Þar eru hrafnar, lundar og skarfar – Ópera um rétt alls sem lifir

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Fuglabjargið sem sýnt er í Borgarleikhúsinu. „Á þeim tímum sem við nú lifum hefur aldrei verið mikilvægara að taka til sín hugmyndina um náttúruna sem á rétt á að vera til á sínum eigin forsendum.“

Fuglabjargið Mynd: Borgarleikhúsið
Auglýsing

Borg­ar­leik­húsið í sam­vinnu við leik­hóp­inn Hin Fræga Önd

Hand­rits­höf­und­ur: Birnir Jón Sig­urðs­son

Tón­skáld: Ingi­björg Ýr Skarp­héð­ins­dóttir og Ragn­heiður Erla Björns­dóttir

Leik­stjóri: Hall­veig Kristín Eiríks­dóttir

Leik­mynd: Hall­veig Kristín Eiríks­dóttir og Birnir Jón Sig­urðs­son

Bún­ing­ar: Sól­veig Spilla­ert

Lýs­ing: Jóhann Frið­rik Ágústs­son

Hljóð: Krist­inn Gauti Ein­ars­son

Flytj­end­ur: Björk Níels­dótt­ir, Ragnar P. Jóhanns­son, Vikt­oría Sig­urð­ar­dótt­ir, Björg Brjáns­dótt­ir, Bryn­dís Þórs­dótt­ir, Hall­dór Eld­járn, Tumi Árna­son.

Skammt undan ströndum Aust­ur­lands er eyja sem heitir Skrúðsey, í dag­legu tali kölluð Skrúð­ur. Skrúður stendur eins og klettur uppúr haf­inu, sést vel úr Fáskrúðs­firði og einnig Reyð­ar­firði, hún er erfið upp­göngu en þaðan voru þó stund­aðir útróðrar fyrr á öldum og höfð­ust þá ver­menn við í helli, sem þar er og hefur í þjóð­sögum verið tal­inn heim­ili berg­risa eða hrím­þursa þess sem einnig er kall­aður Skrúðs­bónd­inn; um hann segir í þekktu kvæði Ólafs Ind­riða­sonar sem ort var um miðja nítj­ándu öld:



„Mjög er reisugt í Skrúð,

þar sig berg­ris­ans búð

inn í brim­þveg­inn ham­ar­inn klýf­ur!“



Í næsta erindi – sem einnig má lesa í leik­skrá að Fugla­bjarg­inu – lýsir Ólafur öðrum íbúum Skrúðs, en það eru fugl­arn­ir:



„Þar er haf­súla og már,

Þar er haftyrð­ill smár,

Þar eru hrafn­ar, lundar og skar­far.

Þar er æður og örn

Þar sín ótal­mörg börn

Elur svart­fugl og skegglurnar þarf­ar.“



Og hérna er í raun komin hlut­verka­skrá sýn­ing­ar­innar Fugla­bjargið eða því sem næst; í sýn­ing­unni koma fram Súlan, Rit­an, Lund­inn, Haftyrð­ill­inn, Lang­ví­an, Hrafn­inn, Skarf­ur­inn, Æðar­fugl­inn og Hafassan og þau segja sína sögu eins og hún birt­ist á einu ári í lífi Skrúðs með öllum þeim til­brigðum sem árs­tíða­skipti og veðra­skipti bjóða.

Auglýsing

Höf­undur hand­rits er Birnir Jón Sig­urðs­son og leitar hann fanga í eðli og hegð­un­ar­mynstri fugl­anna og mótar og myndar sögu­þráð útfrá því. Reyndar er kannski ekki rétt að tala um sögu­þráð í þeim skiln­ingi sem algengastur er, og þó – fer hreyf­ing og fram­þróun nátt­úr­unnar og alls þess lif­andi sem hana byggir ekki eftir ákveð­inni rök­festu sem kalla má þráð sögu? Allt sem lífsanda dregur fæð­ist, dafn­ar, vex, nær þroska, hrörnar og deyr og í því má vissu­lega greina ákveð­inn þráð – sögu­þráð. Sú saga sem þannig er ofin kallar þó á öðru­vísi nálgun áhorf­enda og áheyr­enda – lífs­saga af því tagi sem sögð er í Fugla­bjarg­inu skorar á áhorf­and­ann að beita athygli og skiln­ingi á annan hátt en þegar horft er á venju­lega frá­sögn í leik­húsi.

Þær per­sónur sem hér birt­ast sjónum haga sér á annan hátt en mann­fólkið og það kallar á ein­beit­ingu og hæfi­leika til inn­lif­unar að taka sögu þeirra til sín. En það er hverju manns­barni hollt að þjálfa þann eig­in­leika og hér gefst kostur á því – Fugla­bjargið skorar á áhorf­endur sína að opna sig fyrir því sem fyrir augu ber og þá sést kannski, þegar allt kemur til alls, að fuglar Skrúðs eru hreint ekk­ert svo frá­brugðnir okkur mönn­unum þegar allt kemur til alls. Það er nefni­lega ýmis­legt líkt með skyldum og öll erum við ábú­endur í sama vist­kerfi.

Fuglabjargið Mynd: Borgarleikhúsið

Fugla­bjargið er fyrst og fremst ópera eða tón­verk og tón­listin flutt með lif­andi hljóð­færa­leik á svið­inu undir söng leik­ar­anna/­söngv­ar­anna, sem bregða sér í hlut­verk fugl­anna sem áður eru nefnd­ir. Tón­list­in, líkt og sögu­þráð­ur­inn, sækir inn­blástur í atferli fugl­anna og notar þau hljóð sem heyra má í fugla­bjargi Skrúðs. Úr verður líf­legt tón­verk, fjöl­breyti­legt eins og fugla­hljóðin í nátt­úr­unni, sem tjáir öll til­brigði þess lífs sem kvikn­ar, vex, þróast, elskar og ját­ast því lífi sem í boði er. Tón­skáldin Ingi­björg Ýr Skarp­héð­ins­dóttir og Ragn­heiður Erla Björns­dóttir eru höf­undar tón­list­ar­inn­ar, en sú síð­ar­nefnda er einnig tón­list­ar­stjóri sýn­ing­ar­inn­ar. Þær Ingi­björg Ýr og Ragn­heiður Erla hafa báðar útskrif­ast af tón­smíða­braut LHÍ og hafa síðan feng­ist við nútíma tón­smíðar þar sem unnið er að því að tengja tækni og tón­list á nýjan hátt, en það skilar sér með ágætum í hljóðheimi Skrúðs. Það má nefna hér að í fyrri verk­efnum sínum hafa þær leitað í hug­ar­heim þjóð­sagna og menn­ing­ar­arfs, sem nýt­ist svo um munar í Fugla­bjarg­inu. Tón­listin er aðlað­andi í þeirri merk­ingu að hún vekur for­vitni og er sam­tvinnuð þeim vist­fræði­lega sögu­þræði sem sýn­ingin fylg­ir.

Söngv­ar­arnir hafa það verk­efni að gæða hvern fugl lífi og leysa það af hendi á hríf­andi hátt undir styrkri leik­stjórn Hall­veigar Krist­ínar Eiríks­dótt­ur. Þarna birt­ast Súla, Haftyrð­ill og Lang­vía, öll leikin og sungin af Vikt­oríu Sig­urð­ar­dótt­ur, Rit­urnar eru leiknar og sungnar af Hall­dóri Eld­járn og Bryn­dísi Þór­is­dótt­ur, sem skipa einnig hljóm­sveit sýn­ing­ar­inn­ar; þá er þarna kostu­legur Lundi, sung­inn og leik­inn af Björk Níels­dótt­ur, sem einnig fer með hlut­verk Hrafns­ins. Þá er ógetið Skarfs­ins, sem Ragnar Pétur Jóhans­son leikur og syngur og Hafassan sem Björg Brjáns­dóttir syngur og leikur ásamt því að vera í hljóm­sveit­inni. Tumi Árna­son leikur einnig í hljóm­sveit­inni og bregður sér ásamt fleirum í hlut­verk Æðar­fugls­ins. Það má því ljóst vera að lífið í klettum Skrúðs er hið fjöl­breyti­leg­asta – en það birt­ist ekki síst í frá­bær­lega fal­legum og hug­vit­sam­lega hönn­uðum fugla­bún­ingum Sól­veigar Spilli­a­ert. Það er auð­fund­ið, að þessir bún­ingar styðja vel við túlkun leik­ara og söngv­ara í hlut­verkum sínum og þeir gleðja svo sann­ar­lega augað og eiga sinn þátt í því, ásamt hag­nýtri og fal­legri leik­mynd að gefa sýn­ing­unni töfr­andi og heill­andi yfir­bragð. Ónefnd er leik­mynd­in, sem hönnuð er af leik­stjór­anum Hall­veigu Krist­ínu og hand­rits­höf­und­inum Birni Jóni og um hana má segja að hún er nán­ast eins og átt­undi leik­ar­inn, svo vel þjónar hún sög­unni og myndar um hana lif­andi umgjörð, sem er umbreyti­leg eftir aðstæðum og þörf­um.

Fuglabjargið Mynd: Borgarleikhúsið

Fugla­bjargið er heil­steypt og fal­legt lista­verk sem eng­inn skyldi láta fram­hjá sér fara. Á þeim tímum sem við nú lifum hefur aldrei verið mik­il­væg­ara að taka til sín hug­mynd­ina um nátt­úr­una sem á rétt á að vera til á sínum eigin for­send­um. Fugla­bjargið styður þá hug­mynd að allt sem lifir fái að gera það á sínum eigin for­send­um.

Í kynn­ingu á Fugla­bjarg­inu, t.d. á heima­síðu Borg­ar­leik­húss­ins, er sýn­ingin sögð „tón­leik­hús­verk fyrir börn“ og „barna­verk“. Það er í sjálfu sér satt, en þó vaknar sú hugsun hvort ekki væri rétt að benda á hversu vel sýn­ingin er fallin til að kveikja sam­ræður milli kyn­slóða, milli barna og for­eldra, milli barna og móð­ur- eða föð­ur­for­eldra. Hér er nefni­lega ekki aðeins unnið með nátt­úr­una sem þema, heldur einnig og ekki síður með þann menn­ing­ar­arf, sem snýr að sam­búð manns og nátt­úru. Öll saga okkar Íslend­inga snýst um það og okkur er nauð­syn­legt og hollt að kynn­ast henni og öðl­ast tæki­færi til að móta per­sónu­lega afstöðu til henn­ar.

Kvæði Ólafs Ind­riða­son­ar, sem vitnað var til hér í upp­hafi, og sem hefur nýst höf­undum Fugla­bjargs­ins, segir frá hinu þekkta þjóð­sagna­minni sem er Skrúðs­bónd­inn og þeirri mystík sem umvefur hann. Slíkur heimur þjóð­sagna og þjóð­trúar umlykur vita­skuld einnig alla þá fugla sem byggja þetta land, Ísland, ásamt okkur mönn­un­um, og eru til vitnis um sambú­skap manna og fugla.

Fugla­bjargið er kjörin fjöl­skyldu­sýn­ing, þar sem kyn­slóð­irnar geta útfrá sýn­ing­unni og því sem þar segir frá, leyft sýn­ing­unni að lifa áfram í minn­ing­unni og glætt hana nýjum fróð­leik og nýjum upp­lif­un­um, t.d. með því að fletta í nýút­kominni bók Sig­urðar Ægis­son­ar, Íslensku fugl­arnir og þjóð­trú­in, sem segir frá sömu fuglum og sýn­ingin (og all­mörgum til við­bót­ar) og þar að auki í sama anda, þótt í öðru­vísi miðli sé. Bók Sig­urðar kemur út eftir að höf­undar hafa samið hand­rit og tón­list, en það er eins og það sé ekki til­viljun að Fugla­bjargið og bók Sig­urðar komi út á sama tíma – bæði verkin horfa til heildar og bera með sér anda virð­ingar og réttar alls til lífs á eigin for­send­um.

Fugla­bjargið er sýn­ing sem engin ætti að láta fram­hjá sér fara – og það væri hreint ekki verra ef von væri á fram­haldi; af nógu er að taka í dýra­ríki lofts, láðs og lag­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Húsnæðisverð hér á landi hefur ekki hækkað mikið meira en í öðrum samanburðarríkjum okkar.
Svipaðar verðhækkanir hér og í nágrannalöndum
Mikil verðbólga og þrýstingur á fasteignamarkaði eru ekki séríslensk vandamál. Hvort sem litið er til neysluverðs eða húsnæðismarkaðarins hafa nýlegar hækkanir hér á landi verið á pari við það sem er að gerast í öðrum OECD-ríkjum.
Kjarninn 18. október 2021
Péter Márki-Zay hefur verið borgarstjóri í Hódmezővásárhely frá árinu 2018.
Márki-Zay leiðir ungversku stjórnarandstöðuna gegn Orbán
Óflokksbundinn íhaldsmaður á miðjum aldri sem heitir því að berjast gegn spillingu í Ungverjalandi mun leiða sex flokka kosningabandalag ungverskra stjórnarandstæðinga gegn Viktori Orbán og Fidesz-flokki hans í vor.
Kjarninn 18. október 2021
Eitt mál formlega komið á borð KKÍ
Körfuknattleikssamband Íslands hvetur þá sem telja á sér brotið að tilkynna um slík mál – öðruvísi sé ekki hægt að taka á þeim.
Kjarninn 18. október 2021
Joe Biden ætlaði sér stóra hluti í umhverfis- og velferðarmálum. Nú kann babb að vera komið í bátinn.
Metnaðarfull áætlun Bidens í loftslagsmálum í uppnámi
Demókratar takast nú á um hvort aðgerðaleysi í loftslagsmálum muni að endingu kosta meira heldur en að taka stór skref í málaflokknum nú þegar.
Kjarninn 18. október 2021
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Hvernig stöndum við vörð um lýðræðið?
Kjarninn 18. október 2021
Eignarhald á símamöstrum þriggja stærstu fjarskiptafyrirtækjanna hefur verið að færast úr landi á síðustu mánuðum.
Síminn vill selja Mílu til franskra fjárfesta
Síminn hefur undirritað samkomulag við franskt sjóðsstýringarfyrirtæki um einkaviðræður um sölu Mílu, sem sér um rekstur og uppbyggingu fjarskiptainnviða hér á landi.
Kjarninn 18. október 2021
Kostnaður við rekstur þjóðkirkjunnar greiðist úr ríkissjóði þar sem kirkjan og ríki eru ekki aðskilin hérlendis.
Prestar ósáttir við tillögu um að hætta að rukka fyrir hjónavígslur, skírnir og útfarir
Lagt hefur verið til að hætt verði að rukka fyrir aukaverk presta. Það þyki fráhrindandi að prestur sem þjónar fólki á gleði- og sorgarstundum sendi viðkomandi síðan reikning. Einkum sé þetta „slæm birtingarmynd þegar um efnalítið fólk er að ræða.“
Kjarninn 18. október 2021
Á meðal íbúða sem Bjarg leigufélag, sem er óhagnaðardrifið, hefur byggt og leigir nú út eru íbúðir við Hallgerðargötu í Laugarneshverfi.
Þeir sem leigja af óhagnaðardrifnum leigufélögum mun ánægðari en aðrir
Uppbygging almennra íbúða í gegnum óhagnaðardrifin leigufélög hefur aukið verulega framboð á húsnæði fyrir fólk með lágar tekjur. Leigjendur í kerfinu eru mun ánægðari en aðrir leigjendur og telja sig búa við meira húsnæðisöryggi.
Kjarninn 18. október 2021
Meira úr sama flokkiFólk