Mynd: Bára Huld Beck Ragnar Þór Ingólfsson

Fjármálaeftirlitið segir lífeyrissjóðum að skýra hvort, hvernig og við hvaða aðstæður megi sparka stjórnarmönnum

Ætluð skuggastjórnun á lífeyrissjóðum hefur verið mikið til umræðu á síðustu árum. Verkalýðshreyfingin hefur ásakað atvinnulífið um hana og öfugt. Nú hefur Fjármálaeftirlitið komist að þeirri niðurstöðu að það skorti skýrleika í samþykktum 13 af 15 lífeyrissjóða sem skoðaðir voru um hvenær sé hægt afturkalla umboð stjórnarmanna sem eiga að heita sjálfstæðir í störfum sínum.

Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að skýrleika skorti í samþykktum 13 af 15 lífeyrissjóða sem það tók til athugunar um hvort mögulegt væri að afturkalla umboð stjórnarmanna og hvernig staðið skyldi að slíkri afturköllun. Af þeim sökum telur Fjármálaeftirlitið að ekki sé „fyllilega tryggt að starfsemi þeirra gæti talist eðlileg, heilbrigð og traust[...]ef til ágreinings kæmi vegna túlkunar á ákvæðum samþykkta lífeyrissjóðanna.“

Í ljósi niðurstöðunnar hefur Fjármálaeftirlitið farið fram á að umræddir 13 lífeyrissjóðir taki samþykktir sínar til endurskoðunar á næsta skipulagða ársfundi, þannig að skýrt verði með óyggjandi hætti hvort, hvernig og við hvaða aðstæður umboð stjórnarmanna yrði afturkallað. 

Auglýsing

Í framhaldinu mun Fjármálaeftirlitið taka breyttar samþykktir lífeyrissjóðanna til skoðunar.

Þetta kemur fram í tilkynningu sem birt er á vef Seðlabanka Íslands í dag. Þar er ekki tilgreint hvaða lífeyrissjóðir það eru sem þurfa að endurskoða samþykktir sínar.

Ásakanir um skuggastjórnun

Forsaga málsins er sú að Fjármálaeftirlitið hefur haft til skoðunar hvort samþykktir lífeyrissjóða tryggi nægilega vel sjálfstæði þeirra sem skipaðir eru í stjórn lífeyrissjóðanna. Sú skoðun er til komin vegna ákvörðunar stéttarfélagsins VR, stærsta stéttarfélags landsins, að skipa nýja stjórnarmenn í Lífeyrissjóð verzlunarmanna sumarið 2019.  Það var gert eftir að stjórn VR hafði lýst yfir trún­að­ar­bresti gagn­vart stjórn­ar­mönnum félags­ins hjá sjóðnum vegna sam­þykktar stjórnar hans um hækkun breyti­legra vaxta verð­tryggðra sjóð­fé­laga­lána. Sú hækkun reyndist síðar hafa verið óheimil samkvæmt ákvörðun Neytendastofu.  

Guðrún Hafsteinsdóttir, þáverandi varaformaður stjórnar og núverandi stjórnarformaður Lífeyrissjóðs verzlunarmanna fyrir hönd Samtaka atvinnulífsins, sagði við mbl.is í kjölfarið að hún sæi ekki hvernig Fjármálaeftirlitið ætlaði að sitja hjá í málinu „því að þarna er ut­an­að­kom­andi aðili far­inn að vasast í ákvörð­unum stjórn­­ar sem að hann hef­ur ekk­ert vald til að gera. Hann hef­ur ekki boð­vald gagn­vart stjórn­­­ar­­mönn­um sem að hann skip­ar í þessa stjórn, það er al­­veg á hrein­u.“ 

Guðrún Hafsteinsdóttir gagnrýndi ákvörðun VR um að skipta út stjórnarmönnum sínum.
Mynd: Samtök iðnaðarins

Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, setti stöðuuppfærslu á Facebook 21. júní 2019 þar sem hann svaraði þessum aðfinnslum og sagði að lengi hafi verið rökstuddur grunur um skuggastjórnun af hálfu fyrrverandi stjórnarmanna úr röðum Samtaka atvinnulífsins og því væri broslegt að slíkar ásakanir kæmu úr röðum þeirra sem lífeyrissjóðirnir hafi raunverulega þjónað. „Þessi hörðu við­brögð koma ekki á óvart í ljósi þess að krafa okkar í verka­lýðs­hreyf­ing­unni er að sjóð­irnir starfi með sið­ferð­is­legri sjón­ar­mið að leið­ar­ljósi og taki hag almenn­ings (allra sjóð­fé­laga) framyfir taum­lausa græðgi og þjónkun við fjár­mála­kerf­ið.“

Fjármálaeftirlitið sendir dreifibréf

Fjármálaeftirlitið brást við og sendi frá sér dreifibréf 3. júlí 2019 til allra lífeyrissjóða þar sem fram kom að aft­ur­köllun á til­nefn­ingu stjórn­ar­manna sjóða vega að sjálf­stæð­i ­stjórn­a þeirra og að aft­ur­köllun á til­nefn­ingu stjórn­ar­manna sjóða, sem byggi á ósætti til­nefn­ing­ar­að­ila við ein­stakar ákvarð­anir stjórn­ar, geti talist til­raun til beinnar íhlut­unar í stjórnun líf­eyr­is­sjóða, sem með óbeinum hætti færir ákvörð­un­ar­valdið frá stjórn líf­eyr­is­sjóða. „Slíkt vegur að sjálf­­­stæði stjórnar og gengur í ber­högg við almenn sjón­­­­­ar­mið um góða stjórn­­­­­ar­hætt­i,“ sagði í dreifi­bréf­inu.

Auglýsing

Ragnar Þór brást við bréfinu með því að segja að innihald þess staðfesti að það væri ekkert sem banni þeim að skipta út fulltrúum í stjórn lífeyrissjóða. 

Þar lá málið um tíma, eða þangað til að hlutafjárútboð var haldið í Icelandair Group í september í fyrra. 

Samtök atvinnulífsins senda erindi

Þann 1. júlí 2020 sendi stjórn VR frá sér yfirlýsingu þar sem hún beindi þeim tilmælum til þeirra stjórnarmanna sem VR skipar í stjórn Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna að snið­ganga eða greiða atkvæði gegn þátt­töku í yfirvofandi hluta­fjár­út­boði Icelandair. Það var meðal annars gert á grundvelli þess að Icelandair Group hafði sama dag ákveðið að hætta við­ræðum við Flug­freyju­fé­lag Íslands og leita eftir samn­ingum við annan samn­ings­að­ila á hinum íslenska vinnu­mark­aði um fram­tíð­ar­kjör örygg­is- og þjón­ustu­liða hjá félag­inu. Öllum flug­freyjum og flug­þjónum yrði sagt upp og þess í stað áttu flug­menn að taka að sér störf örygg­is­liða um borð tíma­bund­ið. Samtök atvinnulífsins lýstu yfir stuðningi við ákvörðun Icelandair. 

Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Mynd: Bára Huld Beck

Þessi ákvörðun var síðar afturkölluð og samningar náðust milli deiluaðila. 

Samtök atvinnulífsins ákváðu hins vegar að senda erindi til Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands þar sem þess var óskað að það myndi grípa „til tafarlausra aðgerða, umfram almenn tilmæli til hagsmunaaðila almennt, til að standa vörð um sjálfstæði sjóðsins og hag sjóðsfélaga og þannig tryggja að faglega verði staðið að fjárfestingaákvörðunum í sambandi við hlutafjárútboð Icelandair.“

Skortur á skýrleika

Í september fór hlutafjárútboð Icelandair Group svo fram og félagið náði markmiði sínu, að safna allt að 23 milljörðum krónum í nýtt hlutafé. Lífeyrissjóður verzlunarmanna tók ekki þátt í útboðinu. Ákvörðun um það féll á jöfnum atkvæðum.

Í sama mánuði brást Fjármálaeftirlitið við beiðni Samtaka atvinnulífsins og óskaði eftir upplýsingum frá öllum lífeyrissjóðum um hvort þeir hefðu lagt mat á samþykktir sínar með hliðsjón af framangreindum sjónarmiðum. Í kjölfar yfirferðar á þeim upplýsingum og samþykktum lífeyrissjóða hóf Fjármálaeftirlitið athugun á samþykktum 15 lífeyrissjóða.

Auglýsing

Þeirri athugun er nú lokið með þeirri niðurstöðu að það skorti á skýrleika í samþykktum 13 lífeyrissjóða um hvort mögulegt sé að afturkalla umboð stjórnarmanna og hvernig staðið skyldi að slíkri afturköllun. 

Það virðist því vera að ekkert í samþykktum sjóðanna 13 stæði í vegi fyrir því að skipt væri um stjórnarmenn, og þess vegna fer Fjármálaeftirlitið fram á að sjóðirnir endurskoði samþykktir sínar til að skýra það með óyggjandi hætti „hvort, hvernig og við hvaða aðstæður umboð stjórnarmanna yrði afturkallað“.

Í framhaldinu mun Fjármálaeftirlitið taka breyttar samþykktir lífeyrissjóðanna til skoðunar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar