Er íslenskt heilbrigðiskerfi gott eða slæmt?

Hversu gott er íslenskt heilbrigðiskerfi í samanburði við Norðurlöndin? Er kerfið skilvirkt? Eiríkur Ragnarsson kannar málið.

Auglýsing

Oft og tíðum vill umræðan um heil­brigð­is­kerfið okkar verða svo­lítið nei­kvæð. Allt of sjaldan rekst maður á fréttir sem hæla kerf­inu eða ein­fald­lega gefa því ein­kunn á hlut­lausan máta. Svo virð­ist sem það sé auð­veld­ara (eða skemmti­legra) að benda á það sem illa fer. Í von um að rétta umræð­una aðeins af hef ég tekið saman tvær stað­reyndir um íslenskt heil­brigð­is­kerfi.

Stað­reynd 1: Íslend­ingar lifa löngu og heil­brigðu lífi

Ein­stak­lingur sem fædd­ist á Íslandi um alda­mótin mátti búast við því að lifa í um það bil 80 ár. Síðan þá hafa lífslíkur íslenskra barna auk­ist um meira en 70 daga ár hvert og ein­stak­lingur sem fædd­ist árið 2015 mátti þá búast við því að verða um það bil 83 ára. Það er rúm­lega 11 árum meira en með­al­ein­stak­lingur utan Íslands má búast við.

Í nágranna­löndum okk­ar, Dan­mörku, Sví­þjóð, Nor­egi og Finn­landi, má finna ein­hver best reknu heil­brigð­is­kerfi í heim­in­um. En þegar kemur að því að lengja lífs­skeið okkar gefur íslenska kerfið þessum þjóðum ekk­ert eft­ir. Stað­reyndin er sú að Íslend­ingur sem fæð­ist í dag má búast við því að lifa jafn­lengi og börn Svía og Norð­manna – og mikið lengur en börn Dana og Finna.

Lífslíkur barna við fæðingu hafa verið í gegnum tíðina, og eru enn, hærri á Íslandi en öðrum Norðurlöndum. Heimild: Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO)

Hvað varðar gæði þess­ara 83 ára þá gefa tölur Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar til kynna að í 73 ár verði þessir ein­stak­lingar við góða heilsu (10 árum lengur en aðrir jarð­ar­búar að með­al­tali). Ekki nóg með það heldur má Íslend­ingur sem fædd­ist árið 2015 má búast við því að vera heil­brigður í meira en ár eftir að danskur jafn­aldri hans missir heils­una.

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Stað­reynd 2: Íslend­ingar reka ódýrt heil­brigð­is­kerfi

Á árunum 2010 til 2016 mæld­ist kostn­aður Íslend­inga við heil­brigð­is­kerfið að með­al­tali um 8,7% af lands­fram­leiðslu. Ríkið sér um að greiða fyrir 80% af þessum kostn­aði og yfir sama tíma­bil hefur um það bil 18% af útgjöldum rík­is­ins verið varið til heil­brigð­is­mála.

Auglýsing


Þó þessar tölur kunni að hljóma háar, er stað­reyndin samt sú að í sam­an­burði við nágranna­þjóðir okkar erum við nokkuð spar­söm. Yfir sama tíma­bil not­uð­ust bæði Svíar og Danir við meira en 10% af sinni lands­frameiðslu til að borga fyrir heil­brigð­is­mál (að með­al­tali).

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Spar­semi Íslend­inga má líka sjá þegar skoð­aðar eru útgjalda­tölur á mann (heild­ar­út­gjöld deilt með mann­fjölda, með til­liti til verð­lags). Að með­al­tali á árunum 2010–2016 greiddu Finnar jafn mikið og Íslend­ing­ar; Svíar og Danir borg­uðu fjórð­ungi meira; og Norð­menn borg­uðu helm­ingi meira á mann fyrir sína þjón­ustu.

Íslendingar og Finnar borga minna fyrir kerfin sín en aðrar norðurlandaþjóðir. Heimild: OECD Ath: tölurnar eru í USD og aðlagaðar fyrir kaupgetu í hverju landi fyrir sig á verðlagi ársins 2016.

Bónus stað­reynd: Íslend­ingar reka skil­virkt kerfi

Þegar við skoðum kostnað og heil­brigðis­út­komur saman getum við talað um það sem hag­fræð­ingar kalla gjarnan skil­virkni. Skil­virkni er mik­il­vægt hug­tak í þessu sam­hengi af því að það segir okkur hversu góða þjón­ustu við fáum fyrir þann pen­ing sem við leggjum inn í kerf­ið.

Sam­kvæmt þessum tölum hér að ofan borga Íslend­ingar minnst af öllum Norð­ur­landa­þjóð­unum fyrir heil­brigð­is­mál. Þrátt fyrir það lifa Íslend­ingar lengur og njóta fleiri ára við góða heilsu en aðrir Norð­ur­landa­bú­ar. Þar af leið­andi, í sam­an­burði við bestu kerfi heims­ins, má segja að er kerfið okkar sé skil­virkt og þar af leið­andi nokkuð gott. Sem er ekki slæmt.

Krónan styrkist og Icelandair rýkur upp
Markaðsvirði Icelandair hefur sveiflast mikið eftir því hvernig því sem tíðindi hafa borist af fjármögnunarviðræðum WOW air.
Kjarninn 17. desember 2018
Forseti og varaforsetar Alþingis segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið
Varaforsetar Alþingis eru sex. Eftir að hafa metið athugasemdir, var ákveðið að segja sig frá umfjöllun um Klaustursmálið.
Kjarninn 17. desember 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Brexit: Hvers vegna eru allir á taugum vegna Írlands?
Kjarninn 17. desember 2018
Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja. Hann hefur farið fram á að Már Guðmundsson seðlabankastjóri segi af sér vegna Samherjamálsins.
Bankaráð Seðlabanka Íslands biður aftur um frest vegna Samherjamáls
Bankaráð Seðlabanka Íslands vonast til þess að geta svarað erindi forsætisráðherra um hið svokallaða Samherjamál „í upphafi nýs árs“. Upphaflega fékk ráðið frest til 7. desember til að svara erindinu.
Kjarninn 17. desember 2018
Ríkisendurskoðun segir „óheppilegt“ að greining á vanda Íslandspósts liggi ekki fyrir
Íslenska ríkið ætlar að lána Íslandspósti stórfé þrátt fyrir að ekki liggi fyrir greining á því hvað valdi miklum rekstrarvanda. Ríkisendurskoðun telur það óheppilegt að ekki liggi fyrir hvernig eigi að taka á vandanum áður en fjármagn sé sett í það.
Kjarninn 17. desember 2018
Alvotech
Fuji Pharma fjár­festir í Al­votech fyr­ir 6,2 milljarða
Japanska lyfjafyrirtækið Fuji pharma hefur keypt 4,6 prósent eignarhlut í íslenska lyfjafyrirtækinu Alvotech fyrir 6,2 milljarða króna.
Kjarninn 17. desember 2018
Vextir óverðtryggðra lána hækkað um allt að 1,25 prósentustig á árinu
Hjá bönkum landsins hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað mest allra vaxta. Frá janúar 2018 hafa fastir vextir óverðtryggðra lána hækkað um 1,25 prósentustig hjá Íslandsbanka og eru nú hæstir vaxta eða 7,40 prósent í desember.
Kjarninn 17. desember 2018
Freyja Haraldsdóttir
Freyja: Orðræðan sársaukafull fyrir þolendur og viðheldur ofbeldismenningu
Orðræðan um að ekki allir þingmenn eða karlar séu blindfullir á bar að tala með ofbeldisfullum hætti um konur og jaðarsetta hópa getur verið afar sársaukafull fyrir þolendur, að mati Freyju Haraldsdóttur.
Kjarninn 17. desember 2018
Meira úr sama flokkiEikonomics