Bára Huld Beck

Kjósendur, flokkarnir og fólk á flótta: Hverjir vilja hvað?

Nýleg könnun um afstöðu Íslendinga til móttöku flóttamanna leiðir í ljós að nokkur munur er á því á milli kjósendahópa flokkanna hvernig Ísland eigi að haga málum varðandi móttöku fólks sem er á flótta frá heimalandi sínu. Gjá er á milli kjósendahópa Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokks, sem sitja saman í ríkisstjórn. En hvað boða flokkarnir?

Tæp 40 pró­sent lands­manna telja að hér á landi séu tekið á móti of fáum flótta­mönn­um, 35 pró­sent telja fjölda flótta­fólks sem tekið er við hæfi­legan og 26 pró­sent lands­manna telja að verið sé að taka á móti of miklum fjölda flótta­manna, sam­kvæmt könnun MMR sem birt­ist í vik­unni.

Ísland tekur á móti flótta­mönnum á tvenna vegu. Ann­ars vegar bjóðum við fólk sér­stak­lega vel­komið með því að taka póli­tískar ákvarð­anir um að taka á móti svoköll­uðum kvótaflótta­mönnum og hins vegar kemur fólk hingað til lands á eigin vegum og sækir eftir alþjóð­legri vernd, eða hæli, sem stjórn­völd taka svo afstöðu til hvort skuli veita eður ei.

Rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur hefur sett sér háleit­ari mark­mið varð­andi mót­töku kvótaflótta­manna en nokkru sinni hefur verið gert áður af hálfu íslenskrar rík­is­stjórn­ar. Árið 2019 var sett Íslands­met í mót­töku kvótaflótta­manna, er tekið var á móti 74 ein­stak­lingum til lands­ins.

Til við­bótar hefur rík­is­stjórnin sett fram áætl­anir um að taka á móti 100 manns á „kvóta árs­ins 2020“ og boðað þá stefnu að tekið verði á móti 100 manns til við­bótar á „kvóta árs­ins 2021“, ef svo má segja. Við þetta bæt­ast allt að 120 manns sem íslensk stjórn­völd hafa boðað að tekið verði á móti frá Afganistan, í ljósi aðstæðna þar í landi.

Eins og Kjarn­inn hefur sagt frá hefur mót­t­taka kvótaflótta­manna taf­ist veru­lega sökum COVID-19 far­ald­urs­ins og í reynd verið í nær algjöru frosti frá því far­ald­ur­inn hóf­st, en tugir flótta­manna eru þó vænt­an­legir til lands­ins núna í sept­em­ber og enn fleiri á næstu mán­uð­um, sam­kvæmt yfir­lýs­ingum ráða­manna.

Mis­mun­andi sýn meðal kjós­enda stjórn­ar­flokk­anna

Áhuga­vert er að þrátt fyrir að hér hafi und­an­farin fjögur ár setið rík­is­stjórn undir for­ystu Vinstri grænna sem boðar stærri skref í mót­töku flótta­fólks en áður hafa verið stigin finnst 57 pró­sentum þeirra kjós­enda Vinstri grænna sem tóku afstöðu í nýlegri könnun MMR að verið sé að taka á móti of fáum flótta­mönnum hingað til lands.

Stuðn­ings­menn hinna rík­is­stjórn­ar­flokk­ana eru ekki alveg á sömu skoð­un. Aðeins 18 pró­sent aðspurðra kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks­ins finnst að verið sé að taka á móti of fáum flótta­mönn­um, á meðan að 36 pró­sent þeirra finnst fjöldi flótta­manna hér á landi of mik­ill.

Auglýsing

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn er síð­an, eins og í mörgum öðrum mál­um, mitt á milli sam­starfs­flokka sinna í rík­is­stjórn, en 32 pró­sentum þeirra sem sögð­ust ætla að kjósa flokk­inn finnst tekið á móti of fáum flótta­mönnum og 22 pró­sentum finnst tekið á móti of mörg­um, sam­kvæmt könnun MMR.

En hvað segja stefnur rík­is­stjórn­ar­flokk­anna um þessi mál? Í þeim sér­stöku kosn­inga­stefnum eða -áherslum sem lagðar hafa verið fram af hálfu flokk­anna á und­an­förnum vikum eru Vinstri græn eini flokk­ur­inn í stjórn­inni sem minn­ist á flótta­fólk. Ekki stendur orð um mál­efni flótta­manna í kosn­inga­stefnum Sjálf­stæð­is­flokks né Fram­sókn­ar­flokks, en þessir tveir flokkar hafa þó einmitt flótta­manna­málin á sinni könnu fremur en Vinstri græn.

Í flótta­manna­nefnd, sem heyrir undir félags­mála­ráðu­neytið sem er í höndum ráð­herra Fram­sókn­ar, sitja nú tveir full­trúar sem vafa­laust verða þing­menn Fram­sóknar og Sjálf­stæð­is­flokks að morgni dags 26. sept­em­ber næst­kom­andi. Það eru þau Stefán Vagn Stef­áns­son odd­viti Fram­sóknar í NV-­kjör­dæmi og Diljá Mist Ein­ars­dóttir sem er í 2. sæti fyrir Sjálf­stæð­is­flokk­inn í Reykja­vík suð­ur. Þriðji aðal­mað­ur­inn í nefnd­inni er svo skip­aður af dóms­mála­ráðu­neyt­inu, sem er í höndum Sjálf­stæð­is­flokks­ins.

Afstaða kjósenda til móttöku flóttafólks á Íslandi er ansi breytileg eftir stjórnmálaskoðunum.
MMR

Stefnur flokk­anna eru þó marglaga og þrátt fyrir að hvorki Fram­sókn né Sjálf­stæð­is­flokkur setji mál­efni fólks á flótta á odd­inn í aðdrag­anda þess­ara kosn­inga hafa þeir áður fjallað um þessi mál í stefnu­mark­andi álykt­unum sín­um.

Í umfjöllun um útlend­inga­mál í ályktun frá lands­fundi Sjálf­stæð­is­flokks­ins árið 2018 er ekki staf­krókur um hvort taka skuli á móti fleiri eða færri flótta­mönnum en nú er gert. Þar er hins vegar talað um að taka skuli vel á móti þeim sem leita hælis og eigi rétt á að kom­ast í skjól. Í sama plaggi segir að ekki megi láta „átölu­laust að hingað komi fólk frá öruggum ríkjum í þeim til­gangi að mis­nota rétt­indi fólks sem er á flótta frá raun­veru­legri neyð.“

„Við mót­töku flótta­manna og inn­flytj­enda verður einnig að gera þá kröfu að inn­viðir sam­fé­lags­ins svo sem heil­brigð­is- og félags­þjón­usta séu við­un­andi svo veita megi þeim sem hingað leita úr erf­iðum aðstæðum þá aðstoð sem þarf. Taka þarf búsetu­úr­ræði og menntun barna á flótta ásamt annarri aðlögun að íslensku sam­fé­lagi fast­ari tök­um. Útlend­inga­lög­gjöf­ina þarf að þróa áfram af ábyrgð og raun­sæ­i,“ segir einnig í ályktun flokks­ins.

Erfitt er að nálg­ast stefnu Fram­sóknar í mál­efnum flótta­manna. Hana er hvergi að finna á vef flokks­ins í dag þrátt fyrir að eitt sinn hafi þar verið hægt að nálg­ast nokkuð óljósa stefnu­mótun í mála­flokknum frá lands­þingi flokks­ins sem fram fór í mars árið 2018. Þar sagði ekk­ert um það hvort flokk­ur­inn vildi taka á móti fleiri flótta­mönnum hingað til lands eður ei. „Mik­il­vægt er að við mót­töku útlend­inga sé unnið með mann­rétt­indi að leið­ar­ljósi, að fram­kvæmd laga sé skil­virk og vel sé staðið að skipu­lagi hvort sem er vegna umsókna um dvöl, atvinnu­rétt­indi eða þjón­ustu sam­fé­lags­ins,“ sagði í plagg­inu, sem vísað var til í leið­ara Kjarn­ans um mál­efni fólks á flótta árið 2019.

Vinstri græn hins vegar eru með áherslu á mál­efni fólks á flótta í kosn­inga­stefnu­skrá sinni. „Tökum vel á móti fólki á flótta, bæði kvótaflótta­mönnum og umsækj­endum um alþjóð­lega vernd, enda aldrei fleira fólk verið á flótta vegna stríðs­á­taka og lofts­lags­breyt­inga,“ segir þar, en ekki er til­tekið hvort taka skuli á móti fleiri flótta­mönnum hingað til lands eða ekki.

Í ítar­legri stefnu Vinstri grænna um þessi mál segir að hreyf­ingin telji að „mál­efni fólks á flótta hafi til þessa verið of lituð af því að vera stjórn­sýslu­verk­efni frekar en þjón­usta við fólk með mannúð og virð­ingu að leið­ar­ljósi.“ Þessu seg­ist flokk­ur­inn vilja breyta og nefnir í því sam­hengi sér­stak­lega að skipta þurfi Útlend­inga­stofnun upp og „skilja á milli þjón­ustu við fólk á flótta ann­ars vegar og stjórn­sýslu umsókna hins veg­ar.“

Auglýsing

„Efla þarf sam­vinnu á milli ráðu­neyta; þjón­usta við fólk á að vera á for­ræði félags­mála­ráðu­neytis en sá hluti sem snýr að umsóknum um land­vist­ar­leyfi á for­ræði dóms­mála­ráðu­neyt­is. Mik­il­vægt er að taka undir ítrek­aðar ábend­ingar Flótta­manna­stofn­unar Sam­ein­uðu þjóð­anna um heim­ild ríkja til að taka umsóknir til efn­is­með­ferðar þó svo að þau beri ekki ábyrgð á henni sam­kvæmt öðrum ákvæð­um. Standa ber vörð um upp­haf­legan til­gang Dyfl­inn­ar­sam­starfs­ins, að aðild­ar­ríki deili ábyrgð vegna komu fólks á flótta til Evr­ópu en varpi henni ekki yfir á önnur rík­i,“ segir einnig í stefnu Vinstri grænna í þessum mála­flokki.

Vinstri græn segja einnig að skil­virkni kerf­is­ins eigi aldrei að vera á kostnað mann­úð­ar- og rétt­læt­is­sjón­ar­miða, að meta skuli aðstæður barna með sjálf­stæðum hætti og tryggja skuli hinsegin fólki á flótta sér­staka vernd í lögum um útlend­inga.

Stjórn­ar­and­staðan sem vill taka á móti fleirum

Í könnun MMR eru nokkrir kjós­enda­hópar flokk­anna sem skera sig úr hvað varðar afstöðu til mót­t­töku flótta­fólks. Auk kjós­enda Vinstri grænna er meiri­hluti kjós­enda Pírata, Sam­fylk­ing­ar, Við­reisnar og Sós­í­alista­flokks­ins að meiri­hluta sam­mála því að taka ætti á móti fleiri flótta­mönnum til Íslands.

Tæp 70 pró­sent kjós­enda Sam­fylk­ingar eru á því máli að hér sé tekið á móti of fáum flótta­mönn­um, 65 pró­sent kjós­enda Pírata og 57 pró­sent kjós­enda Við­reisn­ar, eða sama hlut­fall og mæld­ist í kjós­enda­hópi Vinstri grænna. Að baki þessum fjórum kjós­enda­hópum kemur svo Sós­í­alista­flokk­ur­inn, en 51 pró­sent flokks­manna segja of lít­inn fjölda flótta­fólks koma hingað til lands. Hins vegar segir rúmur fjórð­ungur kjós­enda Sós­í­alista, eða 27 pró­sent, að of margir flótta­menn fái hæli á Íslandi í dag, sem er hærra hlut­fall en hjá áður­nefndum fjórum flokk­um.

En hvað vilja flokk­arnir sem þetta fólk seg­ist ætla að kjósa gera í mál­efnum fólks á flótta?

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þá forsætisráðherra, tekur á móti hópi kvótaflóttamanna í Leifsstöð árið 2016.
Stjórnarráðið

Að mati Við­reisnar á Ísland að setja for­dæmi í mál­efnum flótta­fólks. „Ís­land ætti að setja for­dæmi, með mannúð og mann­rétt­indi að leið­ar­ljósi, í mál­efnum flótta­manna- og far­and­fólks sem er í leit að betra lífi. Við­reisn vill auð­velda fólki utan EES að fá atvinnu­leyfi og leita tæki­færa á Ísland­i,“ segir í stefnu Við­reisnar um fólk á flótta. Þar segir einnig að Ísland eigi að taka ábyrgð á afleið­ingum lofts­lags­breyt­inga. „Af­leið­ingar lofts­lags­breyt­inga víða um heim hafa skapað hörmu­legar aðstæð­ur. Fjöldi fólks er á flótta af þeim völd­um. Ísland þarf að axla ábyrgð í þeim málum og ætti að taka á móti fleira kvótaflótta­fólki sem er á flótta vegna lofts­lags­breyt­inga og þeim sem leita eftir alþjóð­legri vernd á þeim for­send­um,“ segir í stefnu­skrám Við­reisn­ar.

Sam­fylk­ingin boðar í kosn­inga­stefnu sinni að flokk­ur­inn vilji mann­úð­legri mót­töku fólks á flótta, „móta nýja stefnu um fólk á flótta með mannúð að leið­ar­ljósi, og láta af þrengstu túlk­unum á útlend­inga­lögum við með­ferð á umsókn­um.“ Flokk­ur­inn vill enn­fremur að „hætt verði að vísa burt barna­fjöl­skyldum sem fest hafa hér rætur og stöðva frá­vís­anir til óör­uggra ríkja.“

„Harka gagn­vart umsækj­endum um alþjóð­lega vernd stríðir gegn grunn­gildum okkar um sam­hygð og sam­stöðu. Sam­fylk­ingin vill ráð­ast í gagn­gera end­ur­skoðun á útlend­inga­lög­gjöf­inni og mót­töku­kerfi umsækj­enda um alþjóð­lega vernd með mannúð að leið­ar­ljósi og hlið­sjón af mann­rétt­inda­sátt­málum sem Ísland hefur stað­fest,“ segir svo um mála­flokk­ann íítar­legri stefnu Sam­fylk­ing­ar­innar, sem sam­þykkt var fyrr á árinu.

Í kosn­inga­stefnu­skrá Pírata segir að Ísland verði að axla rík­ari ábyrgð þegar kemur að fólki á flótta. „Bæði þarf að taka á móti fleiri ein­stak­lingum og bæta mót­töku­ferlið til muna. Taka þarf mið af auk­inni mann­úð, skiln­ingi og virð­ingu fyrir umsækj­endum um alþjóð­lega vernd þegar beita á mats­kenndum ákvæðum útlend­inga­laga. Umsóknir eiga almennt að vera teknar til efn­is­með­ferð­ar. Brott­vís­anir til óör­uggra ríkja innan Evr­ópu, þar með talið Grikk­lands og Ung­verja­lands, eru ólíð­andi og þær ber að stöðva án taf­ar,“ segir í stefnu Pírata, sem einnig vilja hætta öllum brott­vís­unum þeirra sem hafa aðlag­ast hér á landi, sér­stak­lega barna, þar sem þær séu ómann­úð­leg­ar.

„Við ætlum að leggja niður Útlend­inga­stofnun og breyta lögum og allri nálgun í mála­flokknum til að auka mann­úð, skiln­ing og virð­ingu fyrir umsækj­endum um vernd,“ segir einnig í stefnu Pírata, sem sér­stak­lega segj­ast ætla að beita sér fyrir því að að verja flótta­fólk í við­kvæmri stöðu, t.a.m. þeirra sem eru í hættu vegna kyn­hneigð­ar, kynein­kenna eða kyn­vit­und­ar.

Frá mótmælum til stuðnings flóttamönnum á Íslandi árið 2019.
Bára Huld Beck

Sós­í­alistar segja, í stefnu sinni um utan­rík­is­mál, að Ísland ætti að vinna með „öðrum smá­þjóðum að því að alþjóða­sam­fé­lagið standi saman að frið­ar­sátt­mála til að leita lausna á flótta­manna­vanda heims­ins.“ í nán­ari umfjöllun um þennan mála­flokk í stefnu Sós­í­alista­flokks­ins segir að heims­byggðin standi frammi fyrir mestu fólks­flutn­ingum sög­unnar og flótta­menn hafi ekki verið fleiri síðan í seinni heims­styrj­öld­inni. Þetta segir flokk­ur­inn afleið­ingar styrj­alda og valda­bar­áttu, efna­hags­legs vanda veik­stæðra þjóða í alþjóða­væddum kap­ít­al­isma og lofts­lags­breyt­inga.

„Gera þarf ráð fyrir því að flótta­fólki muni fjölga veru­lega á næstu árum, ekki síst vegna lofts­lags­breyt­inga. Allar þjóðir heims­ins þurfa að axla ábyrgð á þessum vanda og til að mæta honum þurfum við að end­ur­skoða útlend­inga­lögin sem við störfum eftir í dag. Inn­flytj­endum mun fjölga á næstu ár og ára­tugi og styrkja íslenskt sam­fé­lag, rétta við óhag­stæða ald­ur­sam­setn­ingu og tryggja okkur aukið afl til að standa undir vel­ferð og rétt­læti innan sam­fé­lags­ins. Hag­munir okkar fara því saman með fólk­inu sem hrakið hefur verið á flótta og leitar sé að nýju heim­ili þar sem það getur tryggt sér og sínum öryggi, frið og þokka­lega afkomu. Taka verður á móti flótta­fólki með mannúð og mann­rétt­indi að leið­ar­ljósi og hafa það í huga að við erum öll íbúar á sömu jörð,“ segir í stefnu Sós­í­alista­flokks­ins.

Stjórn­ar­and­staðan sem segir flótta­menn of marga

Kjós­enda­hópar tveggja flokka skera sig úr, sam­kvæmt könnun MMR, og telja að meiri­hluta að of mik­ill fjöldi flótta­fólks fái hæli á Íslandi í dag. Heil 87 pró­sent kjós­enda Mið­flokks­ins segja flótta­menn of marga á land­inu og 59 pró­sent þeirra væntu kjós­enda Flokks fólks­ins sem svör­uðu könn­un­inni.

Auglýsing

Þessi við­horf til mót­töku flótta­manna end­ur­spegl­ast nokkuð skýrt í stefnu Mið­flokks­ins, sem vill end­ur­hugsa alla mót­t­töku flótta­manna á Íslandi, segir að „kerfi hæl­isveit­inga“ sé í „ólestri á Íslandi“ og þarfn­ist gagn­gerrar end­ur­skoð­un­ar. Flokk­ur­inn setur fólk á flótta í sam­hengi við glæp­a­starf­semi í kosn­inga­stefnu sinni, sem er sett fram á vef flokks­ins.

„Ótækt er að Ísland verði í auknum mæli að áfanga­stað glæpa­gengja sem féfletta hæl­is­leit­endur og leggja þá í stór­hættu þegar nágranna­löndin hafa mætt þessum veru­leika og náð árangri,“ segir þar., en flokk­ur­inn seg­ist telja „rétt að líta til stefnu danskra jafn­að­ar­manna hvað varðar end­ur­skoðun hæl­is­leit­enda­kerf­is­ins“ og segir að þannig muni „það fjár­magn sem er til ráð­stöf­unar nýt­ast sem best til að hjálpa þeim sem mest eru hjálpar þurf­i“.

Flokkur fólks­ins skilar síðan svo gott sem auðu í flótta­manna­mál­um. Ekk­ert má finna í þeirri stefnu flokks­ins sem birt er opin­ber­lega á vefnum um hvernig skuli standa að mót­töku fólks á flótta.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar