Er íslenskt heilbrigðiskerfi gott eða slæmt?

Hversu gott er íslenskt heilbrigðiskerfi í samanburði við Norðurlöndin? Er kerfið skilvirkt? Eiríkur Ragnarsson kannar málið.

Auglýsing

Oft og tíðum vill umræðan um heil­brigð­is­kerfið okkar verða svo­lítið nei­kvæð. Allt of sjaldan rekst maður á fréttir sem hæla kerf­inu eða ein­fald­lega gefa því ein­kunn á hlut­lausan máta. Svo virð­ist sem það sé auð­veld­ara (eða skemmti­legra) að benda á það sem illa fer. Í von um að rétta umræð­una aðeins af hef ég tekið saman tvær stað­reyndir um íslenskt heil­brigð­is­kerfi.

Stað­reynd 1: Íslend­ingar lifa löngu og heil­brigðu lífi

Ein­stak­lingur sem fædd­ist á Íslandi um alda­mótin mátti búast við því að lifa í um það bil 80 ár. Síðan þá hafa lífslíkur íslenskra barna auk­ist um meira en 70 daga ár hvert og ein­stak­lingur sem fædd­ist árið 2015 mátti þá búast við því að verða um það bil 83 ára. Það er rúm­lega 11 árum meira en með­al­ein­stak­lingur utan Íslands má búast við.

Í nágranna­löndum okk­ar, Dan­mörku, Sví­þjóð, Nor­egi og Finn­landi, má finna ein­hver best reknu heil­brigð­is­kerfi í heim­in­um. En þegar kemur að því að lengja lífs­skeið okkar gefur íslenska kerfið þessum þjóðum ekk­ert eft­ir. Stað­reyndin er sú að Íslend­ingur sem fæð­ist í dag má búast við því að lifa jafn­lengi og börn Svía og Norð­manna – og mikið lengur en börn Dana og Finna.

Lífslíkur barna við fæðingu hafa verið í gegnum tíðina, og eru enn, hærri á Íslandi en öðrum Norðurlöndum. Heimild: Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO)

Hvað varðar gæði þess­ara 83 ára þá gefa tölur Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar til kynna að í 73 ár verði þessir ein­stak­lingar við góða heilsu (10 árum lengur en aðrir jarð­ar­búar að með­al­tali). Ekki nóg með það heldur má Íslend­ingur sem fædd­ist árið 2015 má búast við því að vera heil­brigður í meira en ár eftir að danskur jafn­aldri hans missir heils­una.

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Stað­reynd 2: Íslend­ingar reka ódýrt heil­brigð­is­kerfi

Á árunum 2010 til 2016 mæld­ist kostn­aður Íslend­inga við heil­brigð­is­kerfið að með­al­tali um 8,7% af lands­fram­leiðslu. Ríkið sér um að greiða fyrir 80% af þessum kostn­aði og yfir sama tíma­bil hefur um það bil 18% af útgjöldum rík­is­ins verið varið til heil­brigð­is­mála.

Auglýsing


Þó þessar tölur kunni að hljóma háar, er stað­reyndin samt sú að í sam­an­burði við nágranna­þjóðir okkar erum við nokkuð spar­söm. Yfir sama tíma­bil not­uð­ust bæði Svíar og Danir við meira en 10% af sinni lands­frameiðslu til að borga fyrir heil­brigð­is­mál (að með­al­tali).

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Spar­semi Íslend­inga má líka sjá þegar skoð­aðar eru útgjalda­tölur á mann (heild­ar­út­gjöld deilt með mann­fjölda, með til­liti til verð­lags). Að með­al­tali á árunum 2010–2016 greiddu Finnar jafn mikið og Íslend­ing­ar; Svíar og Danir borg­uðu fjórð­ungi meira; og Norð­menn borg­uðu helm­ingi meira á mann fyrir sína þjón­ustu.

Íslendingar og Finnar borga minna fyrir kerfin sín en aðrar norðurlandaþjóðir. Heimild: OECD Ath: tölurnar eru í USD og aðlagaðar fyrir kaupgetu í hverju landi fyrir sig á verðlagi ársins 2016.

Bónus stað­reynd: Íslend­ingar reka skil­virkt kerfi

Þegar við skoðum kostnað og heil­brigðis­út­komur saman getum við talað um það sem hag­fræð­ingar kalla gjarnan skil­virkni. Skil­virkni er mik­il­vægt hug­tak í þessu sam­hengi af því að það segir okkur hversu góða þjón­ustu við fáum fyrir þann pen­ing sem við leggjum inn í kerf­ið.

Sam­kvæmt þessum tölum hér að ofan borga Íslend­ingar minnst af öllum Norð­ur­landa­þjóð­unum fyrir heil­brigð­is­mál. Þrátt fyrir það lifa Íslend­ingar lengur og njóta fleiri ára við góða heilsu en aðrir Norð­ur­landa­bú­ar. Þar af leið­andi, í sam­an­burði við bestu kerfi heims­ins, má segja að er kerfið okkar sé skil­virkt og þar af leið­andi nokkuð gott. Sem er ekki slæmt.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ungmenni mótmæla aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum.
„Loftslagsváin fer ekki í sumarfrí“
Ungmenni á Íslandi halda áfram að fara í verkfall fyrir loftslagið þrátt fyrir COVID-19 faraldur og sumarfrí. Greta Thunberg hvetur jafnframt áfram til mótmæla.
Kjarninn 9. júlí 2020
Afkoma ríkissjóðs jákvæð um 42 milljarða í fyrra
Tekjur ríkissjóðs námu samtals 830 milljörðum króna í fyrra en rekstrargjöld voru 809 milljarðar. Fjármagnsgjöld voru neikvæð um 57 milljarða en hlutdeild í afkomu félaga í eigu ríkisins jákvæð um 78 milljarða.
Kjarninn 9. júlí 2020
Guðmundur Hörður Guðmundsson
Menntamálaráðherra gleymdi meðalhófsreglunni
Kjarninn 9. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
„Þetta verður í fínu lagi“
Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar segir að starfsfólk fyrirtækisins muni rjúka til og hjálpa við skimun ef Landspítalinn þurfi á því að halda. Spítalinn sé þó „ágætlega í stakk búinn“ til þess að takast á við verkefnið.
Kjarninn 9. júlí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Erum að beita öllum ráðum í bókinni
Sóttvarnalæknir segist ekki áforma að mæla með rýmkuðum reglum um fjöldatakmörk á samkomum á næstunni. Líklega muni núverandi takmarkanir, sem miða við 500 manns, gilda út ágúst.
Kjarninn 9. júlí 2020
Opnað fyrir umsóknir um stuðningslán
Stuðningslán til smærri og meðalstórra fyrirtækja geta að hámarki numið 40 milljónum króna. Þó geta þau ekki orðið hærri en sem nemur tíu prósentum af tekjum fyrirtækis á síðasta rekstrarári.
Kjarninn 9. júlí 2020
Icelandair mun flytja á annað þúsund manns á milli Kaliforníu og Armeníu
Íslenska utanríkisþjónustan aðstoðaði við sérstakt verkefni á vegum Loftleiða Icelandic.
Kjarninn 9. júlí 2020
Tilraunir með Oxford-bóluefnið í mönnum eru hafnar í þremur löndum, m.a. Suður-Afríku.
Oxford-bóluefnið þykir líklegast til árangurs
Ef tilraunir með bóluefni sem nú er í þróun við Oxford-háskóla skila jákvæðum niðurstöðum á næstu vikum verður hugsanlega hægt að byrja að nota það í haust.
Kjarninn 9. júlí 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics