EPA

Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið

Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð. Áhrif þeirra á markaðinn hafi verið skaðleg en ávinningur Símans af þeim hafi verið langt umfram sektina. Síminn er leiðandi á bæði sjónvarpsmiðlunar- og internetmarkaði og hefur styrkt stöðu sína verulega á skömmum tíma.

Það er hart barist á sjón­varps- og inter­net­mark­aði á Íslandi. Tvö stærstu fyr­ir­tækin sem þar takast á, Sím­inn og Sýn, bjóða bæði upp á umfangs­mikla fjöl­miðla­starf­semi, efn­is­fram­leiðslu og keypt vin­sælt efni ásamt því að bjóða píp­urnar til flytja efnið í sjón­varp, eða eftir atvikum önnur tæki, lands­manna. 

Sam­kvæmt nýrri töl­fræði­skýrslu Póst- og fjar­skipta­stofn­unar um íslenska fjar­skipta­mark­að­inn, sem sýnir stöð­una eins og hún var um mitt þetta ár, er Sím­inn ráð­and­i þegar kemur að heild­ar­fjölda þeirra áskrif­enda fjar­skipta­fyr­ir­tækja sem eru með sjón­varp yfir svo­kallað IP-­net. Það þýðir að fleiri eru með mynd­lykla frá Sím­anum en helsta sam­keppn­is­að­il­um. Þar er mark­aðs­hlut­deild hans 59,1 pró­sent en Voda­fo­ne, sem til­heyrir Sýn-­sam­stæð­unni, er með 40,9 pró­sent.

Vöxtur í mynd­lyklum frá Sím­anum hefur hald­ist í hendur við mikla sókn Sjón­varps Sím­ans, efn­is­þjón­ustu fyr­ir­tæk­is­ins, á und­an­förnum árum. 

Líka stærstur í inter­netteng­inum

Þegar kemur að inter­netteng­ingum þá er Sím­inn líka stærst­ur. Hlut­deild hans á mark­aði er 46,9 pró­sent sem er nán­ast sama hlut­fall og verið hefur und­an­farin ár. Fyr­ir­tæk­inu virð­ist ganga ágæt­lega að bæta við sig þeim við­skipta­vinum sem bæt­ast við á hverju ári og halda stöðu sinni.

Voda­fone er hins vegar að tapa hlut­deild milli ára og er nú með 32,3 pró­sent við­skipta­vina sem kaupa inter­netteng­ingar á Íslandi. Staða fyr­ir­tæk­is­ins batn­aði umtals­vert í lok árs 2017 þegar það tók yfir inter­net­starf­semi 365 og fékk með tæp­lega 15 þús­und við­skipta­vini. Sú við­bót gerði það að verkum að fjöldi við­skipta­vina Voda­fone jókst um rúm­lega 40 pró­sent frá miðju ári 2017 og fram á sama tíma í fyrra. Síð­ast­liðið ár hefur þeim hins vegar fækkað um rúm­lega fjögur þús­und auk þess sem fyr­ir­tæk­inu hefur mis­tek­ist að höfða til þeirra við­skipta­vina sem bæst hafa við mark­að­inn, en þeim fjölg­aði um á þriðja þús­und milli ára. 

Nova seldi lengi vel ekki inter­­net­­þjón­­ustu með öðrum hætti en í gegnum far­síma­­kerfi. Á því varð breyt­ing á árinu 2016 þegar að fyr­ir­tæk­ið til­­kynnti að það ætl­­aði að hefja ljós­­leið­­ara­­þjón­ust­u. Síðan þá hefur hlut­deild fyr­ir­tæk­is­ins vaxið hratt. Hún var 3,3 pró­sent um mitt ár 2017 en 10,9 pró­sent í lok júní 2019. Alls fjölg­aði þeim við­skipta­vinum sem keyptu inter­net­þjón­ustu hjá Nova um 50 pró­sent milli ára. 

Hringdu hefur líka komið sér ágæt­lega fyrir á inter­net­mark­aðnum og er með 7,6 pró­sent hlut­deild, sem hefur hald­ist nán­ast óbreytt síð­ast­liðin tvö ár

Sím­inn braut gegn ákvæðum laga

Það er kergja á þessum mörk­uð­um. Sér­stak­lega gagn­vart Sím­an­um, en keppi­nautar hans telja fyr­ir­tækið brjóta vís­vit­andi ákvæði laga til að tryggja sér aukna mark­aðs­hlut­deild í bæði inter­neti og sölu á sjón­varps­þjón­ustu. Það geri hann með því að búa til vöndul úr vör­unum tveim­ur.

Í lok nóv­em­ber síð­ast­lið­ins lagði Póst- og fjar­skipta­stofnun níu millj­óna króna stjórn­valds­sekt á Sím­ann fyrir að hafa ítrekað brotið gegn ­fjöl­miðla­lögum með því að hindra aðra aðila á mark­aði frá því að dreifa ólínu­legu efni Sjón­varps Sím­ans. 

Sam­kvæmt ákvæði þeirra laga á við­skipta­vinur að geta keypt myndefni, eins og til dæmis Sjón­varp Sím­ans, og fjar­skipta­fyr­ir­tæki sem selur inter­net­þjón­ustu eða miðlar sjón­varps­efni í gegnum net og mynd­lyk­il, án þess að binda sig til að kaupa bæði af sama fjar­skipta­fyr­ir­tæk­inu. Þetta er gert til að fyr­ir­tæki sem selja bæði efni og fjar­skipta­þjón­ustu mis­noti ekki aðstöðu sína með því að búa til svo­kall­aðan vöndul úr báðu. Þ.e. vöru sem er sam­þætt sjón­varps- og fjar­skipta­þjón­usta.  

En nákvæm­lega það er Sím­anum gefið að hafa gert. 

Mik­ill ætl­aður ávinn­ingur af brot­inu

Það hafi hann meðal ann­ars náð fram með því að fyrst stöðva dreif­ingu á slíku yfir á kerfi Voda­fone í októ­ber 2015. Eftir þann tíma þurfti að vera með mynd­lykil frá Sím­anum til að geta keypt Sjón­varp Sím­ans. Það þýddi að til að ger­ast áskrif­andi að þeirri þjón­ustu þurfti að gera það í gegnum dreifi­kerfi Sím­ans og að mestu leyti á neti Mílu, sem Sím­inn á að öllu leyt­i. 

Síð­ar, frá sumr­inu 2018 eftir að Póst- og fjar­skipta­stofnun hafði sent frá sér úrskurð um að þetta væri óheim­ilt, er Sím­inn sagður hafa brotið af sér með því að gera við­skipta­vinum sam­keppn­is­að­ila Sím­ans mögu­legt að nálg­ast sjón­varps­þjón­ustu Sím­ans gegn því að leigja mynd­lykil af Sím­anum fyrir 2.200 krónur á mán­uði og borga svo áskrift­ar­gjald að Sjón­varpi Sím­ans ofan á það, en áskrift að svo­kall­aðri Prem­ium áskrift er í dag 6.000 krón­ur. 

Póst- og fjar­skipta­stofnun taldi brot Sím­ans hafa verið með­vituð og mark­viss og sagði í úrskurði sínum að þau hafi haft umtals­verð skað­leg áhrif á fjar­skipta­mark­að­inn. Hámarks­sekt sem stofn­unin gat lagt á Sím­ann fyrir brotin er tíu millj­ónir króna og því sýnir það að Póst- og fjar­skipta­stofnun nán­ast full­nýtti þann ramma hversu alvar­legt stofn­unin telur brotið vera. Hún segir sömu­leiðis í úrskurði sínum að ávinn­ingur Sím­ans af þeim brotum sem fyr­ir­tækið framdi hafi verið langt umfram þær sektir sem hægt væri að leggja á það. Orð­rétt segir í úrskurð­in­um: „Við ákvörðum um upp­hæð sekt­ar­innar verður að horfa til alvar­leika brots­ins og þess ávinn­ings sem ætla má að Sím­inn hafi notið af brot­inu og þess að um ítrekað brot er að ræða.“

Af þessu má ráða að það hafi marg­borgað sig fyrir Sím­ann að brjóta gegn lög­un­um, þar sem hámarks­sekt fyrir athæfið sem lög heim­ila var mun lægri en væntur ávinn­ing­ur.

Sím­inn segir ákvörð­un­ina óskilj­an­lega og hefur sagt að hann muni kæra nið­ur­stöð­una til úrskurð­ar­nefndar fjar­skipta- og póst­mála.

Enski bolt­inn breytti stöð­unni

Setja verður ofan­greint í sam­hengi við það að gríð­ar­legur vöxtur hefur verið í sjón­varps­þjón­ustu Sím­ans á und­an­förnum árum. Áskrif­endur að Sjón­varpi Sím­ans Prem­i­um, helstu áskrift­ar­leið fyr­ir­tæk­is­ins, hefur fjölgað gríð­ar­lega á skömmum tíma. Þeir eru í dag taldir vera um 40 þús­und. 

Ein af árang­urs­rík­ustu leið­unum sem Sím­inn hefur farið til að auka tekjur sínar af sjón­varps­þjón­ustu var sú að kaupa sýn­ing­ar­rétt­inn að enska bolt­anum í þrjú ár frá og með yfir­stand­andi tíma­bili. Greint var frá því að fyr­ir­tækið hefði náð þeim samn­ingi í nóv­em­ber í fyrra. Verðið sem Sím­inn greiddi fyrir að ná þess­ari vin­sælu sjón­varps­vöru af sínum helsta keppi­naut, Sýn, hefur aldrei verið gefið upp en sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans bauð Sím­inn um 30 pró­sent hærra verð en keppi­naut­ur­inn. Við­mæl­endur Kjarn­ans segja að kostn­að­ur­inn við efn­is­kaupin hafi aldrei verið undir einum millj­arði króna.

Það lá hins vegar ekki strax fyrir hvernig Sím­inn ætl­­aði að nýta sér þessa vöru sem hann hafði tryggt sér rétt­inn á, né hvort félag­inu tæk­ist að gera það með arð­væn­­legum hætt­i. 

Hækk­uðu áskrift­ina á alla

Sum­­­arið 2019 var loks sýnt á spil­in. Verð­inu á nýstofn­aðri Sím­inn Sport, sem myndi sýna leiki úr ensku úrvals­deild­inni, yrði stillt í hóf og stök áskrift seld á 4.500 krón­­ur. Á sama tíma var hins vegar greint frá því að allir áskrif­endur að Sjón­­varpi Sím­ans Prem­i­um, sem voru þá þegar 35 til 40 þús­und, myndu fá aðgang að enska bolt­an­­um. Um leið var mán­að­­ar­verðið fyrir þá þjón­­ustu hækkað úr fimm þús­und krónum í sex þús­und krón­­ur. 

Ef vel til tæk­ist, og eng­inn við­­skipta­vinur myndi hætta í Prem­ium áskrift vegna hækk­­un­­ar­inn­­ar, myndi Sím­inn þegar vera búinn að tryggja sér 420 til 480 millj­­ónir króna í við­­bót­­ar­­tekjur á árs­grund­velli með henn­i. Hið minnsta.  

Í ljósi þess að nær ómögu­legt er að vera með Sjón­varp Sím­ans án þess að kaupa inter­net­þjón­ustu að Sím­anum þá eru flestir við­skipta­vinir fyr­ir­tæk­is­ins með svo­kall­aðan „Heim­il­i­s­pakka“, sem inni­heldur inter­net, heima­síma, IPTV aðgang (mynd­lyk­il), Prem­i­um-­pakk­ann og nokkrar erlendrar stöðv­ar. 

Á milli þess tíma sem Sím­inn keypti rétt­inn að enska bolt­anum og þess tíma sem áskrift að honum var bætt inn í Prem­ium áskrift­ar­leið­ina var verð­mið­inn á Heim­il­i­s­pakk­anum hækk­aður tví­veg­is, um sam­tals eitt þús­und krón­ur, ann­ars vegar í byrjun mars 2019 og hins vegar í byrjun ágúst 2019. Lang­flestir Prem­ium áskrif­endur eru með þá áskrift í gegnum Heim­il­i­s­pakk­ann. 

Tekjur upp um 330 millj­ónir milli ára

Áhrifin af þess­ari breyt­ingu á bæði Sím­ann og Sýn hafa verið mik­il. Þau komu fyrst almenni­lega fram á þriðja árs­fjórð­ungi árs­ins 2019, eftir að enski bolt­inn fór að rúlla í ágúst­mán­uði og hækk­anir á bæði Heim­il­i­s­pakka­leið Sím­ans og Prem­i­um-­sjón­varps­á­skrift tóku gild­i.   

Í nýlegri fjár­festa­kynn­ingu Sím­ans vegna þriðja árs­fjórð­ungs sagði að tekjur fyr­ir­tæk­is­ins af  Prem­ium sjón­varps­þjón­ustu hefðu vaxið um 330 millj­ónir króna milli ára, eða um 30 pró­sent. Heim­il­is­pökkum hefði sömu­leiðis fjölgað um 5.100 á sama tíma­bil­i. 

Alls juk­ust tekjur Sím­ans vegna sjón­­varps­­þjón­­ustu um 19,6 pró­­sent á þriðja árs­fjórð­ungnum einum saman miðað við sama tíma­bil í fyrra, eða um 233 millj­­ónir króna. Þær voru í heild 1.423 millj­­ónir króna á árs­fjórð­ungn­­um. 

Í fjár­­­festa­kynn­ingu kom fram að tekju­á­hrif af enska bolt­­anum hefðu verið umfram vænt­ing­­ar, að við­­skipta­vinum sem keyptu Prem­ium áskrift hefði fjölgað um þrjú þús­und frá því að Sím­inn Sport fór í loftið og að aug­lýs­inga­­tekjur hefðu vaxið um 54 pró­­sent á þriðja árs­fjórð­ungi og ell­efu pró­­sent milli ára. 

Bilið í fjöl­miðla­tekjum minnkar veru­lega

Hjá Sýn var sagan önn­­ur. Þar lækk­­uðu tekjur vegna fjöl­miðla­­rekstur um 144 millj­­ónir króna miðað við þriðja árs­fjórð­ung í fyrra, eða um sjö pró­­sent. Sam­tals námu tekjur Sýnar vegna fjöl­miðla 1.946 millj­­ónir króna og engin ein tekju­­stoð félags­­ins dróst meira saman í krónum talið en fjöl­miðla­­rekst­­ur­inn. Hann nær til ann­­arra fjöl­miðla sam­­stæð­unnar en bara sjón­­varps­­stöðva. Miðlar Sýnar eru ­Stöð 2, Stöð2 Sport, Vísi, Bylgj­una, FM957 og Xið 977. Félagið er því líka með umtals­verðar tekjur af útvarps­­­rekstri og rekstri frétta­mið­ils­ins Vís­­is.

Á þriðja árs­fjórð­ungi 2018 höfðu tekjur Sýnar vegna fjöl­miðla verið 76 pró­­sent hærri en tekjur Sím­ans vegna þeirrar tekju­­stoð­­ar. Í ár voru fjöl­miðla­­tekjur Sýnar 37 pró­­sent hærri en helsta keppi­­naut­­ar­ins. Bilið á milli þeirra minn­k­aði 377 millj­­ónir króna. 

Hagn­aður Sím­ans var 2,3 millj­­arðar króna á fyrstu níu mán­uðum þessa árs á meðan að hagn­aður Sýnar var 384 millj­­ónir króna á sama tíma, en hann kemur til vegna þess að bók­­færður var sölu­hagn­aður upp á 817 millj­­ónir króna vegna sam­runa dótt­­ur­­fé­lags í Fær­eyj­­um. Án þessa bók­­­færða sölu­hagnað vegna þeirrar sölu væri tap Sýnar á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 433 millj­­­ónir króna. 

Athuga­semd frá Sím­anum bætt við klukkan 14:01:

„Í hádeg­inu í dag birt­ist á Kjarn­anum frétta­skýr­ing um mál­efni staf­ræns sjón­varps og inter­nets á Íslandi. Því ber að fagna að Kjarn­inn gefi þessum mik­il­vægu þjón­ustu­þáttum gaum og reyni að útskýra þessar marg­þættu atvinnu­greinar á manna­máli. Sím­inn telur að nokkur atriði þurfi að koma fram til við­bótar til að varpa skýru ljósi á mála­flokk­inn:

  • Neyt­endur þurfa ekki að kaupa inter­net þjón­ustu af Sím­anum til að kaupa sjón­varps­þjón­ustu af Sím­an­um. Ekki þarf að kaupa inter­net teng­ingu af Sím­anum til að leigja IPTV mynd­lyk­ill Sím­ans. Þá nýtir þjón­ust­an ­Sjón­varp Sím­ans óháð net­i hið opna inter­net, hvar sem í verður kom­ist, jafn­vel yfir far­síma­kerfi. Sjón­varps­þjón­ustan hjá Sím­anum og sjón­varps­efnið sem Sím­inn selur áskrift að eru því með öllu ótengd því að keypt sé tengi­þjón­usta eða nokkur önnur þjón­usta af Sím­an­um.

  • Sím­inn hefur áfrýjað úrskurði Póst- og fjar­skipta­stofn­unar (PFS) um að Sím­inn hafi í for­tíð­inni vöndlað saman mis­mun­andi þjón­ustu­þáttum í trássi við fjöl­miðla­lög. Jafn­vel þótt Sím­ann og PFS greini á um þennan þátt – og dóm­stólar muni skera úr um þennan ágrein­ing­inn – hefur PFS tekið fram að hið meinta reglu­brot sé ekki lengur við­haft.
  • Sím­inn hefur óskað eftir því að fyr­ir­tæki, sem sam­kvæmt Sam­keppn­is­eft­ir­lit­inu er mark­aðs­ráð­andi í sjón­varps­dreif­ingu á Íslandi, þ.e. Sýn, selji Sím­anum dreif­ingu á vör­unni Sjón­varpi Sím­ans Prem­i­um. Sím­inn reynir þannig að nýta alla inn­viði og öll dreifi­kerfi til að ná til neyt­enda. Sýn hefur því miður hafnað því að selja Sím­anum dreifi­þjón­ustu fyrir Sjón­varp Sím­ans Prem­ium og hefur Sím­inn kvartað yfir þeirri ólög­legu sölu­synjun til Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins.
  • Sím­inn rekur hina opnu sjón­varps­stöð Sjón­varp Sím­ans sem fjár­magnar rekstur sinn með sölu aug­lýs­inga. Sú starf­semi á í harðri sam­keppni, ekki síst við íslenska rík­ið, þ.e. Rík­is­út­varp­ið. Sím­inn telur að Rík­is­út­varpið hafi rangt við í fyr­ir­komu­lagi aug­lýs­inga­sölu sinnar og hefur Rík­is­end­ur­skoð­andi stað­fest það. Sím­inn kaupir dreifi­þjón­ustu af öllum sem hana selja til að dreifa Sjón­varpi Sím­ans sem víð­ast. Nær allt það efni sem Sím­inn selur áskrift að með ólínu­legum hætti í Sjón­varpi Sím­ans Prem­ium kemur fyrr eða síðar í opinni línu­legri dag­skrá (sem og með tíma­flakki) á sjón­varps­stöð­inni Sjón­varpi Sím­ans.
  • Síma­sam­stæðan á í harðri sam­keppni við fleiri opin­bera aðila á Íslandi en Rík­is­út­varpið og Sím­inn telur ljóst að víðar sé ójafnt gef­ið. Borg­ar­fyr­ir­tækið Gagna­veita Reykja­víkur (GR) hefur fjár­fest fyrir tugi millj­arða í fjar­skipta­kerfi á suð­vestur horni lands­ins. Eft­ir­lits­stofnun EFTA hefur hafið rann­sókn á starf­semi GR vegna gruns um ólög­mæta opin­bera aðstoð. GR fjár­magn­aði starf­semi sína framan af með lánum og hluta­fjár­fram­lögum frá Orku­veitu Reykja­víkur (OR), en hefur und­an­farin ár fengið á annan tug millj­arða að láni frá Lands­bank­an­um. Bank­inn setur lán­veit­ingum sínum það skil­yrði að OR sé meiri­hluta­eig­andi GR, ella geti bank­inn gjald­fellt öll lán­in. PFS hefur úrskurðað að þessi skil­yrði fyrir lán­veit­ingum til GR séu ólög­leg og stand­ist ekki skil­yrði um mein­tan fjár­hags­legan aðskilnað OR og GR.
  • Sím­inn hefur árum saman óskað eftir því að fá að leigja fjar­skipta­lagnir af GR, eins og félagið gerir í til­felli ann­arra net­lagna­fyr­ir­tækja á Íslandi. GR hefur hafnað því, eitt félaga á Íslandi, og selur ein­göngu lok­aða heild­stæða fjar­skipta­þjón­ustu með virkum bún­aði í stað þess að opna á óvirka inn­viði eins og aðrir gera. Þetta hefur valdið því að offjár­fest er í innviðum á suð­vestur horni lands­ins, og liggja millj­arðar óvirkra og ónot­aðra inn­viða í jörðu hér. Á móti er hægar fjár­fest víða úti um lands­byggð­ina en þörf er fyr­ir.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar