar rökræðu meðal borgaranna um sameiginleg hagsmunamál sín. Leggja þurfi áherslu á réttnefnda samfélagsábyrgð og hamla gegn sérhagsmunaöflum og þröngri einstaklingshyggju. Siðvæðing íslensks samfélags ætti einkum að beinast að því að styrkja þessa þætti og það sé langtímaverkefni sem krefst framlags frá fólki á öllum sviðum samfélagsins.

Siðareglur eiga að vera leiðbeinandi

Jón Ólafsson, prófessor við Hugvísindasvið Háskóla Íslands og fyrrverandi formaður Gagnsæis, telur að siðareglur hafi tvíþættan tilgang. „Í fyrsta lagi eiga þær að vera leiðbeinandi fyrir fólk um rétt viðbrögð við aðstæðum og álitamálum sem koma upp og í öðru lagi eiga þær að bæta og skýra mælikvarða um rétta og eðlilega hegðun og framkomu á vinnustað, innan fagsviðs eða hóps o.s.frv.,“ segir hann í samtali við Kjarnann. 

Þess vegna sé mikilvægt að sem flestir komi að bæði upphaflegri gerð siðareglna og endurskoðun þeirra sem þurfi að gerast reglulega. Þriðji tilgangurinn, að hafa skýrar reglur sem hægt er að úrskurða eftir er að hans mati oftast síður mikilvægur.

Stjórnsýslan hefur enga siðanefnd

Varðandi tilgang siðanefnda, þá segir Jón að hann sé oft sá að hafa nefnd sem er fengið það hlutverk að úrskurða um hvort siðareglur hafi í einstökum tilfellum verið brotnar. „Því fer hins vegar fjarri að siðanefndir séu alltaf skipaðar þegar settar eru siðareglur. Stjórnsýslan hefur til dæmis ekki neina siðanefnd. Umboðsmaður Alþingis lítur meðal annars til siðareglna þegar hann fjallar um mál í stjórnsýslunni en hvorki hann né nokkur annar aðili fellir beina úrskurði um hvort siðareglur hafi verið brotnar í einstökum tilfellum.“

Hann bendir á að það sé mjög misjafnt hvort viðurlög séu nauðsynleg eða möguleg. Hans skoðun sé sú – og segir Jón að hann sé ekki einn um hana – að betra sé að almennar siðareglur séu ekki hugsaðar þannig að þeim fylgi einhver sérstök viðurlög. Sé nauðsynlegt að setja reglur sem hafa viðurlög sé betra að hafa þær mjög skýrar og aðskildar frá almennum siðareglum.

Jón Ólafsson
Aðsend mynd

Má efast um gildi úrskurðar

Jón telur að siðareglur geti verið mjög vandasamar í viðkvæmum málum, eins og Klausturmálinu, ef hugsunin á bak við þær sé sú að aðalmálið sé að fá einhverskonar óháðan úrskurð um brot þegar kært er eða bent á þær kunni að hafa verið brotnar.

„Í Klausturmálinu höguðu nokkrir þingmenn sér þannig að það var til háborinnar skammar og hneykslaði almenning. Enginn ágreiningur var um að slík hegðun væri siðferðilega ámælisverð. Þegar siðanefnd úrskurðar svo mörgum mánuðum síðar að sumir í hópnum teljist alls ekki hafa brotið siðareglur þingsins lítur það óhjákvæmilega þannig úr í augum margra að þar með hafi það sem þeir gerðu – eða létu ógert – ekki verið siðferðilega ámælisvert. Hér má efast um gildi úrskurðarins og almennt um notkun á siðareglum sem felur í sér þrönga, jafnvel lagatæknilega túlkun þeirra,“ segir hann. 

Nýleg mál ættu að vekja fólk til umhugsunar

Jón álítur að þessi tvö umdeildu mál, þeirra Þórhildar Sunnu og þingmannanna á Klaustur bar, ættu að vekja fólk til umhugsunar um hvort úrskurðarnefndir séu besta leiðin til að beita siðareglum. „Ég sé frekar fyrir mér að slík siðanefnd hafi leiðbeiningar- og ráðgjafarhlutverk. Siðareglurnar sjálfar ættu að vera reglulegt umræðuefni Alþingis frekar en að spurningin sé alltaf sú að koma eigi í veg fyrir að fólk brjóti þær.“ 

Hann segir að í heimi þröngrar siðareglutúlkunar sé alltaf hægt að koma andstyggilegri hegðun og framkomu við aðra fyrir þannig að formlega séu engar siðareglur brotnar. En slíkur smuguhugsunarháttur – þar sem leitað er að smugum í reglum – sé fullkomlega andstæður hugsuninni á bak við siðareglur. Hugsunin sé fyrst og fremst sú að gera fólk meðvitaðra um siðferðilegar hliðar hegðunar, framkomu og breytni og auka áhugann á sameiginlegum siðferðilegum mælikvörðum.

Fréttaskýringin birtist einnig í Mannlífi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar