Eitur: Fagmennska og vandvirkni

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Eitur eftir Lot Vekemans sem sýnt er í Borgarleikhúsinu.

eitur 1
Auglýsing

Borg­ar­leik­hús­ið: Eitur

Höf­und­ur: Lot Vekem­ans

Þýð­ing: Ragna Sig­urð­ar­dóttir

Leik­stjórn: Kristín Jóhann­es­dóttir

Leik­mynd: Börkur Jóns­son

Bún­ing­ar: Þór­unn María Jóns­dóttir

Lýs­ing: Björn Berg­steinn Guð­munds­son

Tón­list og hljóð­mynd: Garðar Borg­þórs­son

Leik­ar­ar: Nína Dögg FIl­ipp­us­dótt­ir, Hilmir Snær Guðna­son

Hún er máttug og vold­ug, leik­mynd Barkar Jóns­son­ar, kirkjan sem gnæfir yfir sviði og sal Litla sviðs­ins í Borg­ar­leik­hús­inu; kirkju­blær en samt andar hlýju frá glugga, ekki síst vegna trjánna úti­við sem hvíla í föl­leitri birtu, anda frá sér kyrrð og vekja hug­renn­inga­tengsl við jap­anskt lands­lag. Það er ákveð­inn hátíð­leiki og form­leg­heit yfir sviðs­mynd­inni, veggirnir líkt og byggðir úr stein­steypu­blokkum og hverfa upp í loft­ið. Aðeins einn inn- og útgangur bak­sviðs, við glugg­ann nokkrir harðir bekkir eða stól­ar. Á þess­ari leik­mynd hvílir stíl­hrein lýs­ing Bjarnar Berg­steins Guð­munds­sonar og með bún­ingum Þór­unnar Maríu Jóns­dóttur verður hin sjón­ræna mynd að fal­legri umgjörð um þá atburða­rás sem senn fer af stað.

Nína Dögg Fil­ipp­us­dóttir og Hilmir Snær Guðna­son leika einu hlut­verk­in, þau eru nafn­laus og nefn­ast í leik­skrá ein­göngu "Hún" og "Hann". Við fáum næsta lítið að vita um for­tíð þeirra annað en að fljót­lega verður ljóst að þau hafa verið gift, en skildu í kjöl­far slyss sem eina barn varð fyrir og er jarð­sett í kirkju­garði þess­arar kirkju. Svo virð­ist sem nokkur tími sé lið­inn frá skiln­að­inum og þau hafa ekki haft neitt sam­band síð­an; en svo hefur Hann fengið bréf frá yfir­völdum þar sem tjáð er að vegna eit­urs í jarð­vegi kirkju­garðs­ins þarf að flytja grafir og aðstand­endur þurfa að mæta til að hægt sé að ganga frá praktískum atriðum varð­andi þá aðgerð.

Hann kemur í kirkj­una og á nokkurn veg að baki; Hún er mætt til að taka á móti honum og nú fer af stað upp­gjör. Í ljós kemur að hér hefur verið trassað að takast á við allt sem vekur með mann­inum sorg: barns­miss­ir, skiln­að­ur, brostnar von­ir, ham­ingju­miss­ir. Eitrið er víða, ekki síst í hugum okkar mann­anna.

Auglýsing
Lot Vekem­ans er hol­lensk og Eitur mun vera fyrsta verk hennar á íslensku leik­sviði. Það er vel valið verk. Það fjallar um mann­legt eðli og þján­ingu sem allir hafa ein­hvern tím­ann kynn­st, annað hvort á sjálfum sér eða af ein­hverjum í nán­asta umhverfi. Sorgin er sammann­leg og þó ekki - einatt er sagt að eng­inn fái lært af ann­ars reynslu og sjaldan á það betur við en þegar um er að ræða jafn gegn­um­gríp­andi til­finn­ingu og sorg­ina. En Lot Vekem­ans tekst í sam­ræðu Hans og Hennar að kom­ast hjá því að gera sorg­ina að einka­máli per­són­anna, það er ljóst þegar í upp­hafi leiks að þau eiga allar þessar sorgir sam­an. Missir barns, upp­lausn hjóna­bands, sem ekki verður annað skilið en hafi verið ást­ríkt og ham­ingju­samt í upp­hafi, og van­mátt­ur­inn að takast á við hvort tveggja, sem að sínu leyti vekur upp enn eitt sorg­ar­ferl­ið. Eitt er að takast ekki að standa sam­an, annað að geta ekki gert upp mis­tök­in, horft aftur fram á veg.

Upp­gjörið er mik­il­vægt til að geta sæst við for­tíð sína og sögu og hér er það kirfi­lega und­ir­strik­að. Í við­tali við höf­und­inn sem birt er í leik­skrá talar hún um hvernig við mann­eskjur forð­umst að tala um það sem gerst hef­ur, per­són­urnar Hún og Hann forð­ast af öllum mætti aug­ljósar spurn­ing­ar, spurn­ingar sem verður að taka á og svara svo unnt sé að öðl­ast sátt, ró, frið.

Leik­rits­formið hentar hér efn­inu betur en margt annað list­rænt form; leik­skáldið hefur ein­göngu hið tal­aða orð til að knýja áfram atburða­rás­ina og þróun sög­unn­ar, til­finn­inga per­són­anna - en með því fylgir einnig það tæki sem oft er van­met­ið: þögn­in. Hér er snilld­ar­lega farið með hvort tveggja: sam­talið – og þögn­ina.Úr Eitri. Mynd: Borgarleikhúsið.

Það skal segj­ast eins og er að sam­leikur þeirra Nínu Daggar og Hilmis Snæs er með miklum ágæt­um. Þau eru bæði í hópi okkar albestu leik­ara og geta með smáum með­ulum í fasi, látæði, svip­brigðum og augn­gotum skapað og við­haldið spennu. Hér eru þau bæði í sínu albesta essi og auð­fundið að var­færin og ákveðin leik­stjórn Krist­ínar Jóhann­es­dóttur leiðir þau far­sæl­lega frá upp­hafi til enda.

Auð­vitað má velta því fyrir sér, hvert höf­undur fer með hinar tragísku per­sónur sín­ar. Hvernig endar þessi saga? Hann er nokkuð óvænt­ur, endir­inn, þótt hann sé í full­kom­lega rök­réttu sam­hengi við það sem lagt er upp með. Ekki skal upp ljóstrað hvernig upp­gjöri Hennar og Hans lýk­ur, en eins og venja er þegar horft er á gott leik­hús, þá tekur hver það til sín sem þurfa þykir – og það er sitt­hvað sem má nær­ast á hér.

Það er vita­skuld auð­fundið þegar á heiti verks­ins, Eit­ur, að hér er engin grín­bomba á ferð­inni. Efnið er háal­var­legt og úr því unnið í sam­ræmi við það. En hver sá sem vill sjá leik­verk sem á erindi og sjá það gert af fag­mennsku og vand­virkni á ekki að láta Eitur fram­hjá sér fara.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efsta lagið á Íslandi á nær öll verðbréf í beinni eigu einstaklinga hérlendis
Á sex ára tímabili hefur verðbréfaeign Íslendinga vaxið um 192 milljarða króna, eða um 52 prósent. Af þeirri upphæð hefur 175 milljarðar króna farið til þeirra tíu prósenta landsmanna sem mest eiga, eða 91 prósent.
Kjarninn 27. september 2020
Vörur Gaza Company byggja hvort tveggja á íslenskum og palenstínskum hefðum í saumaskap.
Gjöf frá Gaza
Markmið verkefnisins Gjöf frá Gaza er að hjálpa palestínskum konum að halda fjárhagslegu sjálfstæði sínu svo þær geti framfleytt sér og fjölskyldum sínum. Nú má kaupa vörur Gaza Company á Karolinafund og styðja þannig við verkefnið.
Kjarninn 27. september 2020
Eggert Gunnarsson
Stórihvellur
Kjarninn 27. september 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir
Nokkur orð um stöðuna
Kjarninn 27. september 2020
Halldór Benjamín var gestur í Silfrinu í dag.
Segir algjöran skort hafa verið á samtali
Halldór Benjamín Þorbergsson sagði í Silfrinu í morgun að verkalýðshreyfingin hefði hafnað því að eiga í samtali um útfærsluatriði Lífskjarasamnings. Kosning fyrirtækja innan SA um afstöðu til uppsagnar kjarasamninga hefst á morgun.
Kjarninn 27. september 2020
Tuttugu ný smit innanlands – fjölgar á sjúkrahúsi
Fjórir einstaklingar liggja nú á sjúkrahúsi vegna COVID-19 og fjölgar um tvo milli daga. Einn sjúklingur er á gjörgæslu.
Kjarninn 27. september 2020
Framundan er stór krísa en við höfum val
„Okkar lærdómur af heimsfaraldrinum er sá að við höfum gengið of hart fram gagnvart náttúrunni og það er ekki víst að leiðin sem við vorum á sé sú besta,“ segir Stefán Gíslason, umhverfisstjórnunarfræðingur.
Kjarninn 27. september 2020
James Albert Bond er hér til vinstri ásamt Daniel Craig sem hefur farið með hlutverk njósnarans James Bond síðustu ár.
Bond, James Bond
Margir kannast við eina frægustu persónu hvíta tjaldsins, James Bond njósnara hennar hátignar. Sem ætíð sleppur lifandi, þótt stundum standi tæpt. Færri vita að til var breskur njósnari með sama nafni, sá starfaði fyrir Breta í Póllandi.
Kjarninn 27. september 2020
Meira úr sama flokkiFólk