Samtvinnuð örlög kynslóða

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Auður og Auður, sýningu eftir Auði Jónsdóttur sem sýnd er í Landnámssetrinu.

Auður Jónsdóttir og Auður Laxness.
Auður Jónsdóttir og Auður Laxness.
Auglýsing

Landnámssetur: Auður og Auður

Höfundur og sögumaður: Auður Jónsdóttir

Auður Jónsdóttir hefur ákaflega þægilega og viðkunnanlega nærveru. Hún birtist líkt og huldukona á Söguloftinu í Landnámssetri eftir að áhorfendur/áheyrendur hafa fengið sér sæti, yfir hreyfingum hennar hvílir látleysi og hógværð, hún er hlédræg í framkomu og þegar hún hefur sögu sína fetar hún sig varlega inn í söguheiminn, leiðir okkur varfærnislega í upphafi ferðalags sem á eftir að reynast um tveggja klukkustunda langt – en það má vera staðreyndin; í tilfinningunni er sögustundin eins og andartak. Eftir að Auður hefur náð tökum á áheyrendaskaranum er eins og tíminn hverfi, söguheimur Auðar er eitt einasta hér og nú.

Það verður auðvitað ekki hjá því horft að fyrir hvern einasta Íslending sem man afa Auðar, nóbelsskáldið Halldór Laxness, eru sögupersónurnar þekktar – hversu þekktar skal ósagt látið, því það er nú einu sinni þannig að það veldur hver á heldur þegar um opinberar persónur er að ræða. Þær hafa tilhneigingu til að vera býsna ólíkar sjálfum sér eftir því hver horfir og hver lýsir og Halldór Laxness og eiginkona hans seinni hluta ævinnar, afi og amma Auðar Jónsdóttur eru engin undantekning á því. En hér, á Sögulofti Landnámsseturs fáum við að kynnast afa og ömmu Auðar eins og hún þekkir þau, og þó einkum ömmu hennar, Auði, sem hún heitir eftir og sem hún sat hjá í eldhúsinu og átti samskipti við jafnt á barnsaldri sem á unglingsárum. Það er sú Auður amma sem mótaði barnið og unglinginn og það er þeirra sameiginlega saga sem sögð er undir heitinu „Auður og Auður“.

Auglýsing
Að stofni til er frásögnin bók Auðar Jónsdóttur, Ósjálfrátt, sem kom út 2012 og var tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Ósjálfrátt er þroskasaga ungrar stúlku, Eyju, sem er heltekin af þeirri sannfæringu að hún eigi að skrifa; það er sú löngun eða þráhyggja sem rekur hana áfram og fleytir á milli skerja í sögu hennar. Í upphafi sögunnar finnur hún sig nýgifta tuttugu árum eldri drykkfelldum bóhem, sem hafði tjáð henni að án hennar gæti hann ekki lifað – og ekki vildi hún verða völd að dauða hans! Þau setjast að á Flateyri, heimabyggð hans, en þar höfðu skömmu áður fallið snjóflóð eina vetrarnótt sem kostaði fjölda manns lífið og þorpið varð aldrei samt aftur. Stúlkan verður fyrir þrýstingi frá dugmiklum konum, skíðadrottningu og ömmu sinni, sem sjá að þetta hjónaband er dauðadæmt, þær hvetja Eyju til að skilja við mannleysuna, og á endanum ákveður hún að fara til Svíþjóðar að skrifa bókina sem í henni blundar. Í Svíþjóð lendir hún í ýmsum ævintýrum með skíðadrottningunni og er sá hluti frásagnarinnar bæði kostulegur og bráðfyndinn; og í Svíþjóð rekst hún á sögu ömmu sinnar í strætóskýli nálægt Sundsvall og hefst þá athyglisvert og spennandi ferðalag sem gengur úr á að rannsaka hvernig æviskeið kynslóða geta runnið saman, endurtekið sig, rímað og fléttast rétt eins og örlögin væru fyrirfram ráðin – eða hvað?

Það skal játað, að sá sem hér skrifar hefur ekki lesið Ósjálfrátt (úr því skal bætt hið snarasta!) en það kemur ekki að sök, frásögn Auðar er eins sjálfstæð og hægt er og hvergi háð bókinni. Það verður ljóst á frásögn Auðar á Söguloftinu að saga Eyju er saga hennar sjálfrar og nú stígur Auður skrefið til fulls og leiðir okkur í gegnum sjálfsævisöguna milliliðalaust.  Sú saga er í raun samtvinnuð úr örlögum hennar sjálfrar og ömmu hennar og stendur fyllilega undir sínu sem sjálfstæð og heilsteypt frásögn. Hún er þroskasaga Auðar rithöfundar.

Inn í þá sögu fléttast einnig minningar af nóbelskáldinu, afanum og fyrir hvern þann sem er þó ekki sé nema pínulítið ‚starstruck‘, þá er svona ‚name-dropping‘ vel til þess fallinn að áheyrandi sperri eyrun; þetta er með þekktustu brögðum í bók góðra sögumanna og bregst aldrei. En hér er meiri dýpt í ‚frægranafnaslettunum‘ en venja er – það fræga fólk sem hér er nefnt til sögunnar eru áhrifavaldar í sögu Auðar og hún afhjúpar hvernig þessi áhrif virka, hún er opin og hreinskilin með það hvernig þetta fræga fólk, áhrifavaldarnir í lífi hennar, hafa líkt og góðir leiðsögumenn leitt hana sjálfa frá því að vera ráðvilltur unglingur sem hvað sem gáfum og góðri greind leið, tók stöðugt rangar ákvarðanir, yfir í að vera sá rithöfundur sem blundaði í brjósti hennar og tókst á endanum að brjótast út og blómstra.

Það er fremur erfitt að ímynda sér að Auður Jónsdóttir, þessi lágvaxna kona með þennan blíðlynda svip, geti hafa verið vandræðaunglingur. En saga hennar er trúverðug og hún styður með nægilega mörgum fallegum, mannlegum dæmum að vandræðaunglingar eiga líka skilið að njóta skilnings og fá það svigrúm sem þarf til að láta draumana rætast.

Og þegar að er gáð eins vel og unnt er og öllu á botn hvolft – erum við ekki öll á einhvern hátt þess ‚vandræðaunglingur‘ sem þarf svigrúm til að láta draumana rætast – og þurfum á stundum bakhjarla og bjargvætti sem leiða okkur áleiðis á lífsbrautinni þar til við getum látið okkar eigin drauma, langanir og þrár ráða för.

Það er ekki amalegur boðskapur að fá með sér í veganesti þegar sögustundinni á Sögulofti lýkur, sögukonan, huldukonan, kvödd og haldið út í veturmyrkrið í Borgarnesi og áleiðis heim. Ríkari en var.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Páll Magnússon er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefnd búin að afgreiða fjölmiðlastyrki og umsóknarfrestur verður til loka maímánaðar
Meirihluti allsherjar- og menntamálanefndar hefur skilað áliti um stuðningskerfi til fjölmiðla. Þar er lagt til að þrengja skilyrði fyrir stuðningi úr ríkissjóði og gildistími laganna er færður í eitt ár.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiFólk