Fjármagnsskortur stendur ekki í vegi fyrir áframhaldandi rannsókn á Samherja

Útistandandi réttarbeiðni í Namibíu er stærsta hindrun þess að hægt sé að ljúka rannsókn á Samherjamálinu svokallaða. Skortur á fjármunum er ekki ástæða þess að ákvörðun um ákæru hefur ekki verið tekin, tveimur og hálfu ári eftir að rannsókn hófst.

Bernhard Esau, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Namibíu, og Þorsteinn Már Baldvinsson hittust nokkrum sinnum. Sá fyrrnefndi hefur verið ákærður í Namibíu og sá síðarnefndi er með stöðu sakbornings í rannsókn á Íslandi.
Bernhard Esau, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Namibíu, og Þorsteinn Már Baldvinsson hittust nokkrum sinnum. Sá fyrrnefndi hefur verið ákærður í Namibíu og sá síðarnefndi er með stöðu sakbornings í rannsókn á Íslandi.
Auglýsing

Það er ekki skortur á fjár­magni sem tefur rann­sókn hér­aðs­sak­sókn­ara á meintum brotum Sam­herj­a­sam­stæð­unn­ar. Heim­ildir Kjarn­ans herma þvert á móti að rann­sókn máls­ins sé vel á veg komin og að nýlegir fundir með rann­sak­endum og öðrum yfir­völdum í Namibíu hafi skilað umtals­verðum árangri við að skil­greina hvað hvor aðili fyrir sig muni halda áfram að rann­saka og eftir atvikum leggja til að ákært verði fyr­ir. Slíkir fundir hafa staðið til lengi en hafa ítrekað frestast, meðal ann­ars vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Þeir fóru svo fram í maí í höf­uð­stöðvum Europol í Hollandi og hér­lendis í byrjun júní þegar namibísk sendi­nefnd, sem inni­hélt meðal ann­ars aðstoð­ar­for­sæt­is­ráð­herr­ann Net­umbo Nand­i-Ndaitwah, heim­sótti Ísland. 

Íslenskir rann­sak­endur hafa, sam­hliða eigin rann­sóknum á mál­inu, leikið stórt hlut­verk við að aðstoða yfir­völd í Namib­íu, meðal ann­ars með ýmis konar gagna­öflun og sinnt rétt­ar­beiðnum það­an.

Helsta hindrun þess að hægt sé að ljúka rann­sókn á þeim anga Sam­herj­a­máls­ins sem er til rann­sóknar hjá íslenskum rann­sókn­aremb­ættum er sú að enn vantar á að fá ýmis­konar gögn í hina átt­ina, þ.e. frá Namibíu til Íslands. Rétt­ar­beiðni vegna þessa er enn útistand­andi og ekki liggur fyrir hvenær hún verður þjón­u­st­uð. Fundir með bæði þar­lendum rann­sókn­ar­yf­ir­völd­um, og síðar hátt­settum stjórn­mála­mönn­um, hafa liðkað fyrir því að það gangi hraðar fyrir sig. 

Hörð gagn­rýni OECD sem óskar eftir svörum

Drago Kos, yfir­­­maður vinn­u­hóps OECD gegn mút­­um, sagði í við­tali við frétta­stofu Stöðvar 2 og Vísis í síð­ustu viku að ótrú­­legt væri að horfa á íslensk stjórn­­völd draga lapp­­irnar í tengslum við rann­­sókn á mút­u­greiðslum Sam­herja í Namib­­íu. Stjórn­­völd í Namibíu dragi vagn­inn í mál­inu og það væri nán­­ast vand­ræða­­legt fyrir Ísland. 

Auglýsing
Það valdi jafn­­framt áhyggjum að íslenskir rann­­sókn­­ar­­blaða­­menn hafi verið boð­aðir í yfir­­heyrslur af hálfu lög­­­reglu með rétt­­ar­­stöðu grun­aðra. Vinn­u­hóp­­ur­inn líti á blaða­­menn sem banda­­menn í bar­átt­unni gegn spill­ingu og raunar ótrú­­legt að eitt­hvað þessu líkt hafi átt sér stað á Íslandi, að lög­­reglan hafi farið á eftir blaða­­mönnum í stað þeirra grun­uðu. Eðli­­legt væri að fyr­ir­tæki sem liggi undir grun reyni að beina athygl­inni ann­að, en að með ólík­­indum sé að lög­­­reglu­yf­­ir­völd spili með. 

Vegna þessa, sem og vegna þess að tvö og hálft ár eru liðin frá afhjúpun Sam­herj­­a­skjal­anna án þess að nokkuð hafi komið fram af hálfu íslenskra yfir­­­valda um fram­­gang rann­­sókn­­ar­inn­­ar, hyggst vinn­u­hóp­­ur­inn óska eftir svörum frá íslenskum yfir­­völd­­um. Kos sagði það einnig ótrú­legt að emb­ætti sak­sókn­ara í vel­meg­un­ar­landi eins og Íslandi væri van­fjár­magn­að. „Stjórn­­völd verða að finna fjár­­­magn og veita emb­ætt­inu allt sem það þarf til að klára málið eins fljótt og hægt er.“

Ólafur Þór Hauksson er héraðssaksóknari.

Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans voru full­trúar hér­aðs­sak­sókn­ara á fundum með starfs­fólki vinnu­hóps OECD gegn mútum fyrr á þessu ári, án þess að nokkrar athuga­semdir á borð við þær sem hér að ofan eru raktar hafi verið settar fram.

Átta manns hið minnsta hafa rétt­­ar­­stöðu sak­­born­ings við yfir­­heyrslur hjá emb­ætti hér­­aðs­sak­­sókn­­ara frá því að fyrsta lota þeirra hófst í sum­arið 2020. Á meðal þeirra er Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Sam­herja. Aðrir sem kall­aðir hafa verið inn til yfir­heyrslu og fengið stöðu sak­born­ings við hana eru Ingólfur Pét­­ur­s­­son, fyrr­ver­andi fjár­­­mála­­stjóri Sam­herja í Namib­íu,Ingvar Júl­í­us­­son, fjár­­­mála­­stjóri Sam­herja á Kýp­­ur, Arna McClure, yfir­­lög­fræð­ingur Sam­herja og ræð­is­­maður Kýpur á Íslandi, Egill Helgi Árna­­son, fram­­kvæmda­­stjóri Sam­herja í Namib­­íu, Aðal­­­steinn Helga­­son, fyrr­ver­andi fram­­kvæmda­­stjóri Sam­herja í Namib­­íu, Jón Óttar Ólafs­­son, ráð­gjafi og fyrr­ver­andi rann­­sókn­­ar­lög­­reglu­­maður sem starfað hefur fyrir Sam­herja árum sam­an­, og upp­­­ljóstr­­ar­inn Jóhannes Stef­áns­­son.

Mút­­­ur, pen­inga­þvætti og skatta­snið­­ganga

Þau brot sem grunur er um að hafi verið framin í Sam­herj­­a­­mál­inu varða 109. og 264. grein almennra hegn­ing­­ar­laga um mút­­­ur. Í fyrr­­nefndu grein­inni segir að hver sem gef­­ur, lofar eða býður opin­berum starfs­­manni, gjöf eða annan ávinn­ing, sem hann á ekki til­­­kall til, í þágu hans eða ann­­arra, til að fá hann til að gera eitt­hvað eða láta eitt­hvað ógert sem teng­ist opin­berum skyldum hans skal sæta fang­elsi allt að fimm árum eða sektum ef máls­bætur eru fyrir hendi. „Sömu refs­ingu skal sá sæta sem beinir slíku að erlendum opin­berum starfs­­manni, erlendum kvið­­dóm­anda, erlendum gerð­­ar­­manni, manni sem á sæti á erlendu full­­trú­a­­þingi sem hefur stjórn­­­sýslu með hönd­um, starfs­­manni alþjóða­­stofn­un­­ar, manni sem á sæti á þingi slíkrar stofn­unar eða á opin­beru lög­­gjaf­­ar­­þingi í erlendu ríki, dóm­­ara sem á sæti í alþjóð­­legum dóm­stóli eða starfs­manni við slíkan dóm­stól, í því skyni að fá hann til að gera eitt­hvað eða láta eitt­hvað ógert sem teng­ist opin­berum skyldum hans.“

Jón Óttar Ólafsson er á meðal þeirra sem hafa stöðu sakbornings við yfirheyrslur í málinu. Mynd: Skjáskot/Samherji

Í 264. grein segir að hver sem tekur við, nýtir eða aflar sér eða öðrum ávinn­ings af broti á hegn­ing­­ar­lögum eða af refsi­verðu broti á öðrum lög­­um, eða umbreytir slíkum ávinn­ingi, flytur hann, send­ir, geym­ir, aðstoðar við afhend­ingu hans, leynir honum eða upp­­lýs­ingum um upp­­runa hans, eðli, stað­­setn­ingu eða ráð­­stöfun ávinn­ings skuli sæta fang­elsi allt að sex árum.

Þá eru einnig til rann­­sóknar meint brot á ákvæðum kafla XXXVI í almennum hegn­ing­­ar­lög­um, sem fjalla um auð­g­un­­ar­brot. Við brotum á ákvæðum þess kafla liggur fang­els­is­refs­ing sem getur verið allt að þrjú til sex ár. 

Stór­felld skatta­rann­sókn

Til við­bótar var ráð­ist í rann­sókn á meintum stór­felldum skatta­laga­brotum Sam­herj­a­sam­stæð­unnar hjá emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra. Rík­is­stjórnin lagði það emb­ætti niður og gerði að deild innan Skatts­ins í fyrra. 

Kjarn­inn greindi frá því í ágúst 2021 að til­­­­­færsla stærri skatt­rann­­­sókna hafi setið föst, og ekki kom­ist yfir til hér­­­aðs­sak­­­sókn­­­ara frá því að lög um nið­­­ur­lagn­ingu skatt­rann­­­sókn­­­ar­­­stjóra tóku gildi. Ástæðan var sú að innan emb­ætt­anna var ótti við að rann­­­sókn mála gæti skemmst á tækn­i­­­legum for­­­sendum ef for­m­­­legar verk­lags­­­reglur lægju ekki fyr­­­ir. 

Í kjöl­far umfjöll­unar Kjarn­ans um málið voru for­m­­legar verk­lags­­reglur settar og við það losn­­aði sá tappi sem mynd­­ast hafði milli emb­ætt­anna og mál sem höfðu verið á bið mán­uðum saman gátu færst í áfram­hald­andi rann­­sókn hjá hér­­aðs­sak­­sókn­­ara. Á meðal þeirra er skatta­hluti Sam­herj­­a­­máls­ins sem færð­ist yfir í sept­­em­ber 2021.

Heim­ildir Kjarn­ans herma að meðal þess sem þar hafi verið til skoð­unar sé hvort raun­veru­­­legt eign­­­ar­hald á allri Sam­herj­­­a­­­sam­­­stæð­unni sé hér­­­­­lendis og hvort að ákvörðun um að greiða skatta ann­ars­staðar en hér sé þar með stór­­­felld skatta­snið­­­ganga. Þar er um að ræða mög­u­­leg brot á svo­­kall­aðri CFC lög­­­gjöf sem verið hefur í gildi hér­­­lendis frá árinu 2010.

CFC stendur fyrir Controlled For­­­­eign Cor­poration, erlend fyr­ir­tæki, félög eða sjóði í lág­skatta­­­­ríkjum í eigu, eða undir stjórn íslensks eig­anda, hvort sem sá eig­andi er félag eða ein­stak­l­ing­­­­ur. Lögin kveða meðal ann­­­­ars á um að greiða skuli tekju­skatt hér á landi af hagn­aði félags sem íslenskur skatt­að­ili á en er í lág­skatta­­­­rík­­­­i. Íslend­ingar sem eiga félög á lág­skatta­­­­­svæðum eiga að skila sér­­­­­­­­­stöku fram­tali með skatt­fram­tal­inu sínu vegna þessa, skýrslu ásamt grein­­­­­ar­­­­­gerð þar sem meðal ann­­­­­ars eru sund­­­­­ur­lið­aðar tekj­­­­­ur, skatta­­­­­legar leið­rétt­ing­­­­­ar, arðsút­­­­­hlutun og útreikn­ingur á hlut­­­­­deild í hagn­aði eða tapi á grund­velli árs­­­­­reikn­inga, sem eiga að fylgja. Ef það er ekki gert brýtur það í bága við lög um tekju­skatt.

Hagn­aður af Namib­­íu­út­­­gerð Sam­herja var fluttur til félags á eyj­unni Mári­­tíus og þaðan til lág­skatt­­rík­­is­ins Kýp­­ur, þar sem Sam­herji átti fjöl­­mörg félög en var með nán­­ast enga eig­in­­lega starf­­semi. Þaðan fóru þeir síðan inn á banka­­reikn­inga sam­­stæð­unn­­ar, sam­­kvæmt því sem fram kom í umfjöllun Kveiks, Stund­­ar­innar og fleiri miðla sem birt var í nóv­­em­ber 2019

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er formaður peningastefnunefndar.
Stýrivextir hækka í níunda skiptið í röð – Nú upp í 5,75 prósent
Stýrivextir hafa verið hækkaðir upp í 5,75 prósent. Greiðslubyrði margra heimila mun fyrir vikið þyngjast. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum munu skipta miklu um þróun vaxta á næstu misserum, að sögn peningastefnunefndar.
Kjarninn 5. október 2022
Bjarni Benediktsson, Katrín Jakobsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, formenn ríkissjórnarflokkanna, sendu frá sér yfirlýsingu í apríl þar sem segir að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkissin í Íslandsbanka að sinni. Sú yfirlýsing stendur enn.
Standa enn við að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka
Fjármálaráðherra sagði mikilvægt að halda áfram að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka við kynningu fjárlagafrumvarpsins. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í vor segir að ekki verði ráðist í sölu á frekari hlutum bankans að sinni. Hún gildir enn.
Kjarninn 5. október 2022
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar