Skapandi óreiða Jóhanns Jóhannssonar – síðpönk, diskó og Hollywood-frægð

Annar höfundur heimildarmyndar um tónskáldið Jóhann Jóhannsson segir að ferill hans ætti að veita innblástur öllum manneskjum sem hafa áhuga á sköpunarmættinum því að saga hans sé frábært dæmi um það hversu langt er hægt að komast á barnslegri forvitni.

Orri Jónsson segir að það hafi verið mjög sérstakt hvernig Jóhann komst í þá stöðu að verða eitt eftirsóttasta kvikmyndatónskáld Hollywood.
Orri Jónsson segir að það hafi verið mjög sérstakt hvernig Jóhann komst í þá stöðu að verða eitt eftirsóttasta kvikmyndatónskáld Hollywood.
Auglýsing

Í tvö og hálft ár hafa Orri Jónsson og Davíð Hörgdal Stefánsson rannsakað 30 ára listferil tónskáldsins Jóhanns Jóhannssonar. Afraksturinn verður heimildarmynd í fullri lengd, ásamt veglegu bókverki sem nú er í forsölu til 7. júlí á Karolina Fund.

Rannsóknarstarf um kæran vin

„Kira Kira, tónlistarkona og vinkona mín til margra ára, læddi að mér hugmynd að heimildarmynd um Jóhann í ársbyrjun 2019, segir Orri Jónsson, tónlistarmaður og ljósmyndari. Við Kira vorum bæði vinir Jóhanns og urðum því fyrir miklu áfalli þegar hann lést, allt of ungur og með tónlistarferil í fullum blóma. Ég var hikandi í fyrstu að takast á við verkefni eins og þetta og benti henni á að tala við Davíð, sem hefur fylgst náið með Jóhanni um árabil og þekkti feril hans að mörgu leyti betur en ég.

Þau Kira hittust og sannfærðu mig í framhaldinu um að gera þetta með þeim. Eftir eins árs rannsóknarvinnu ákvað Kira þó að draga sig út úr verkefninu vegna þess að henni fannst hún standa of nærri viðfangsefninu, það tekur tilfinningalega á að fara á djúpið í svona rannsóknarvinnu, sérstaklega um vin sinn. Hún sagði sig því frá þessu og skildi eftir í okkar höndum en er þó í kallfæri ef við þurfum álit á hinu og þessu í ferlinu,“ segir Orri.

Að vita ekkert hvað maður er að gera … en gera það samt

„Við Davíð höfum þekkst lengi og mikið spjallað um eðli listar og sköpunar, ekki síst um máttinn sem felst í óttalausri tilraunamennsku, s.s. því að gera meira en maður í rauninni kann. Tilvitnun í Kim Gordon hefur verið límd upp á vinnustofunni okkar síðustu tvö ár: „First records succeed now and again because you don't quite know what you're doing but you go ahead and do it anyway.“ Jóhann vann oft á þennan hátt; hann hafði ákveðinn grunn í tónlist úr æsku, smá básúna og píanó, en frá unglingsárum notaði hann í raun hvert verkefni til að kenna sér eitthvað nýtt á þennan tilraunakennda máta,“ heldur Orri áfram.

Auglýsing

Davíð bætir við: „Og þetta gerði hann allt til enda, t.d. að hóa saman nokkrum tónlistarvinum sínum í yfirgefna vöruskemmu til að taka upp hljóðmynd fyrir rándýrar stórmyndir. Margir sjá fyrir sér að hjá virtum og frægum listamönnum sé sköpunarferlið skýrt og straumlínulagað – en það sem gerir Jóhann að mínu mati einstakan er að hann treysti alltaf mjög mikið á innsæið. Margir vinir og samstarfsfólk Jóhanns hafa lýst því að áður en hann byrjaði að semja tónlist fyrir ákveðin verk hafi hann lagst í rannsóknarvinnu, lesið alls kyns texta og ígrundað þema verksins á dýptina. Þannig lagði hann af stað inn í ný verkefni hlaðinn af hugsunum, hugmyndum og tilfinningum um hvernig best væri að nálgast hlutina. Restin af ferlinu fólst síðan í eins konar óreiðukenndri fjársjóðsleit með vinum – að þreifa sig áfram þar til rétti hljóðheimurinn fannst.

Svo er mikill styrkur fólginn í þessu samstarfi okkar Orra, sem höfum verið vinir lengi. Verkefnið er mjög persónulegt og drifið áfram af ást í garð Jóhanns og virðingu fyrir því hvernig hann vann – og hvað tónlistin hans er óvenju hlaðin af tilfinningum. Ég kom inn í þetta sem „sérfræðingur“ í tónlist Jóhanns, enda hafði ég fylgst grannt með ferli hans frá árinu 2006. Orri hafði ekki skoðað feril hans jafn markvisst og ég en á móti kemur að þeir voru vinir frá unglingsárunum og báðir algerir nördar í gömlum hljóðgræjum og analog-hljómi. Að sjálfsögðu hefðu aðilar um allan heim getað gert flotta heimildarmynd og bók um Jóhann, en það hefði alltaf verið meira „utan frá“ og miklu almennara eðlis. Orri og Kira Kira hafa lifað og hrærst í íslenska tónlistarsamfélaginu undanfarna áratugi og innsýn þeirra inn í það hvernig manneskja Jóhann var skiptir höfuðmáli og gerir nálgun okkar á þetta viðfangsefni einstaka,“ segir Davíð.

Jóhann í Daisy Hill Puppy Farm 1988 Mynd: Aðsend

Ekki svo alvarlega tónskáldið

Orri bætir því við að eitt af því sem þá langar að gera sé að stinga á þá mýtu að Jóhann hafi verið þungbrýndur og alvarlegur listamaður sem sat einn við píanóið í tónskálda-stellingum og skrifaði upp nótur. „Þetta er ímynd sem hann átti örugglega þátt í að móta sjálfur, sérstaklega eftir að ferillinn fór á flug og hann vildi láta taka sig mjög alvarlega, en þeir sem þekktu hann vita betur. Hann var oft mjög galsakenndur og skemmtilegur með djúpan og smitandi hlátur, gríðarlega forvitinn um lífið, heimspeki, hljóðheim og vísindi, fordómalaus, opinn og leitandi. Eins og flestar manneskjur var hann líka mótsagnakenndur, hann kom sér oft í aðstæður þar sem hann hafði litla stjórn á í sköpunarferlinu, og leitaði gjarnan fanga í þeirri ringulreið, en hann var líka mikið kontról-frík og fullkomnunarsinni. Stjórnsemin kom honum oft í koll þegar hann vann í aðstæðum sem kröfðust meira jafningjasamstarfs, eins og innan hljómsveita.“

„Það er einmitt þessi nálgun Jóhanns á sköpunarferlið, sem við fyrstu sýn kann að hljóma þversagnakennd, sem okkur þykir heillandi og langar að kryfja betur,“ segir Davíð. „Jóhann var gríðarlega menntaður listamaður en hafði engar háskólagráður. Við höfum talað við mikinn fjölda samstarfsfólks og vina hans út um allan heim og þetta fólk talar ítrekað um hvað hann hafi verið vel að sér í öllum fjáranum; sögu, vísindum, bókmenntum, kvikmyndum, heimspeki ... en vitneskja hans kom ekki frá skólastofnunum, heldur í gegnum óslökkvandi forvitni og fordómalausa leit sem var algerlega sjálfdrifin. Okkur langar að kryfja þessa nálgun hans á nám og sköpunarferlið því þetta er í raun mjög hvetjandi og falleg saga, þrátt fyrir að vera á tíðum erfið.“

Hollywood þefaði Jóhann uppi

Orri segir að það hafi verið mjög sérstakt hvernig Jóhann komst í þá stöðu að verða eitt eftirsóttasta kvikmyndatónskáld Hollywood. „Hann kom algerlega bakdyramegin inn í þetta, hafði aldrei unnið sem lærlingur fyrir önnur tónskáld eins og venjan er, heldur fékk verkefni út frá þeirri tónlist sem hann hafði gert sjálfur, ekki síst Englabörn, IBM 1401, Fordlandia og svo framvegis. Svo var hann nógu þroskaður – og þrjóskur – til að standa fast á sínu og láta Hollywood ekki beygja sig niður í einhverja meðalmennsku.“

„Saga hans er því á margan hátt mjög óvenjuleg,“ segir Davíð að lokum, og alls ekki dæmigerð saga um þroskaferil listamanns. „Ferill Jóhanns ætti að veita innblástur öllum manneskjum sem hafa áhuga á sköpunarmættinum því að saga hans er frábært dæmi um það hversu langt er hægt að komast á barnslegri forvitni og leikandi vinnubrögðum. Þarna sameinumst við Orri fullkomlega – í þeirri trú að öflugasta listin verði til þegar leikurinn ræður för.“

Hægt er að styðja við verkefnið hér til 7. júlí.

Facebook-síða verkefnisins.

Instagram-síða verkefnisins.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira úr sama flokkiFólk