Mynd: Skjáskot/RÚV Guðmundur Kristjánsson
Mynd: Skjáskot/RÚV

Hætti sem forstjóri Brims vegna Samkeppniseftirlitsins og upplifir ekki spillingu í sjávarútvegi

Guðmundur Kristjánsson segir að hann langi að berjast við Samkeppniseftirlitið en að skynsemin hafi sagt honum að gera það ekki. Hann sér ekki þá spillingu í sjávarútvegi sem hann les um í fjölmiðlum.

Guð­mundur Krist­jáns­son, aðal­eig­andi Brims, seg­ist hafa hætt sem for­stjóri félags­ins 30. apríl síð­ast­lið­inn vegna þess að Sam­keppn­is­eft­ir­litið hefði til­kynnt honum tveimur dögum áður að það ætl­aði rann­saka meint yfir­ráð hans og tengdra félaga yfir Brim. 

Hann segir að eft­ir­litið hafi verið að gera athuga­semdir við stöðu mála hjá Brim alveg frá því að hann tók við for­stjóra­stólnum í júní 2018. Guð­mundur upp­lifir það þannig að Sam­keppn­is­eft­ir­litið sé að elt­ast við hann per­sónu­lega og hann langi til að berj­ast við það. En skyn­semin hafi sagt honum að gera það ekki. „Það er ekki hægt að stöðva þróun fyr­ir­tækis út af einum mann­i.“

Þetta kom fram í við­tali við Guð­mund í Kast­ljósi í kvöld. Þar sagð­ist hann enn fremur hafa haldið að Sam­keppn­is­eft­ir­litið ætti að vera fyrir neyt­endur á Íslandi, ekki til að elt­ast við útflutn­ings­fyr­ir­tæki eins og þau sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sem hann stýr­ir. „Ég hef aldrei skilið þetta af hverju sam­keppn­is­eft­ir­litið er að eyða svona mik­illi orku í íslenskt útflutn­ings­fyr­ir­tæki.“

Guð­mundur tjáði sig einnig um stefnur sjö útgerð­ar­fé­laga sem stefndu íslenska rík­inu og fóru fram á 10,2 millj­arða króna vegna þess að þau töldu sig ekki hafa fengið úthlutað nægj­an­legum mak­ríl­kvóta um nokk­urra ára skeið. Eftir að málið komst í hámæli í síð­asta mán­uði drógu fimm útgerð­anna stefnur sínar til baka. Guð­mundur segir að málið hafi verið rætt ítar­lega í stjórn Brim en að honum hafi ekki þótt skyn­sam­legt að höfða mál. 

Auglýsing

Aðspurður hvort hann teldi að það væri spill­ing í sjáv­ar­út­vegi sagð­ist Guð­mundur oft lesa það í fjöl­miðl­um. Hann upp­lifði hins vegar ekki spill­ingu í grein­inni. Flestir sem stýrðu útgerð­ar­fé­lögum væru mátt­ar­stólpar í sínum sam­fé­lögum og gagn­sæi ríkti um það hverjir héldu á nýt­ing­ar­rétti, hvernig hann væri nýttur og hvernig þeir ráð­stöf­uðu arð­inum af hon­um. 

Lok­uðu rann­sókn og opn­uðu rann­sókn

Í gær var birt ákvörðun Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins um sam­runa Brims og tveggja minni sjá­v­­­ar­út­­­vegs­­fyr­ir­tækja, Kambs hf. og Grá­brókar ehf. Til­­kynnt hafði verið um kaup Brims á hinum síð­­­ar­­nefndu í októ­ber í fyrra. Þær voru báðar að stærstum hluta í eigu Hjálm­­ars Þórs Krist­jáns­­son­­ar, bróður Guð­­mund­ar.

Með ákvörð­un­inni var rann­­sókn þess á þeim sam­runa lokið en til­­kynnt var um aðra og mun stærri rann­­sókn á því hvort að þeir bræð­­ur, Guð­­mundur og Hjálmar Þór, og félög þeirra hefðu í raun yfir­­ráð yfir einu stærsta sjá­v­­­ar­út­­­vegs­­fyr­ir­æki lands­ins, Brim í skiln­ingi sam­keppn­islaga.

Nið­­ur­­staða frum­­mats eft­ir­lits­ins er að slík yfir­­ráð séu til stað­­ar. Þ.e. að Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­vík­­­ur, stærsti ein­staki eig­andi Brims, og tengdir aðilar hefðu stofnað til yfir­­ráða í Brimi. Það hafi gerst í síð­­asta lagi 8. sept­­em­ber 2019. 

Sam­keppn­is­eft­ir­litið taldi kaup Brims á Kambi og Grá­brók ekki kalla á frek­­ari aðgerðir að sinni hálfu en boð­aði þess í stað að það myndi hefja sjálf­­stæða rann­­sókn á því hvort að Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­víkur og tengdir aðilar hefðu í raun myndað yfir­­ráð í Brimi í skiln­ingi sam­keppn­islaga, líkt og frum­mat þess hefði leitt í ljós.

Umræddir tengdir aðilar eru, sam­­kvæmt frummati eft­ir­lits­ins, áður­­­nefnt Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­vík­­­ur, Fiski­tangi ehf., KG Fisk­verskun og FISK- Seafood eign­­ar­halds­­­fé­lag, sem í dag heitir RE-13 ehf.

Öll ofan­­greind félög eru að upp­i­­­stöðu í eigu Guð­­mundar og Hjálm­­ars Þórs. Í byrjun sept­­em­ber í fyrra áttu bræð­­urnir báðir hlut í Útgerð­­ar­­fé­lagi Reykja­vík­­­ur, sem hafði þá nýverið fest kaup á FISK-­­Seafood eign­­ar­halds­­­fé­lagi. Guð­­mundur átti síðan Fiski­tanga og Hjálmar átti KG fisk­verk­un. 

Ekk­ert bendi til vatns­kila í sam­eig­in­­legum hags­munum bræðr­anna

Dag­­setn­ingin 8. sept­­em­ber 2019 vísar til þess að þann dag keypti Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­víkur Fisk-­­Seafood, sem átti 10,78 pró­­sent hlut í Brimi, af Kaup­­fé­lagi Skag­­firð­inga. Það hafði keypt hlut­inn að mestu af líf­eyr­is­­sjóðnum Gildi nokkrum vikum fyrr eftir að sjóð­­ur­inn ákvað að selja sig út úr Brimi. Ástæða þess voru ítrekuð við­­skipti Brims við stærsta hlut­hafa félags­­ins, Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­vík­­­ur. Þann 8. sept­­em­ber hvarf Kaup­­fé­lagið svo út úr hlut­hafa­hópi Brims jafn skjótt og það birt­ist þegar Útgerð­­ar­­fé­lag Reykja­víkur keypti allan hlut þess á tæp­­lega átta millj­­arða króna. 

Auglýsing

Eftir þessi við­­skipti fór sam­eig­in­­leg eign­­ar­hlut­­deild félaga í eigu bræðr­anna Guð­­mundar og Hjálm­­ars Þórs í Brimi í 49,29 pró­­sent. Ef tekið var til­­lit til hluta­fjár­­hækk­­unar í Brimi sem nota átti til að kaupa ákveðnar eignir af Útgerð­­ar­­fé­lagi Reykja­víkur var sam­an­lögð hlut­­deild þeirra 52,76 pró­­sent, sam­­kvæmt Sam­keppn­is­eft­ir­lit­in­u. 

Að mati Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins væri ekk­ert sem benti til þess að „vatns­kil hefðu orðið í við­­skipta­­tengslum og sam­eig­in­­legum hags­munum bræðr­anna Guð­­mundar og Hjálm­­ars Þór Krist­jáns­­sona, enda þótt gripið hefði verið til ráð­staf­ana til að breyta ásýnd tengsl­anna. Þá benti rann­­sókn Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins til þess að þótt ein­ungis væri horft til hlut­­deildar Útgerð­­ar­­fé­lags Reykja­vík­­­ur, Fiski­tanga, Guð­­mundar Krist­jáns­­sonar og FISK-­­Seafood eign­­ar­halds­­­fé­lags í Brimi, þá kynni hún ein og sér að hafa verið nægj­an­­leg til að við­halda yfir­­ráðum aðil­anna.“

Þær ráð­staf­­anir sem gripið var til, og Sam­keppn­is­eft­ir­litið taldi að hefðu breytt ásýnd tengsla bræðranna, voru fram­­kvæmdar í des­em­ber 2019. Þá var greint frá því að Guð­­mundur og Hjálmar Þór hefðu rofið fjár­­hags­­leg tengsl sín. Í því fólst að Útgerð­­­ar­­­fé­lag Reykja­víkur keypti 33,3 pró­­­sent hlut KG fisk­verk­unar í eign­­­ar­halds­­­­­fé­lag­inu Krist­ján Guð­­­munds­­­son ehf., sem átti 37 pró­­­sent í Útgerð­­­ar­­­fé­lagi Reykja­vík­­­­­ur. 

Þessi gjörn­ingur átti að aðskilja eign­­ar­hald bræðr­anna á hlutafé í Brim­­i. 

Upp­­lýstir um málið 28. apríl

Athuga­­semdir Brims og Útgerð­­ar­­fé­lags Reykja­víkur vegna frum­­mats­ins bár­ust Sam­keppn­is­eft­ir­lit­inu 13. mars 2020. Þar var frummati Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins um stofnun yfir­­ráða Útgerð­­ar­­fé­lags Reykja­víkur og tengdra aðila í Brimi mót­­mælt.

Þau mót­­mæli hafa ekki talið mikið þar sem Sam­keppn­is­eft­ir­litið taldi ekki vera for­­sendur til að taka end­an­­lega afstöðu til mög­u­­legra yfir­­ráða Útgerð­­ar­­fé­lags Reykja­víkur og tengdra aðila í Brimi. Aðilar máls­ins voru upp­­lýstir um þetta á síma­fundi 28. apr­íl, eða á þriðju­dag í síð­­­ustu viku. Þar var þeim greint frá því að afstaða yrði tekin til þess hvort raun­veru­­leg yfir­­ráð hefðu skap­­ast í Brim í sér­­­stöku máli þar rann­sakað yrði hvort að við mög­u­­lega myndun yfir­­ráða í Brimi hafi verið fram­­kvæmdur sam­runi af hálfu aðila  í and­­stöðu við sam­keppn­is­lög. Í þeirri rann­­sókn verður aflað frek­­ari sjón­­­ar­miða og gagna frá hlut­að­eig­andi aðil­­um.

Páll Gunnar Pálsson er forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Mynd: Hringbraut

Tveimur dögum síð­­­ar, 30. apr­íl, var greint frá því að Guð­­mundur Krist­jáns­­son hefði sagt af sér sem for­­stjóri Brims. Hann situr þó enn í stjórn félags­­ins. 

Sú útgerð sem heldur á mestu kvóta

Brim er sú útgerð sem heldur á mestum kvóta allra á Íslandi, eða 10,13 pró­­­­sent, sam­­kvæmt upp­­­færðum lista Fiski­­stofu um sam­­þjöppun afla­heim­ilda frá 31. mars síð­­ast­liðn­­­um. Útgerð­­­­ar­­­­fé­lag Reykja­vík­­­­­­­ur, sem á 44,65 pró­­­­sent hlut í Brim beint og í gegnum dótt­­­­ur­­­­fé­lag sitt RE-13 ehf, hefur fengið úthlutað 3,51 pró­­­­sent af öllum afla­heim­ild­­­­um. 

Til við­­­­bótar heldur útgerð­­­­ar­­­­fé­lagið Ögur­vík, að fullu í eigu Brims, á 1,55 pró­­­­sent af úthlut­uðum kvóta. Þessi hópur útgerða sem tengj­­­ast Guð­­­mundi er því með 15,19 pró­­­sent af úthlut­uðum kvóta. Þá heldur KG Fisk­verk­un, að fullu í eigu Hjálm­­ars Þórs, á 1,04 pró­­sent alls kvóta.

Sam­keppn­is­eft­ir­litið telur að félög tengd bræðr­unum Guð­­mundi og Hjálm­­ari Þór haldi sam­eig­in­­lega á um 16,91 pró­­sent af heild­­ar­afla­­marki miðað við þorskígildi, þar af 0,68 pró­­sent­u­­stig króka­afla­­mark af heild­­ar­afla­­marki miðað við 31. mars 2020.

Hámark þess sem tengdir aðilar mega halda á sam­­kvæmt lögum um stjórn fisk­veiða er tólf pró­­sent.

Unnið hefur verið að úrbótum um þann hluta lag­anna sem snýr að skil­­grein­ingu á tengdum aðilum frá því í byrjun árs í fyrra. Verk­efna­­stjórn var mynduð og frum­varp um hluta til­­lagna hennar kynnt í sam­ráðs­­gátt stjórn­­­valda fyrr á þessu ári. Til stóð að leggja það fram á yfir­­stand­andi þingi en það hefur nú verið tekið út af þing­­mála­­skrá rík­­is­­stjórn­­­ar­innar vegna COVID-19. Hags­muna­­sam­tök útgerða gagn­rýndu frum­varpið harð­­lega, töldu það langt umfram efni og að það gengi gegn ákvæðum Mann­rétt­inda­sátt­­mála Evr­­ópu.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar