Mynd: EPA

Rúmlega þriggja milljarða króna greiðsla fer að óbreyttu í ríkissjóð

Útgerðarfélag Reykjavíkur var í vikunni dæmt til að greiða Glitni HoldCo tvo milljarða króna auk dráttarvaxta vegna afleiðusamninga sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins. Með dráttarvöxtum nemur upphæðin rúmum þremur milljörðum króna. Hún mun renna í ríkissjóð vegna stöðugleikasamnings sem gerður var við þrotabú Glitnis.

Þegar samkomulag náðist milli íslenska ríkisins og kröfuhafa Glitnis um greiðslu stöðugleikaframlags svo að hægt yrði að ljúka nauðasamningi bankans, var ljóst að stærsti hluti alls stöðugleikaframlagsins sem greiddur yrði í ríkissjóð úr ranni kröfuhafa allra föllnu bankanna myndi koma úr Glitni. Þar munaði mestu um allt hlutafé í Íslandsbanka, sem ákveðið var á lokametrunum að myndi fara til ríkisins, en ekki bara afraksturinn af sölu hans líkt og í tilfelli Arion banka. 

Ýmsar aðrar eignir, meðal annars ætlaðar skuldir ákveðinna einstaklinga eða félaga, voru á meðal þeirra sem Glitnir skuldbatt sig að láta ríkinu í té. Á meðal þeirra var allur ávinningur af innheimtu afleiðusamninga sem Útgerðarfélag Reykjavíkur, að mestu í eigu Guðmundar Kristjánssonar, hafði gert við Glitni haustið 2008. Alls var um 31 samning að ræða og heildarskuld félagsins við bankann vegna uppgjörs þeirra var áætluð tveir milljarðar króna. Útgerðarfélagið hefur árum saman neitað að greiða þetta uppgjör og meðal annars borið fyrir sig að Glitnir hafi haft hag af því að fella íslensku krónuna og þar með gert það að verkum að afleiðusamningarnir hefðu endað í tapi.

Glitnir hefur alla tíð hafnað þessu og stefndi Útgerðarfélagi Reykjavíkur til að greiða milljarðana tvo. Málið hefur þvælst í dómskerfinu frá árinu 2012 og niðurstaða fékkst loks í vikunni. Fjölskipaður héraðsdómur Reykjavíkur sagði að Útgerðarfélag Reykjavíkur þyrfti að borga skuldina með dráttarvöxtum frá maímánuði 2016.

Samanlögð upphæð sem Útgerðarfélagið verður að óbreyttu greiða, að meðtöldum dráttarvöxtum, er um 3,1 milljarður króna. Ef niðurstaða héraðsdóms hefði verið á þann veg að félagið ætti að greiða dráttarvexti frá haustinu 2008, þá hefði upphæðin verið á níunda milljarð króna.

Forsvarsmenn Útgerðarfélags Reykjavíkur hafa ekki tekið ákvörðun um hvort að málinu verði áfrýjað eða ekki. 

Lykilmenn úr Seðlabankanum báru vitni

Deilurnar hafa staðið yfir meira og minna frá haustinu 2008. Glitnir höfð­aði mál sum­arið 2012 og krafð­ist þess að Útgerð­ar­fé­lag­ið, sem þá hét enn Brim, myndi greiða millj­arð­anna tvo auk drátt­ar­vaxta. Því var vísað frá árið 2106 en stefnt á ný í kjölfarið. Þess vegna reiknast dráttarvextir frá maímánuði 2016. 

Málið hefur tekið á sig margs­konar mynd­ir. Meðal ann­ars kærði Útgerð­ar­fé­lagið fram­ferði Ólafs Eiríks­son­ar, lög­manns Glitnis HoldCo, í dóms­mál­inu til Úrskurð­ar­nefndar lög­manna sem úrskurð­aði í mál­inu þann í lok jan­úar 2018. Þar var hátt­semi hans, sem í fólst að veita lyk­il­vitni rangar upp­lýs­ingar um stað­reyndir og láta hjá líða að til­kynna Útgerð­ar­fé­lag­inu að til stæði að hafa sam­band við vitn­ið, sögð vera aðfinnslu­verð. 

Þá kærði Útgerð­ar­fé­lag Reykja­víkur til lög­reglu, þann 17. apríl 2018, það sem í árs­reikn­ingi fyr­ir­tæk­is­ins er kallað þá „hátt­semi að rang­færa sönn­un­ar­gögn“ í dóms­mál­inu. Sú hátt­semi á að hafa falið í sér „að „klippa“ eða fjar­lægja með öðrum hætti, 7 cm neðan af öllum samn­ingum svo að þeir myndu líta út á annan veg en þeir gerð­u.“

Lykilmenn úr Seðlabanka Íslands voru kallaðir fyrir sem vitni í tengslu við greiðslu stöðugleikaframlagsins.
Mynd: Seðlabanki Íslands.

Það vekur athygli að fyrir dóm voru kallaðir bæði Haukur C. Benediktsson, starfsmaður Seðlabanka Íslands sem stýrði Eignasafni Seðlabanka Íslands (ESÍ) um árabil, og Steinar Þór Guðgeirsson, lögmaður Seðlabanka Íslands í tengslum við greiðslu stöðugleikaframlagsins. 

Tilgangur þess að láta þá bera vitni var sá að reyna að sýna fram á að Glitnir HoldCo, eignarhaldsfélagið um eftirstandandi eignir Glitnis eftir að nauðasamningur bankans var kláraður í desember 2015, ætti í raun ekki kröfuna sem verið væri að sækja fyrir dómi, heldur íslenska ríkið. Hún hafi verið að meðal þeirra stöðugleikaframlaga sem greidd hefðu verið til að leysa úr deilum ríkisins og kröfuhafa föllnu bankanna sem leiddi af sér að hægt yrði að slíta þrotabúum Kaupþings, Landsbankans og Glitnis og greiða út eftirstandandi eignir þeirra til réttmætra eigenda. Í lok síðasta árs var stöðugleikaframlagið sem greitt var til ríkisins metið á 460 milljarða króna þegar það hefur innheimst að fullu. 

Þessi skoðun Útgerðarfélagsins var meðal annars rökstudd með því að kröfuna væri hvergi að finna í ársreikningi Glitnis HoldCo eftir að stöðugleikasamningarnir voru gerðir. 

Vildu að stöðugleikasamningurinn yrði gerður opinber

Útgerðarfélag Reykjavíkur óskaði eftir því fyrir dómi að stöðugleikasamningurinn yrði gerður opinber og hélt því fram að félagið hefði undir höndum mat frá ríkisendurskoðanda sem segði að umræddar kröfur væru í eigu ríkissjóðs. Vegna þessa voru Haukur og Steinar kallaðir fyrir sem vitni. Báðir sögðu þeir að  kröfur vegna þeirra afleiðusamninga sem málið snýst um hefðu ekki verið framseldar til Seðlabanka Íslands á grundvelli samnings um stöðugleikaframlag í tengslum við nauðasamning Glitnis. Fyrir liggur hins vegar að tækist Glitni HoldCo að innheimta kröfurnar myndi afrakstur þess fara til ríkisins. Það er því ríkissjóður sem mun fá milljarðanna tvo ef Útgerðarfélagið lætur nú staðar numið og borgar. 

Í tilkynningu sem Runólfur Viðar Guðmundsson, framkvæmdastjóri Útgerðarfélags Reykjavíkur, sendi á fjölmiðla á þriðjudagskvöld, sagði að Haukur hefði óhlýðnast dómara málsins og neitað að mæta með stöðugleikasamninginn fyrir dóm.  „Vitnisburður framkvæmdastjórans hjá Seðlabanka Íslands, stangast á við fullyrðingar í ársreikningum Glitnis 2015 til 2019, ríkisreikningi fyrir 2016 og Ríkisendurskoðanda. ÚR unir illa úrskurði héraðsdóms sérstaklega í ljósi þess að þrotabú Glitnis og fulltrúar hins opinbera komast undan kröfu um að sanna aðild sína að málinu. Það skýtur skökku við þegar gerðar eru auknar kröfur af almenningi og hinu opinbera til einkaaðila um gagnsæi að opinberir aðilar haldi kyrfilega leyndum samningum sem þeir gera við þrotabú í eigu erlendra huldusjóða og hindri þannig framgang eðlilegrar réttvísi hér á landi,“ sagði í tilkynningunni. 

Þessum málatilbúnaði var þó, líkt og áður sagði, hafnað af héraðsdómi Reykjavíkur.

Eigið fé Útgerðarfélagsins á þriðja tug milljarða

Útgerð­ar­fé­lag Reykja­víkur hét um ára­bil Brim. Nafni félags­ins var breytt þegar það keypti ráð­andi hlut í HB Granda á árinu 2018. Nafni HB Granda var svo breytt í Brim á hlut­hafa­fundi í ágúst 2019. Guð­mundur Krist­jáns­son, sem er end­an­legur eig­andi að um 75 pró­sent alls hluta­fjár í Útgerð­ar­fé­lagi Reykja­víkur og tók sjálfur við sem for­stjóri HB Granda eftir inn­komu sína þar, hefur ávallt verið kenndur við það nafn og kall­aður Guð­mundur í Brim­i. Þar sem fyrirtækið hefur aldrei viðurkennt kröfu Glitnis HoldCo þá hefur hún aldrei verið færð í rekstur eða efnahag þess.

Guðmundur Kristjánsson er aðaleigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur.
Mynd: Brim.

Útgerð­ar­fé­lag Reykja­víkur er risa­stórt fyr­ir­tæki. Rekstr­ar­tekjur þess á árinu 2018 voru um 22,4 millj­arðar króna ef miðað er við gengi evru í lok þess árs. Hagn­aður af starf­sem­inni var um 1,5 millj­arður króna á því ári.

Eigið fé fyr­ir­tæk­is­ins var 27,3 millj­arðar króna í árs­lok 2018 jókst á milli ára og skuldir þess grynnk­uðu umtals­vert, eða um 6,5 millj­arða króna. Á árinu 2019 á Útgerð­ar­fé­lag Reykja­víkur að greiða um 7,7 millj­arða króna af lang­tíma­skuldum til lána­stofn­ana. Skuld­irnar voru þó enn umtals­verðar í árs­lok, alls um 32,4 millj­arðar króna.

Því blasir við að Útgerðarfélagið hefur getu til þess að greiða skuldina við Glitni HoldCo, sem mun að óbreyttu renna í ríkissjóð sem hluti af stöðugleikaframlaginu

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar