Minkaklúðrið

Danska ríkisstjórnin hefur sætt mikilli gagnrýni vegna minkamálsins svonefnda, þar sem margt hefur farið úrskeiðis. Nú síðast þegar ekki var fylgt tilmælum varðandi urðun hræjanna. Algjört klúður í eitt og allt segja danskir fjölmiðlar.

Mette Frederiksen forsætisráðherra komst við er hún ræddi við fjölmiðla eftir að hafa heimsótt minkabú í síðustu viku og rætt við bændur sem höfðu misst frá sér ævistarfið.
Mette Frederiksen forsætisráðherra komst við er hún ræddi við fjölmiðla eftir að hafa heimsótt minkabú í síðustu viku og rætt við bændur sem höfðu misst frá sér ævistarfið.
Auglýsing

Óhætt er að segja að Dönum hafi brugðið í brún þegar frá því var greint, í júní, að kór­óna­vírus hefði greinst í minkum á Norð­ur­-Jót­landi. Vitað er að minkar eru sér­lega við­kvæmir fyrir alls kyns vírusum og ef vírus finnst á minka­búi er nær öruggt að sá vírus ber­ist á önnur bú. Þótt yfir­völd fyr­ir­skip­uðu að öllum dýrum á áður­nefndu búi skyldi þegar í stað lógað dugði það ekki til, smitið barst til Vest­ur­-Jót­lands. Öll dýr á við­kom­andi búum voru aflíf­uð.

7. júlí til­kynntu stjórn­völd að ef smit greind­ist á minka­búi skyldu umgengn­is­reglur hert­ar. Skylt yrði að bera grímu, nota spritt, hanska og hlífð­ar­bún­að. Sú breyt­ing var gerð að smit­uðum dýrum skyldi ekki lóg­að. Þegar þessi til­kynn­ing var birt höfðu dýr á 125 búum verið skimuð og hvergi fund­ist smit. 

Mikið í húfi

Lang stærstur hluti danskra minka­búa, sem um ára­bil hafa verið rúm­lega eitt þús­und tals­ins, eru á Norð­ur- og Vest­ur- Jót­landi. Rekstur minka­bús er ekki mann­frekur en um það bil þrjú þús­und manns hafa unnið á þessum rúm­lega þús­und búum. Annar eins fjöldi hefur haft atvinnu af störfum sem tengj­ast minka­eld­inu með einum eða öðrum hætti. Á síð­ustu árum hefur búum fækkað tals­vert, breyttur tíð­ar­andi ræður þar miklu.

Auglýsing

Dönsk minka­skinn hafa um ára­bil haft á sér gæða­stimpil og um það bil þriðj­ungur allra seldra minka­skinna í heim­inum kemur frá Dan­mörku. Verð á skinn­unum hefur lækkað á allra síð­ustu árum. Á síð­asta ári námu útflutn­ings­tekjur vegna sölu á minka­skinnum um það bil fimm millj­örðum danskra króna, en voru árið 2013 um það bil 12 millj­arð­ar. 

Örlaga­dag­ur­inn

4. nóv­em­ber sl. boð­aði Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra til frétta­manna­fund­ar. Fjöl­miðlar höfðu fengið veður af að þar mætti búast við miklum tíð­ind­um. Og sú varð raun­in.

For­sæt­is­ráð­herra til­kynnti að allur minka­stofn á öllum búum lands­ins skyldi felld­ur. Að sögn ráð­herr­ans væri sam­tals um að ræða 17 millj­ónir minka. Ástæðan væri að „nýtt“ afbrigði kór­óna­veirunnar sem greinst hefði í minkum, og einnig í fólki á Norð­ur­-Jót­landi, gæti myndað smit­keðjur meðal íbúa Dan­merkur og borist til ann­arra landa. Áður hafði komið fram að bólu­efni sem unnið væri að víða um heim myndi hugs­an­lega reyn­ast gagns­laust í bar­áttu við „nýja“ afbrigð­ið. For­sæt­is­ráð­herra lagði mikla áherslu á að engan tíma mætti missa og nauð­syn­legt væri að hefj­ast handa við að fella minka­stofn­inn „strax í dag“.

Mette Frederiksen virðir fyrir sér aðstæður á minkabúi í liðinni viku. Mynd: EPA

5. nóv­em­ber hélt Mette Frederik­sen annan frétta­manna­fund. Þar til­kynnti hún að Norð­ur- Jót­landi yrði „skellt í lás“. Ferðir til og frá þessum lands­hluta yrðu bann­að­ar, nema mjög brýna nauð­syn bæri til, allt sam­komu­hald bann­að, kaffi­hús og mat­sölu­staðir yrðu lok­að­ir, sömu­leiðis íþrótta­hús og bóka­söfn. Ein­ungis nem­endur í yngri deildum mættu mæta í skól­ann og svo fram­veg­is. Engum gat dulist að mikil alvara væri á ferð­um.

Laga­heim­ild­ina skorti og ráð­herra lát­inn fjúka

Það var stór ákvörðun að fyr­ir­skipa slátrun alls minka­stofns­ins í land­inu og binda þar með endi á atvinnu­grein sem á sér ára­tuga sögu. Þótt ráð­herrar hafi talað um að hægt yrði að halda eftir til­teknum lág­marks­fjölda, í því skyni að end­ur­reisa minka­rækt­ina síð­ar, segja bændur það óger­legt.

Skipun um að lóga minka­stofn­inum þurfti að styðj­ast við lög. Í ljós kom að slík lög voru ekki til staðar en voru sett eft­irá, í miklum flýti. Mog­ens Jen­sen mat­væla- og land­bún­að­ar­ráð­herra varð marg­saga í við­tölum varð­andi laga­heim­ild­ina og varð á end­anum að segja af sér. Sumir dönsku fjöl­miðl­anna sögðu að Mette Frederik­sen hefði ákveðið að fórna Mog­ens Jen­sen til að bjarga eigin skinni, „kastet ham under bus­sen“ eins og Danir orða það. Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra og Nick Hækk­erup dóms­mála­ráð­herra hafa síðar sagt að þau orð for­sæt­is­ráð­herr­ans að aflífa skyldi allan mink í land­inu hafi verið til­mæli en ekki til­skip­un. „Yf­ir­klór“ sögðu stjórn­mála­skýrend­ur. 

Hver skip­aði lög­regl­unni að hringja í bænd­ur?

Eins og áður var nefnt sagði for­sæt­is­ráð­herr­ann að hafa þyrfti hraðar hendur við að lóga minka­stofn­in­um. Ýmsir urðu til að gagn­rýna ákvörð­un­ina um að lóga öllum minkum á öllum minka­búum lands­ins en yfir­völd töldu það einu öruggu leið­ina til að koma í veg fyrir útbreiðslu „nýja“ afbrigð­is­ins. Og eins og ráð­herr­ann sagði hófust menn strax handa.

Mynd: EPA

Lög­reglan fékk skipun um að hringja í bændur og til­kynna þeim að lóga skyldi öllum mink­um. Emb­ætt­is­menn danska rík­is­lög­reglu­stjór­ans (Rig­spoliti­et) skipu­lögðu sím­tölin við bændur og lög­reglu­menn fengu það verk­efni að hringja. Þeir fengu sér­stakt leið­bein­inga­blað sem fylgja skyldi. Þeim bændum sem neit­uðu að lóga stofn­inum yrði til­kynnt að dýr­unum yrði eigi að síður lógað en þá fengju bændur ekki til­tek­inn bón­us. Í sím­tölum sem sett hafa verið á netið má heyra tón, sem bænd­ur, og margir aðr­ir, segja hreina og beina hót­un.

Síð­ast­lið­inn fimmtu­dag (26.11.) greindi danska útvarp­ið, DR, frá bréfi sem vara­for­maður starfs­manna­sam­taka rík­is­lög­reglu­stjóra sendi félags­mönn­um. Þar segir að svo virð­ist sem stjórn­mála­menn reyni að gera lög­reglu­menn­ina að synda­sel­um. Meðal ann­ars hefði Nick Hækk­erup dóms­mála­ráð­herra gagn­rýnt að lög­reglan hefði fengið það hlut­verk að hringja í bænd­ur. Þessi gagn­rýni dóms­mála­ráð­herr­ans vakti mikla athygli enda er hann æðsti yfir­maður lög­regl­unnar og sá eini, kannski fyrir utan for­sæt­is­ráð­herrann, sem getur sagt lög­regl­unni fyrir verk­um.

Nick Hækkerup dómsmálaráðherra Danmerkur. Mynd: EPA

Á frétta­manna­fundi með dóms­mála­ráð­herra þennan sama dag (26.11.) vildu frétta­menn fá svör við því hver hefði skipað lög­regl­unni að hringja í bænd­ur. Svör fengu þeir ekki, og ráð­herr­ann sagði ein­fald­lega ,,ekki ég“. En bætti svo við að þetta kæmi í ljós í rann­sókn sem þingið hefði ákveðið að færi fram á þess­ari atburða­rás.

Svo var það urð­un­ar­klúðrið

Það gekk hratt fyrir sig, og til­tölu­lega vel, að lóga mink­un­um. En ekki verður það sama sagt þegar að því kom að urða hræ­in. 15 milljón hræ (for­sæt­is­ráð­herr­ann hafði reyndar sagt 17 millj­ón­ir) taka mikið pláss og í litlu landi er slíkt pláss ekki auð­fund­ið.

Einn þeirra staða sem ákveðið var að urða hluta hræj­anna, sam­tals um þrjár millj­ón­ir, er við æfinga­svæði hers­ins skammt frá Hol­stebro á Jót­landi. Grafnir voru skurðir sem hræj­unum var sturtað í og síðan mokað kalki yfir og jarð­vegi þar ofan á. Ekki voru liðnir nema örfáir dagar þegar í ljós kom að eitt­hvað var ekki eins og það átti að vera. Jarð­veg­ur­inn sem mokað hafði verið yfir hræin tók að lyft­ast. Ástæða þess var gas­myndun í hræj­un­um. Skurð­irnir höfðu að lík­indum verið of grunnir og jarð­veg­ur­inn sem mokað var yfir hræin of léttur í sér. Tals­menn fyr­ir­tæk­is­ins sem sá um urð­un­ar­vinn­una sögðu í við­tölum að í einu og öllu hefði verið fylgt leið­bein­ingum dönsku umhverf­is­stofn­un­ar­inn­ar.

Ótti við mengun  

En grunnir skurðir og gas­myndun eru ekki það eina varð­andi urðun þess­ara þriggja millj­óna minka­hræja sem ekki reynd­ist í lagi. Urð­un­ar­svæðið áður­nefnda er skammt frá litlu vatni, Boutrup Sø. Vatnið og nán­asta umhverfi þess er vin­sælt úti­vist­ar­svæði, einkum á sumr­in.

Boutrup Sø er vinsælt útivistarsvæði og jafnvel baðstaður á góðviðrisdögum. Mynd: Holstebro Turistbureau

Þegar sveit­ar­stjórn­ar­fólk á svæð­inu fékk veður af því að til stæði að urða millj­ónir minka­hræja í nágrenni vatns­ins voru strax gerðar athuga­semdir við stað­ar­val­ið, hræj­unum gæti fylgt mikil meng­un­ar­hætta.

Dag­blaðið Berl­inske hefur kom­ist yfir tölvu­póst­sam­skipti Umhverf­is­stofn­unar og sveit­ar­stjórnar á svæð­inu. Þar kemur fram að Umhverf­is­stofnun telur að öruggt sé að urða hræ­in, og af þeim stafi ekki meng­un­ar­hætta ef hvergi sé urðað nær vatn­inu en í 300 metra fjar­lægð.

En, ein­hverra hluta vegna var þessum leið­bein­ingum (eða kröfu) ekki fylgt. Þar sem urð­un­ar­svæðið liggur næst vatn­inu er fjar­lægðin innan við 200 metr­ar. Sem sagt langt innan þeirra fjar­lægð­ar­marka sem Umhverf­is­stofn­unin mælti fyrir um. Og án þess að form­leg leyfi fyrir verk­inu lægju fyr­ir.

Þegar blaða­menn Berl­ingske reyndu að kom­ast að því hver bæri ábyrgð á því að 300 metra fjar­læg­ar­mörk­unum var ekki fylgt voru svörin eins og í þekktu íslensku dæg­ur­lagi „ekki benda á mig“. Eng­inn virð­ist hafa tekið þessa ákvörð­un.

Sveit­ar­stjórn­ar­fólk hefur kraf­ist þess að urð­un­ar­stað­ur­inn verði flutt­ur, öll hræin ein­fald­lega fjar­lægð og þeim fund­inn annar stað­ur. Á þess­ari stundu er ekki vitað hvernig mál­inu lykt­ar. 

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Grænleitur litur á einni af gasbólunum miklu sem koma upp á yfirborðið í Eystrasalti.
Er gaslekinn í Eystrasalti ógn við loftslagið?
Losun gróðurhúsalofttegunda vegna gaslekans í Eystrasalti er gríðarleg en hún er þó aðeins örlítill dropi í hafið af umfangi losunar mannanna á ári hverju. Fyrir loftslagið væri best að bera eld að gasbólunum miklu.
Kjarninn 29. september 2022
Hreiðar Bjarnason, framkvæmdastjóri fjármála og rekstrarsviðs Landsbankans, Lilja Björk Einarsdóttir bankastjóri, Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra og Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra við undirritun samningsins.
Ríkið kaupir hluta nýrra höfuðstöðva Landsbankans á 6 milljarða króna
Íslenska ríkið mun festa kaup á hluta af nýjum höfuðstöðvum Landsbankans fyrir 6 milljarða króna. Þar á að koma fyrir utanríkisráðuneytinu, auk þess sem hluta rýmisins á að nýta undir sýningar Listasafns Íslands.
Kjarninn 29. september 2022
Sonja Ýr Þorbergsdóttir
Lengd vinnuvikunnar er ekki náttúrulögmál
Kjarninn 29. september 2022
Orri Páll Jóhannsson, þingflokksformaður Vinstri grænna.
Óeðlilegt að formaður starfshóps um stöðu orkumála tali fyrir öfgafyllstu sviðsmyndinni
Þingflokksformaður Vinstri grænna segir að það geti ekki talist eðlilegt að formaður grænbókarnefndarinnar tali fyrir öfgafyllstu sviðsmyndinni úr skýrslunni. Og starfi nú fyrir fyrirtæki sem hyggja á vindvirkjanir á Vesturlandi.
Kjarninn 29. september 2022
Guðlaugur Þór Þórðarson er ráðherra loftslagsmála.
Ekki enn ljóst hvort 800 milljónirnar dekki Kýótó-uppgjörið
Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 800 milljóna útgjöldum vegna uppgjörs Kýótó-bókunarinnar, sem talað hefur verið töluvert um síðustu misseri. Ekki liggur þó enn fyrir hvaða losunareiningar verða keyptar, eða hvað það mun á endanum kosta ríkissjóð.
Kjarninn 29. september 2022
Fylgi Framsóknarflokksins hreyfist um fjögur prósent á milli mánaða í nýjustu mælingu Maskínu.
Fylgi Framsóknar dregst saman um fjögur prósentustig á milli mánaða
Samkvæmt nýjustu könnun Maskínu nartar Samfylkingin nú í hæla Framsóknar hvað fylgi á landsvísu varðar. Píratar dala ögn en Viðreisn og Vinstri græn mælast með meira fylgi en í ágústmánuði.
Kjarninn 29. september 2022
Freyja Vilborg Þórarinsdóttir
Fjárhagslegur ávinningur af fjárfestingum í jafnrétti
Kjarninn 29. september 2022
Engin starfsemi hefur verið í kísilverinu í Helguvík í fimm ár.
Ekkert fast í hendi en „samtalið er enn í gangi“
Viðræður Arion banka og PCC um möguleg kaup á kísilverksmiðjunni í Helguvík hafa nú staðið í rúmlega átta mánuði. „Samtalið er enn í gangi og ekki ljóst hvenær eða hvernig það endar,“ segir forstöðumaður samskiptasviðs bankans.
Kjarninn 29. september 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar