Mynd: Bjarg

Í Reykjavík búa 36 prósent landsmanna – Þar eru byggðar 71 prósent almennra íbúða

Frá árinu 2016 hefur ríkissjóður úthlutað 18 milljörðum króna í stofnframlög í almenna íbúðakerfið, sem er ætlað að sjá fólki með lægri tekjur fyrir öruggu húsnæði og er rekið án hagnaðarsjónarmiða. Í fyrra fóru þrjár af hverjum fjórum krónum innan kerfisins í íbúðir sem voru keyptar, byggðar eða eru í byggingu í Reykjavík.

Alls hefur Hús­næð­is- og mann­virkja­stofnun (HMS) úthlutað 18 millj­örðum króna fyrir hönd rík­is­sjóðs frá árinu 2016 til að kaupa eða byggja alls 2.981 íbúðir í almenna íbúð­ar­kerf­inu, sem eru leigðar til tekju­lægri hópa á hag­stæðum kjör­um. Um tvö þús­und íbúðir af þeim sem hafa fengið fjár­fram­lögin eru enn í bygg­ingu eða á teikni­borð­inu en búið er að taka rúm­lega eitt þús­und íbúðir í notk­un.

Af því fjár­magni hafa 13,2 millj­arðar króna farið í kaup eða nýbygg­ingu á íbúðum í Reykja­vík þar sem alls 2.123 íbúðir hafa verið keyptar, byggð­ar, eða eru í bygg­ingu. Því munu alls 71,2 pró­sent allra hag­kvæmra íbúða sem hafa annað hvort verið keyptar, byggðar eða eru í bygg­ingu frá því að upp­bygg­ing almenna íbúða­kerf­is­ins hófst fyrir fimm árum síðan rísa í Reykja­vík. Af því fé sem var úthlutað í fyrra fór 74 pró­sent til kaupa eða upp­bygg­ingar á íbúðum í Reykja­vík.

Alls voru íbúar Reykja­víkur 135.220 í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins og því 36 pró­sent þeirra 374.830 manns sem bjuggu á Íslandi á þeim tíma. Því er ljóst að Reykja­vík er að taka á sig næstum tvö­faldan hluta af upp­­­bygg­ingu almenna íbúða­­kerf­is­ins en hlut­­fall íbúa borg­­ar­innar segir til um. 

Þetta kemur fram í tölum frá HMS sem voru upp­færðar á vef stofn­un­ar­innar í gær.

85 pró­sent íbúða á höf­uð­borg­ar­svæð­inu

Þar kemur enn fremur fram að nær öll upp­bygg­ingin á almenna íbúða­kerf­inu á sér stað á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Alls hefur stofn­fram­lögum vegna 2.525 íbúða verið úthlutað til sveit­ar­fé­laga á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, eða 85 pró­sent allra fram­laga. Þar af hefur 84 pró­sent fram­laga sem ratað hafa inn á það svæði verið úthlutað vegna kaupa eða bygg­inga á íbúðum í Reykja­vík, en íbúar borg­ar­innar eru 56 pró­sent þeirra sem búa á höf­uð­borg­ar­svæð­in­u. 

Íbúða­­­kerfið er fjár­­­­­magnað þannig að ríkið veitir stofn­fram­lag sem nemur 18 pró­­­sent af stofn­virði almennra íbúða. Stofn­virði er kostn­að­­­ar­verð íbúð­­­ar­inn­­­ar, sama hvort það er við bygg­ingu hennar eða vegna kaupa á henni. Sveit­­­ar­­­fé­lög veita svo 12 til 16 pró­­­sent stofn­fram­lag til verk­efn­anna. Þau geta falist í beinu fjár­­­fram­lagi en eru oftar en ekki í formi úthlut­unar á lóðum eða lækk­­­unar eða nið­­­ur­­­fell­ingar á gjöldum sem þyrfti ann­­­ars að greiða til sveit­­­ar­­­fé­lags­ins. Reykja­vík­­­­­ur­­­borg hefur meðal ann­­­ars úthlutað Bjargi íbúð­­­ar­­­fé­lagi lóðir undir mörg hund­ruð íbúðir á stöðum eins í Úlf­­­arsár­dal, Bryggju­hverf­inu og Hraun­bæ, en líka á þétt­ing­­areitum í gamla hluta borg­­­ar­innar á borð við Kirkju­sand, Voga­­­byggð og Skerja­­­byggð.

Heild­ar­fjár­fest­ingin í þessu nýja opin­bera hús­næð­is­kerfi um allt land síð­ustu fimm árin nemur nú tæp­lega 93 millj­örðum króna, þegar fram­lög rík­is­sjóðs, sveit­ar­fé­laga og láns­fjár­mögnun lána­stofn­ana eru talin sam­an.

Mark­miðið að bæta hús­næð­is­ör­yggi hinna tekju­lægri

Lög um almennar íbúðir voru sam­­­þykkt sum­­­­­arið 2016. Hið nýja íbúða­­­­kerfi er til­­­­raun til að end­­­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­­­­­lega hús­næð­is­­­­kerf­inu sem var aflagt undir lok síð­­­­­­­ustu aldar með þeim afleið­ingum að félags­­­­­­­legum íbúðum fækk­­­­aði um helm­ing milli áranna 1998 og 2017.

Mark­mið þeirra laga var að bæta hús­næð­is­ör­yggi þeirra sem eru undir ákveðnum tekju- og eign­­­ar­­­mörkum með því að auka aðgengi að öruggu og við­eig­andi leig­u­hús­næði. Þannig sé stuðlað að því að hús­næð­is­­­kostn­aður sé í sam­ræmi við greiðslu­­­getu þeirra sem leigja hús­næðið og fari að jafn­­­aði ekki yfir 25 pró­­­sent af tekjum þeirra. 

Lögin byggja á yfir­­­lýs­ingu sem þáver­andi rík­­­is­­­stjórn Sig­­­mundar Dav­­­íðs Gunn­laugs­­­sonar gaf út í tengslum við kjara­­­samn­inga sem voru und­ir­­­rit­aðir í maí 2015. Í henni var gert ráð fyrir að 2.300 íbúðir yrðu byggðar á árunum 2015 til 2018.

Borgin með 78 pró­sent félags­legra íbúða

Til viðbótar við almenna íbúðakerfið er umtalsvert framboð af félagslegu húsnæði á höfuðborgarsvæðinu til að mæta húsnæðisþörf fólks með lágar tekjur og litlar eignir. Þar dregur Reykjavík líka vagninn.

Kjarn­inn greindi frá því í nóvember að hlut­­deild Reykja­vík­­­ur­­borgar í fram­­boði félags­­­legs hús­næðis á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu hafi vaxið frá árs­lokum 2017, er um 76 pró­­sent af félags­­­legum leig­u­í­­búðum voru í eigu eða umsjá borg­­ar­inn­­ar. Hlut­­fallið nú er yfir 78 pró­­sent.

Alls eru félags­­­legar íbúðir í eigu eða umsjá sveit­­ar­­fé­lag­anna á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu 3.798 tals­ins, en þetta geta verið félags­­­­­legar leig­u­í­­­búð­ir, leig­u­í­­­búðir fyrir aldr­aða í eigu sveit­­­ar­­­fé­laga, leig­u­í­­­búðir fyrir fatl­aða í eigu sveit­­­ar­­­fé­laga og aðrar íbúðir sem ætl­­­aðar eru til nýt­ingar í félags­­­­­legum til­­­­­gangi.

Í Reykja­vík eru 22 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa. Það sveit­ar­fé­lag sem kemur næst er Kópa­vogur með tæp­lega 12 íbúðir á hverja þús­und íbúa en félags­legum íbúðum þar hefur fækkað á und­an­förnum árum þrátt fyrir að íbúum hafi fjölg­að.

Garða­bær (1,6 félags­leg íbúð á hverja þús­und íbú­a), Sel­tjarn­ar­nes (3,8 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa) og Mos­fells­bær (3,9 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa) eru í sér­flokki þegar það kemur að því að bjóða upp á lítið félags­legt hús­næð­i.

Lengri tíma tók hins vegar að klára lögin og fyrstu úthlut­­­anir á grund­velli þeirra fóru ekki fram fyrr en á árinu 2016. 

Greiðsl­byrði margra íþyngj­andi

Í árlegri leigukönnun sem mark­aðs­rann­­sókn­­ar­­fyr­ir­tækið Pró­­sent gerði fyrir (HMS 10. júní til 14. sept­­em­ber síð­­ast­lið­inn kom fram að 84 pró­sent þeirra sem leigja íbúð af óhagn­að­­ar­drifnum leigu­fé­lögum eru ánægðir með hús­næðið sem þeir leigja. Þeir eru ánægð­­astir allra á leig­u­­mark­að­i og hjá þeim mælist mesta hús­næð­is­ör­ygg­ið. 

Í sömu könnun kom fram að hlut­­­fall ráð­­­stöf­un­­­ar­­­tekna allra leigj­enda sem fer í leigu er nú 45 pró­­­sent. Sam­­­kvæmt HMS gefur það hlut­­­fall til kynna mjög mikla greiðslu­­­byrði að með­­­al­tali sem telj­­­ast megi íþyngj­and­i. 

Þar sagði einnig að 44 pró­­sent leigj­enda hjá einka­reknum leigu­fé­lögum greiddu yfir 50 pró­­sent af ráð­­stöf­un­­ar­­tekjum sínum í leigu. Til sam­an­burðar greiddu 26 pró­sent þeirra sem leigðu af óhagn­að­ar­drifnu leigu­fé­lagi meira en helm­ing ráð­stöf­un­ar­tekna sinna í leig­u. 

Um 13 pró­­sent leigj­enda einka­rek­inna leigu­fé­laga eða á almenna mark­aðnum greiða yfir 70 pró­­sent af ráð­­stöf­un­­ar­­tekjum sínum í leigu en átta pró­sent þeirra sem leigja af óhagn­að­ar­drifnum félög­um. 

Lækk­­uðu leig­una

Íbúð­­­irnar sem hafa fengið stofn­fram­lög eru ætl­­­aðar fyrir allskyns hópa sem eru með lágar tekj­­­ur. Þar ber fyrst að nefna þá félags­­­hópa sem eru undir skil­­­greindum tekju- og eign­­­ar­við­mið­­­um. Þau eru 554 þús­und krónur að með­­­al­tali á mán­uði fyrir ein­stak­l­ing og 776 þús­und krónur á mán­uði fyrir hjón eða sam­­­búð­­­ar­­­fólk. Fyrir hvert barn eða ung­­­menni að 20 ára aldri sem býr á heim­il­inu bæt­­­ast við 138.583 krónur á mán­uði sem má hafa í tekj­­­ur. Heild­­­ar­­­eignir heim­il­is­ins mega þó ekki vera hærri en sem nemur 7.179.000 krón­­­um. Stór hluti þess­­­arar upp­­­­­bygg­ing­­­ar, sem er afar umfangs­­­mik­il, er á vegum Bjargs íbúða­­­fé­lags, sem var stofnað af ASÍ og BSRB fyrir nokkrum árum síð­­­an, og er rekið án hagn­að­­­ar­­­mark­miða.

Í maí síð­­ast­liðnum til­­­kynnti Bjarg að það hygð­ist lækka leigu hjá um 190 leig­u­­­tökum félags­­­ins. Með­­­alleig­u­greiðslur leig­u­­­taka áttu sam­­kvæmt þeirri ákvörðun að lækka um 14 pró­­­sent, úr um 180 þús­und krónum í 155 þús­und. Þetta var gert í kjöl­far end­­­ur­fjár­­­­­mögn­unar og end­­­ur­­­skoð­unar rekstrar fjöl­býl­is­húsa Bjargs við Móa­­­veg og Urð­­­ar­brunn í Reykja­vík.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar