Er íslenskt heilbrigðiskerfi gott eða slæmt?

Hversu gott er íslenskt heilbrigðiskerfi í samanburði við Norðurlöndin? Er kerfið skilvirkt? Eiríkur Ragnarsson kannar málið.

Auglýsing

Oft og tíðum vill umræðan um heil­brigð­is­kerfið okkar verða svo­lítið nei­kvæð. Allt of sjaldan rekst maður á fréttir sem hæla kerf­inu eða ein­fald­lega gefa því ein­kunn á hlut­lausan máta. Svo virð­ist sem það sé auð­veld­ara (eða skemmti­legra) að benda á það sem illa fer. Í von um að rétta umræð­una aðeins af hef ég tekið saman tvær stað­reyndir um íslenskt heil­brigð­is­kerfi.

Stað­reynd 1: Íslend­ingar lifa löngu og heil­brigðu lífi

Ein­stak­lingur sem fædd­ist á Íslandi um alda­mótin mátti búast við því að lifa í um það bil 80 ár. Síðan þá hafa lífslíkur íslenskra barna auk­ist um meira en 70 daga ár hvert og ein­stak­lingur sem fædd­ist árið 2015 mátti þá búast við því að verða um það bil 83 ára. Það er rúm­lega 11 árum meira en með­al­ein­stak­lingur utan Íslands má búast við.

Í nágranna­löndum okk­ar, Dan­mörku, Sví­þjóð, Nor­egi og Finn­landi, má finna ein­hver best reknu heil­brigð­is­kerfi í heim­in­um. En þegar kemur að því að lengja lífs­skeið okkar gefur íslenska kerfið þessum þjóðum ekk­ert eft­ir. Stað­reyndin er sú að Íslend­ingur sem fæð­ist í dag má búast við því að lifa jafn­lengi og börn Svía og Norð­manna – og mikið lengur en börn Dana og Finna.

Lífslíkur barna við fæðingu hafa verið í gegnum tíðina, og eru enn, hærri á Íslandi en öðrum Norðurlöndum. Heimild: Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO)

Hvað varðar gæði þess­ara 83 ára þá gefa tölur Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar til kynna að í 73 ár verði þessir ein­stak­lingar við góða heilsu (10 árum lengur en aðrir jarð­ar­búar að með­al­tali). Ekki nóg með það heldur má Íslend­ingur sem fædd­ist árið 2015 má búast við því að vera heil­brigður í meira en ár eftir að danskur jafn­aldri hans missir heils­una.

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Stað­reynd 2: Íslend­ingar reka ódýrt heil­brigð­is­kerfi

Á árunum 2010 til 2016 mæld­ist kostn­aður Íslend­inga við heil­brigð­is­kerfið að með­al­tali um 8,7% af lands­fram­leiðslu. Ríkið sér um að greiða fyrir 80% af þessum kostn­aði og yfir sama tíma­bil hefur um það bil 18% af útgjöldum rík­is­ins verið varið til heil­brigð­is­mála.

Auglýsing


Þó þessar tölur kunni að hljóma háar, er stað­reyndin samt sú að í sam­an­burði við nágranna­þjóðir okkar erum við nokkuð spar­söm. Yfir sama tíma­bil not­uð­ust bæði Svíar og Danir við meira en 10% af sinni lands­frameiðslu til að borga fyrir heil­brigð­is­mál (að með­al­tali).

Ísland notar minnst af sinni landsframleiðslu til að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Heimild: OECD

Spar­semi Íslend­inga má líka sjá þegar skoð­aðar eru útgjalda­tölur á mann (heild­ar­út­gjöld deilt með mann­fjölda, með til­liti til verð­lags). Að með­al­tali á árunum 2010–2016 greiddu Finnar jafn mikið og Íslend­ing­ar; Svíar og Danir borg­uðu fjórð­ungi meira; og Norð­menn borg­uðu helm­ingi meira á mann fyrir sína þjón­ustu.

Íslendingar og Finnar borga minna fyrir kerfin sín en aðrar norðurlandaþjóðir. Heimild: OECD Ath: tölurnar eru í USD og aðlagaðar fyrir kaupgetu í hverju landi fyrir sig á verðlagi ársins 2016.

Bónus stað­reynd: Íslend­ingar reka skil­virkt kerfi

Þegar við skoðum kostnað og heil­brigðis­út­komur saman getum við talað um það sem hag­fræð­ingar kalla gjarnan skil­virkni. Skil­virkni er mik­il­vægt hug­tak í þessu sam­hengi af því að það segir okkur hversu góða þjón­ustu við fáum fyrir þann pen­ing sem við leggjum inn í kerf­ið.

Sam­kvæmt þessum tölum hér að ofan borga Íslend­ingar minnst af öllum Norð­ur­landa­þjóð­unum fyrir heil­brigð­is­mál. Þrátt fyrir það lifa Íslend­ingar lengur og njóta fleiri ára við góða heilsu en aðrir Norð­ur­landa­bú­ar. Þar af leið­andi, í sam­an­burði við bestu kerfi heims­ins, má segja að er kerfið okkar sé skil­virkt og þar af leið­andi nokkuð gott. Sem er ekki slæmt.

Áhrif Bláu plánetunnar láta á sér kræla
Eftir frumsýningu heimildaþátta BBC um lífríkið í hafinu hefur fólk í Bretlandi og víðar tekið við sér og ákveðin vitundarvakning virðist hafa átt sér stað. Sir David Attenborough segist vera furðulostinn yfir viðbrögðunum.
Kjarninn 23. júní 2018
Mænusótt snýr aftur
Þrátt fyrir jákvæð teikn á lofti um að mænusótt myndi brátt heyra sögunni til þá bárust þau tíðindi fyrir skömmu að veiran hefði greinst í Venesúela.
Kjarninn 23. júní 2018
Sama hver lausnin á vandamálum leigumarkaðsins er mun ekkert breytast nema að afstaða Íslendinga til húsnæðisleigu breytist.
Hvernig er hægt að gera leigumarkaðinn öruggari?
Leigumarkaðurinn á Íslandi er óstöðugur og hefur hækkað hratt á undanförnum árum. Hvaða ástæður liggja að baki því og hvernig getum við bætt hann að mati sérfræðinga?
Kjarninn 23. júní 2018
Tíu staðreyndir um strákana okkar
Strákarnir okkar hafa vakið mikla athygli á heimsmeistaramótinu í Rússlandi, hvort sem er fyrir glæsilega frammistöðu, miðað við og án höfðatölu, útlit Rúriks eða skemmtilega aðdáendur. Kjarninn tók saman tíu tölulegar staðreyndir um strákana okkar.
Kjarninn 23. júní 2018
HB Grandi
Ekkert verðmat á HB Granda í kjölfar tilboðs
Ekkert greiningarfyrirtæki í landinu hefur útbúið verðmat eða greiningu á HB Granda síðan Guðmundur Kristjánsson keypti stóran hlut í félaginu, samkvæmt fréttum Morgunblaðsins.
Kjarninn 23. júní 2018
Ahmed Musa, leikmaður nígeríska karlalandsliðsins í fótbolta
Nígeríumenn í skýjunum og Argentínubúar vongóðir
Nígerískir miðlar eru hæstánægðir með landsliðsmanninn sinn Ahmed Musa og vonarglæta hefur kviknað hjá Argentínumönnum um að komast upp úr riðlinum í eftir tap strákanna okkar fyrr í dag.
Kjarninn 22. júní 2018
Hæðir og lægðir á Twitter - Stemmningin snerist úr ofsagleði í angist
Twitter lætur sitt aldrei eftir liggja þegar þjóðin horfir saman á sjónvarpið, hvort sem um er að ræða íþróttaviðburði, söngvakeppnir eða íslenskar bíómyndir eða þáttaseríur. Mínúturnar 90 voru erfiðar þjóðarsálinni í dag.
Kjarninn 22. júní 2018
Ísland tapaði fyrir Nígeríu - Verðum að vinna Króatíu
Svekkjandi tap í Volgograd hjá strákunum okkar gegn Nígeríu 2-0. Íslenska liðið, sem náði sér aldrei á strik í leiknum, verður því að vinna Króatíu á þriðjudag. Annars er þetta búið spil.
Kjarninn 22. júní 2018
Meira úr sama flokkiEikonomics