Listabræðsla á heimsenda

Eitthvað er að gerast á Hjalteyri, eitthvað sem er þess virði að sjá ... áður en það verður að einhverju öðru. Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um Verksmiðjuna.

Dyr að alþjóðlegri listamekku.
Dyr að alþjóðlegri listamekku.
Auglýsing

Öld­urnar sleikja varn­ar­garð­inn við gömlu síld­ar­verk­smiðju Thorsar­anna á Hjalt­eyri, ung­leg amma lætur sig fljóta í köldum sjónum eins og hún sé við Spán­ar­strendur og barna­börnin sleikja frost­p­inna í heitum potti skorð­uðum í fjöru­grjót­ið. Nokkrir ferða­menn í flot­bún­ingum kjaga eins og mör­gæsir í átt­ina að tré­báti til að fara í hvala­skoðun en skammt frá val­hoppar mynd­list­ar­mað­ur­inn Snorri Ásmunds­son í gleði sinni yfir að hafa séð hval, gljá­andi feitan og stór­an, stinga sér upp úr öld­un­um, nán­ast við fjöru­borð­ið. 

Glæfra­fyr­ir­tæki Thorsar­anna 

Stað­ur­inn gæti verið verk á sýn­ing­unni Hverf­ing (e. Shapes­hift­ing). 

Til­vera hans minnir á að miklar umbreyt­ingar geta átt sér stað án þess við veitum þeim athygli; ásýnd hlut­anna flöktir í takt við breytt hlut­verk þeirra svo eld­gam­all síld­ar­fnyk­ur­inn sest í verk lista­fólks sem er flest frá Íslandi og Banda­ríkj­unum en sýn­ing­ar­stjór­inn starfar einnig á Metropolit­an-safn­inu: Pari Stave, list­fræð­ingur í New York

Auglýsing

Stór­borg­ar­bragur Thorsar­anna er enn á sínum stað en í breyttri mynd, nýju sam­hengi, og þeir löngu farn­ir. Thors­ar­arnir svoköll­uðu (með Rík­harð Thors í far­ar­broddi, skilst mér) létu reisa verk­smiðj­una árið 1937 á met­tíma í níst­ings­kulda við erf­iðar aðstæður þegar félag þeirra Kveld­úlfur átti í nokkrum krögg­um. Sagt er að glæfra­fyr­ir­tækið hafi bjargað Kveld­úlfi – þó að það séu kannski ekki allir sam­mála því. Hvað sem því líður stendur Verksmiðjustjórinn Gústav Geir BollasonVerk­smiðj­an ennþá yst á eyr­inni, veðruð eins og kast­ali aft­ur­geng­ins fiski­kon­ungs, og bjargar ýmsu á ýmsan hátt en fyrst og fremst lista­líf­inu í nær­liggj­andi sveitum og þótt víðar væri leit­að.

Lista­bræðsla

Verk­smiðju­stjór­inn – eins og liggur bein­ast við að kalla Gústav Geir Bolla­son – hefur byggt upp núver­andi starf­semi í Verk­smiðj­unni, mynd­list­ar­rými sem er bæði hugsað fyrir sýn­ing­ar­hald og verk­efni. Síð­ustu árin hafa leitað þangað erlendir jafnt sem inn­lendir lista­menn og með því móti hefur lýs­is­bræðsla umbreyst í lista­bræðslu. 

Gústav býður mér upp á soðið kaffi í myrku geymslu­her­bergi sem liggur þvert í gegnum miðja verk­smiðj­una en vippar sér reglu­lega fram til að svara spurn­ingum gesta. Hann svarar ýmist á frönsku, ensku eða íslensku og gest­irnir kunna vel að meta safa­rík svör­in. 

Ein­hver spyr út í verk eftir hann sjálfan sem stikar létt­fættur í átt­ina að því. Verkið leiðir hug­ann að hringrás tím­ans. Jeppa­dekk sem hefur farið yfir land og jökla og látið á sjá, bæði lúið og veðr­að, en inni í því eru stórar gler­flöskur með sandi úr íslenskri eyði­mörk. Dekkið er inni í grind sem afmarkar tím­ann eins og nokk­urs konar ummál hans.

Tsunami 2015, Mary Ellen Croteau, mósaíkverk úr plasttöppum. Sonur minn fer sam­stundis að rúlla dekk­inu, upp­num­inn af því að geta stjórnað hraða tím­ans. Gústav fylgist með og seg­ir: Mér fannst fal­lega þver­sagna­kennt að setja dekk, sem er í sjálfu sér mek­anískur tími, saman við stunda­glas sem má tengja við jarð­sögu­leg lög­mál. Það er eitt­hvað mann­eskju­legt við stunda­glasið, þegar sand­ur­inn rennur úr einu glasi í annað stækkar gatið milli glerj­anna og sand­ur­inn rennur hraðar og hraðar og hraðar ... kannski eins og fólk upp­lifir síð­ara ævi­skeið sitt.

Umbreyt­ingar í lofts­lagi og valda­þróun

Skammt frá hangir kola­teikn­ing eftir Gústav á veðruðum verk­smiðju­veggn­um: búra­leg mann­vera með boga í rúst­unum af ein­hverju sem gæti hafa verið skúr og hún virð­ist spenna boga. Hann kallar þessar myndir skáld­skap og segir þær til­heyra hlið­ar­heimi. Í þeim býr til­finn­ing fyr­ir­ hræj­um, ham­förum, jafn­vel upp­hafi og enda­lokum sið­menn­ing­ar. Þær vekja upp óþægi­legar hug­renn­ingar um hugs­an­legar breyt­ingar í umhverf­inu.

En yfir­skrift sýn­ing­ar­innar er jú hug­takið Hverf­ing og í texta eftir banda­ríska sýn­ing­ar­stjór­ann, sem Hall­grímur Helga­son rit­höf­undur þýddi, seg­ir: Á íslensku þýðir orðið hverf­ing allt í senn: flóknar til­færslur í umhverfi sem og stökk­breyt­ing, snún­ing­ur, umsnún­ingur og brott­hvarf. Í enska orð­inu „shapes­hift­ing“ er falin hug­myndin um mynd­breyt­ingu eða ham­skipt­i, hvort tveggja hug­tök með goð­sögu­legar og ljóð­rænar rætur sem liggja í gegnum mörg menn­ing­ar­skeið allt aftur til forn­ald­ar. Verkin á sýn­ing­unni ávarpa öll þessi minni og setja þær í sam­hengi við ástand mála, þær hnatt­rænu umbreyt­ingar í lofts­lagi og valda­þróun sem nú eiga sér stað. 

Ísbjörn á leið­inni að éta okkur öll

Umbreyt­ing­arnar lúra allt um kring, líka í hús­inu þar sem ég stend og horfi út um gler­lausan glugga við hlið kola­mynd­ar­innar af mann­ver­unni með bog­ann og velti fyrir mér hvort sýn­ing­ar­gestir séu óhultir þarna inni ef ísbjörn skyldi reka á land í leit að fæði. Er þetta hvíta sem bær­ist alda eða ísbjörn?  Ég reyni að sjá hval en sjór­inn er úfinn og sólin skín í aug­un. Birtan skiptir litum á fjalls­hlíð­unum og landið andar í takt við ólg­andi hug­mynda­heima þarna inni. Verkin eru ólík, þrátt fyrir sam­eig­in­legan snerti­flöt, og þarna ægir saman skúlp­t­úrum, víd­eóinn­setn­ing­um, papp­írs­verkum og útskurði en öll hreyfa þau óþægi­lega vel við manni.

Til­raun til að lýsa nokkrum verkum

Ég er ekki list­fræð­ingur og það er illa gert að fjalla um þessa sýn­ingu án þess að fjalla um öll verkin en af því að þetta eru hvort sem er ábyrgð­ar­laus skrif full­trúa hins almenna fávísa sýn­ing­ar­gests má reyna að gefa mynd af nokkrum þeirra. 

Eitt verka Rúríar ber vott um vís­inda­lega nálg­un, korta­myndir af strand­lengjum eins og þær gætu litið út við hækkun yfir­borðs sjávar þegar hluti lands­ins er horf­inn. Annað verk hennar fikrar sig áfram eftir gólf­inu, búið til úr gler­í­lát­um, og táknar fólk á flótta frá heima­landi sínu í leit að skjóli. Eitt­hvað í tæru lát­leysi þess fær mann til að finna til sorg­ar.

Þannig tala sum verkin bein­skeytt við mann meðan önnur hræra upp í skynj­un­inni á óræð­ari hátt. Mér verður star­sýnt á verk eftir hina kanadísku Jessicu Stock­holder. Þetta eru fjölda­fram­leiddir hlut­ir, á borð við upp­þvotta­vél, elda­vél og lampa, sem hafa glatað upp­runa­legu hlut­verki sínu en umbreyst í lands­lag í rými Verk­smiðj­unnar og þannig öðl­ast fag­ur­fræði­legt gildi og nýja til­veru. Einn hlut­ur­inn er þó ekki fjölda­fram­leiddur nytja­hlutur en það er lands­lags­mál­verk sem liggur klesst undir þvotta­vél­inni.

Jessica Stocholder: Ladling warm landscape green onto efflorescenece in an effort to level the hammer headed shark, 2017.Þór­dís Alda Sig­urð­ar­dóttir minnir á afstæði tím­ans með leifum af fornu tré frá Hessi­an-­þjóð­garð­inum í Þýska­landi en ald­urs­hringirnir í trénu rekja upp­runa þess til árs­ins 1841 og þannig er það hluti af sögu sem er eldri en við öll og tákn þess sem býr í visku tím­ans. Gestum býðst að setj­ast á styrkan stól úr gömlum viði og allt um kring eru trjá­bútar sem virð­ast hvísla að okk­ur. 

Ham­far­ir Deborah Butt­erfi­eld gætu líka verið ábend­ing að hlusta á hvísl nátt­úr­unn­ar. Hún talar til okkar í gegnum hest, sem lítur út fyrir að hafa sprungið og splundr­ast yfir gólf­ið, sam­an­settur úr reka­viði og plast­rusli. En hann er hún, sjálfs­mynd henn­ar, og hún talar við okkur í gegnum hann.  Ekki er heldur allt sem sýn­ist í verki Ragn­hildar Stef­áns­dótt­ur: Í loft­inu er búið að varpa upp mynd af konu sem flýtur fal­lega í sól­glitr­andi vatni en þegar ég lít niður blasir við tæt­ings­leg dúkka, eins og Bar­bímúmía, í vatns­laug.

Eitt­hvað hvílir á fólki

Verk­smiðju­stjór­inn kveðst vera ánægður með hversu vel hefur tek­ist til í sýn­ing­ar­stjórn­un. Ég hef tekið eftir því að breiður hópur dregst að henni, nokkuð sem á ekki við allar sýn­ing­ar, segir hann. Mér finnst þessi sýn­ing tala til svo margra. Þetta eru auð­vitað umhverf­is­mál og þessi til­finn­ing, að allt sé á hverf­andi hveli. Eitt­hvað sem kannski hvílir á fólki, eitt­hvað liggur í loft­inu, eitt­hvað sem sýn­ingin virð­ist fanga. 

Sky Gyre, 2017, Anna Eyjólfsdóttir.Nóg er þarna úti til að fanga, hvarflar að mér meðan ég skrifa þessi orð fyrir net­miðil í gam­alli síld­ar­vinnslu, bless­un­ar­lega laus við netið og þar með stig­vax­andi spenn­una út af hót­un­um Trump og Kim Jong-un

Það er eins og vondu karl­arnir í klénni skrípa­mynd um Kalda stríðið hafi náð völd­um, segir Gústav meðan ég ham­ast við að vél­rita. Og það hefur auð­vitað áhrif á umhverf­is­mál­in, versta sem hægt er að gera er að setja þau á ís, segir hann meira við sjálfan sig. Kald­hæðn­is­legt orða­lag, hugsa ég og fatta sam­tímis að til­skildum orða­fjölda er löngu náð svo greinin má ekki vera lengri. Eitt þó að lok­um: Eitt­hvað er að ger­ast á Hjalt­eyri, eitt­hvað sem er þess virði að sjá ... áður en það verður að ein­hverju öðru. 

Um sýn­ing­una: 

Helstu skipu­leggj­endur sýn­ing­ar­innar eru Þór­dís Alda Sig­urð­ar­dótt­ir, Rúrí, Ragn­hildur Stef­áns­dóttir og Anna Eyj­ólfs­dóttir en þær fengu Pari Stave til að stýra sýn­ing­unn­i. 

Lista­menn:  Alex Czetwer­tynski, Anna Eyj­ólfs­dótt­ir, Deborah Butt­erfi­eld, Emma Ulen Klees, Gústav Geir Bolla­son, Hunter BuckJessica Stock­holder, John Buck, Kristín Reyn­is­dótt­ir, Mary Ellen Crot­eau, Pét­ur Thom­sen, Ragn­hildur Stef­áns­dótt­ir, Rúrí og Þór­dís Alda Sig­urð­ar­dótt­ir.

Sjá nánar hér.

Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Meira úr sama flokkiFólk