Barnið sem benti á að keisarinn væri ekki í neinum fötum

Sænski unglingurinn Greta Thunberg hefur nú aldeilis náð að setja mark sitt á umræðu um loftslagsmál í heiminum öllum. Ekki er nema ár síðan hún fór í fyrsta verkfallið sitt, ein fyrir framan þinghúsið í Stokkhólmi og nú prýðir hún forsíður stærstu fjölmiðla um heim allan.

Þegar nafni Gretu Thunberg er flett upp í leitarvélinni Google þá birtast 240 milljónir niðurstaðna. Til samanburðar má nefna að þegar nafn Kim Kardashian er slegið inn þá koma 167 milljónir niðurstaðna í ljós. Þessi tala hækkar um milljónir á hverjum degi sem lýsir vel athyglinni sem þessi unga kona fær. En hver er Greta Thunberg og hvað vill hún segja heiminum?

Greta er fædd í Stokk­hólmi þann 3. jan­úar 2003 og er dóttir leik­ar­ans Svante Thun­berg og söngkonunnar Malena Ernman. Afskipti hennar af lofts­lags­málum byrjuðu fyrir alvöru í maí árið 2018 þegar hún var meðal vinn­ings­hafa í rit­gerða­sam­keppni sem Svenska Dag­bla­det efndi til. Þar á eftir höfðu ýmsir sam­band við hana og næstu vikur var lagt á ráðin um aðgerðir sem skólakrakkar gætu gripið til til að vekja athygli á lofts­lags­mál­um.

Hún hafði hins vegar aðrar hugmyndir en hún sá ekki fram á að þær aðgerðir myndu gera mikið gagn, þannig að hún ákvað að gera þetta eins síns liðs. Það fyrsta sem hún gerði var að útbúa stórt spjald á stofu­gólf­inu heima hjá sér með áletr­un­inni „Skol­strejk för klima­tet“ eða „Skóla­verk­fall fyrir lofts­lag­ið“.

Auglýsing

Verkfall á hverjum föstudegi

Þann 20. ágúst árið 2018 skrópaði Thunberg í skól­anum og sat ein með spjaldið fyrir utan þing­húsið í Stokk­hólmi. Hún var ákveðin í að vera þar á skóla­tíma hvern ein­asta dag fram yfir sænsku þing­kosn­ing­arnar þann 9. sept­em­ber. Krafa hennar var ein­föld: Að rík­is­stjórn Sví­þjóðar myndi draga úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda í sam­ræmi við Par­ís­ar­sam­komu­lag­ið.

Eftir 9. sept­em­ber fór Thunberg að mæta í skól­ann fjóra daga í viku og ákvað hún að vera í verk­falli á föstu­dög­um. Eftir því sem tíminn leið fór fólk að taka eftir Thunberg og veita verkfallinu athygli, ekki einungis í Stokk­hólmi eða Sví­þjóð, heldur út um allan heim.

Malena Ernman, móðir Gretu. Mynd: Wiki Commons/Daniel KruczynskiBókin Húsið okkar brennur kom út í fyrra en hana skrifar fjölskylda Thunberg. Hægt er að nálgast hana á íslensku en Eyrún Edda Hjörleifsdóttir þýddi. Í bókinni segir Thunberg og fjölskylda hennar sögu sína, sögu af daglegu lífi sem snýst um Aspergerheilkenni, átröskun, ADHD, óperusöng og – ekki síst – umhverfisvernd.

Í lýsingu á bókinni á vefsíðu útgefandans segir að Húsið okkar brennur sé einlæg og óhefðbundin frásögn af glímu fjölskyldunnar við óvægið samfélag nútímans. Það sé móðir Gretu, Eurovisionstjarnan Malena Ernman, sem lýsir því hvernig dóttir hennar yfirsteig mikla erfiðleika til að berjast gegn stærstu ógn sem nokkurn tímann hefur steðjað að mannkyninu.

„Þetta er fyrst og fremst sagan um það neyðarástand sem ríkir í heiminum og snertir okkur öll. Neyðarástand sem við mannkynið höfum kallað yfir okkur með lífsháttum okkar; ósjálfbærum lífsháttum sem eru úr tengslum við náttúruna sem við erum öll hluti af. Við getum kallað það ofneyslu eða hamfarahlýnun. Flestir virðast telja að þetta neyðarástand ríki einhvers staðar langt héðan og að það muni ekki hafa áhrif á okkur fyrr en eftir langan tíma. En það er ekki rétt,“ segir í inngangi bókarinnar. 

Flestir virðast telja að þetta neyðarástand ríki einhvers staðar langt héðan og að það muni ekki hafa áhrif á okkur fyrr en eftir langan tíma. En það er ekki rétt.
Húsið okkar brennur

Neit­ar að ferð­ast með flug­vél

Thunberg hefur verið harðákveðin að fljúga ekki til að sýna öðrum fordæmi en athygli vakti þegar Greta ferð­að­ist með lest til Katowice í des­em­ber síð­ast­liðnum – þar sem hún ávarp­aði aðild­ar­ríkja­fund­inn COP-24 – og aftur til Davos í jan­úar til að ávarpa árlegan fund Alþjóða­við­skipta­ráðs­ins.

Hún lét þó ekki þar við sitja í andófi sínu gegn flugi en hún ferðaðist með umhverfisvænni skútu til Bandaríkjanna í lok sumars. Hún mætti til New York eftir fimmtán daga siglingu yfir Atlantshafið og var henni vel tekið á hafnarbakkanum.

Skýr skilaboð

Á nýyfirstaðinni loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York var Greta með skýr skilaboð til heimsleiðtoganna: Að almenningur væri að fylgjast með þeim. Thunberg var gestur ráðstefnunnar. Tilfinningaþrungin ræða hennar fór sem eldur í sinu um hinn vestræna heim.

„Ég á ekki að þurfa að vera hér á sviðinu. Ég á að vera í skólanum handan Atlantshafsins. En þið snúið ykkur alltaf til okkar unga fólksins til þess að öðlast von. Hvernig dirfist þið?

Þið hafið rænt draumum mínum og æsku minni með innantómum orðum. En ég er einna heppnust. Fólk þjáist og fólk deyr. Heilu vistkerfin eru hrynja. Við sjáum fram á fjöldaútrýmingu og það eina sem þið getið talað um eru peningar og tröllasögur um endalausan hagvöxt. Hvernig dirfist þið?“

Auglýsing

„Í meira en þrjátíu ár hafa vísindin verið á hreinu. Hvernig dirfist þið að líta undan og koma hingað og fullyrða að þið séuð að gera nóg, þegar stefnumörkunin og lausnirnar eru hvergi sjáanlegar?

50 prósent er kannski ásættanlegt fyrir ykkur, en sú tala gerir ekki ráð fyrir vendipunktum, flestum svörunarkerfum og aukinni hlýnun vegna mengandi efna í andrúmsloftinu, eða sjónarhornum sanngirni og loftlagsréttlætis.

Tölurnar treysta einnig á að mín kynslóð sjúgi milljarða tonna af ykkar koltvísýringi úr andrúmsloftinu með tækni sem naumast er til. Þetta er einfaldlega ekki ásættanlegt fyrir okkur sem þurfum að lifa með afleiðingunum.

Hvernig dirfist þið að láta sem svo að vandamálið verði leyst með hefðbundnum viðskiptaháttum og tæknilegum lausnum? Það verða engar lausnir eða áætlanir hér í dag því þessar tölur eru of óþægilegar og þið eruð ekki enn nógu viss í ykkar sök til að vera hreinskilin með það.

Þið eruð að bregðast okkur en unga fólkið er að átta sig á svikum ykkar. Augu allra framtíðarkynslóða eru á ykkur. Ef þið veljið að svíkja okkur þá munum við aldrei fyrirgefa ykkur,“ sagði Thunberg og uppskar klapp aftast í salnum. „Við munum ekki leyfa ykkur að komast upp með þetta. Hér og nú drögum við línuna. Breytingarnar munu verða, hvort sem ykkur líkar það eða ekki!“

Þannig endaði Thunberg ræðu sína á loftslagsráðstefnunni fyrr í vikunni í New York. Eins og áður segir vakti ræðan gríðarlega athygli og skiptist fólk í að mæra hana eða dæma.

Hvernig dirfist þið að líta undan og koma hingað og fullyrða að þið séuð að gera nóg, þegar stefnumörkunin og lausnirnar eru hvergi sjáanlegar?
Greta Thunberg to world leaders: 'How dare you – you have stolen my dreams and my childhood'

'You have stolen my dreams and my childhood with your empty words,' climate activist Greta Thunberg has told world leaders at the 2019 UN climate action summit in New York. In an emotionally charged speech, she accused them of ignoring the science behind the climate crisis, saying: 'We are in the beginning of a mass extinction and all you can talk about is money and fairy tales of eternal economic growth - how dare you!'

Posted by The Guardian on Monday, September 23, 2019

Bandaríkjaforseti hæðist að Thunberg

Einn af þeim sem gerðu grín að Thunberg var forseti Bandaríkjanna, Donald Trump, en hann hæddist að henni í Twitter-færslu seinna um kvöldið.

„Hún virðist hamingjusöm ung stúlka, sem hlakkar til bjartrar og dásamlegrar framtíðar. Svo indælt að sjá!“

Ekki virðist sem Thunberg hafi tekið þessi ummæli forsetans inn á sig en hún gaf lítið fyrir þau í viðtali við sænsku sjón­varps­stöðina SVT og sagði að hún hefði vitað að hann myndi segja eitt­hvað um sig og að það sem hann segir um hana skipti eiginlega engu máli.

Thunberg á að vera sýnd virðing

Í kjölfar holskeflu af niðrandi ummælum um hina 16 ára gömlu Thunberg á netinu þótti UNICEF á Íslandi nóg um og setti stöðuuppfærslu á Facebook þar sem fólk var hvatt til að sýna henni virðingu. UNICEF von­aðist til að fólk á sam­fé­lags­miðlum svaraði vin­sam­legu ákalli þeirra um að hugsa sig tvisvar um áður en það skrifar athuga­semdir um Gretu Thun­berg.

Þá sögðu þau að Thunberg væri manneskja sem njóti réttar síns sem barn og sem mann­eskja til að láta rödd sína heyr­ast í lofts­lags­um­ræð­unn­i.

Fram kom í færslu UNICEF að því miður væru margir full­orðnir að skrifa niðr­andi og hat­urs­fullar athuga­semdir um hana sem mann­eskju. Það væri ekki ásætt­an­legt. Sem lofts­lags­að­gerð­ar­sinni, sem barn og sem mann­eskja ætti Greta, ásamt öðrum, rétt á að láta rödd sína heyr­ast.

„Við viljum biðja fólk um að hugsa sig tvisvar um áður en það skrifar athuga­semdir á sam­fé­lags­miðla. Hér er um að ræða mann­eskja sem á að vera sýnd virð­ing. Líka á inter­net­in­u,“ sagði í færsl­unni.

Jafn­framt kom fram að UNICEF styddi börn sem berj­ast fyrir betri fram­tíð. Þau hefðu rétt á að vera vernduð gegn hatri. UN­ICEF impraði á að það væri á allra ábyrgð.

„Við vonum að þú munir hjálpa Gretu, og öllum þeim mögn­uðu og hug­rökku börnum sem eru að tjá sig, að njóta réttar síns og hlust­a.“

Auglýsing

Ungt fólk hér á landi fer í verkfall

Íslendingar hafa ekki farið varhluta af áhrifum Thunberg en skólaverkföll á borð við þau sem hún boðar hafa verið haldin víða um land.

Til að mynda mótmælti gríðarlegur fjöldi á Austurvelli í mars síðastliðnum aðgerðum stjórnvalda vegna loftslagsbreytinga en þetta voru fjórðu mótmælin sem haldin voru. Stemningin var rafmögnuð þegar hundruð barna og unglinga hrópuðu: „Aðgerðir: Núna!“

Mikil stemning var meðal ungmennanna og voru kröfurnar skýrar; þau vilja aðgerðir í loftslagsmálum og þau vilja þær núna. Einnig hrópuðu þau í takt: „Við erum bara börn, framtíð okkar skiptir máli!“

Á Facebook-síðu viðburðarins kom fram að um verkfall væri að ræða og að það væri innblásið af Thunberg. „Við viljum sýna stjórnvöldum að almenningur sé meðvitaður um alvarleika málsins og vilji róttækar aðgerðir,“ skrifuðu þau.

Þau bentu á að stjórnvöld hefðu sett sér aðgerðaráætlun í loftslagsmálum til ársins 2030 sem geri meðal annars ráð fyrir kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. „Við viljum styðja við bakið á þeim aðgerðum, en betur má ef duga skal. Núverandi aðgerðaáætlun er ekki í samræmi við markmið um að halda hlýnun innan 1,5 gráðu á heimsvísu og við krefjumst aðgerða sem eru líklegar til að skila þeim árangri.“

Ungmenni mótmæla á Íslandi
Bára Huld Beck

Ljóst væri að stórauka þyrfti fjárframlög til loftslagsaðgerða. Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál (IPCC) reiknaðist til að verja þyrfti 2,5 prósent af heimsframleiðslu til loftslagsmála á ári til ársins 2035 til að halda hlýnun innan við 1,5 gráður. Núverandi áætlun væru upp á 0,05 prósent af þjóðarframleiðslu á ári næstu fimm árin.

Þau kröfðust þess að Ísland tæki af skarið, hlustaði á vísindamenn, lýsti yfir neyðarástandi og léti hið minnsta 2,5 prósent af þjóðarframleiðslu renna beint til loftslagsaðgerða. Þar yrði atvinnulífið jafnframt að axla ábyrgð og til þess yrði ákveðin viðhorfsbreyting að eiga sér stað.

„Við viljum afdráttarlausar aðgerðir. Núna. Fyrir komandi kynslóðir. Fyrir loftslagið!“

Mótmæla enn

Verkföll ungmenna á Íslandi og víða um heim halda áfram en ennþá mótmæla þau á hverjum einasta föstudegi og ekki er fyrirséð að þau hætti í náinni framtíð á meðan kröfum þeirra er ekki mætt. 

En hvað sem verður – hvort Thunberg hverfi af sjónarsviðinu eins fljótt og hún birtist – þá hafa áhrif hennar, boðskapur og ímynd rækilega breiðst út og verður hugsunarháttur margra gagnvart loftslagsmálum ekki samur eftir komu hennar á sjónarsviðið.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar