Svínin kæfð eða skotin og kurluð niður

Bændur í Bandaríkjunum hafa orðið að kæfa svín sín í tugþúsundavís þar sem ekki er hægt að senda þau til slátrunar. Of þröngt er orðið í eldishúsum eftir að kjötvinnslum var lokað vegna hópsmita.

Svín á leið til slátrunar í flutningabíl.
Svín á leið til slátrunar í flutningabíl.
Auglýsing

Tug­þús­undir svína eru aflífuð með gasi á hverjum degi á búum í Banda­ríkj­un­um. Hópsmit hafa komið upp í hverri kjöt­vinnsl­unni á fætur annarri og ekki er hægt að flytja dýrin til slátr­un­ar. En þau halda áfram að stækka. Og það er orðið þröngt um þau í stí­un­um. Bændur hafa því gripið til þess að reyna að hægja á vexti svín­anna með því að hækka hita­stigið í hús­unum svo þau missi mat­ar­lyst­ina eða að breyta fóðr­inu svo það sé ekki eins girni­legt. Þá hafa þeir eytt fóstrum gylta, fyllt í holur veggja í eld­is­hús­unum og dælt koltví­sýr­ingi inn í þau þar til dýrin drep­ast. Einn bóndi íhugar að setja svínin í flutn­inga­bíl og dæla inn í hann gas­inu. Annar skaut svínin sín í höf­uð­ið. Það tók hann allan dag­inn.

Svín líkt og önnur dýr sem ræktuð eru til mat­ar, munu alltaf enda ævi sína í slát­ur­húsi og svo á diskum fólks. Á hverju ári er yfir 120 millj­ónum svína slátrað í Banda­ríkj­unum einum sam­an. Hver Banda­ríkja­maður (sem yfir höfuð borðar kjöt) borðar að með­al­tali 31 svín á lífs­leið­inni, tíu kýr (naut) og yfir 2.000 kjúklinga. Eft­ir­spurnin eftir kjöti er því mik­il.

Víðs­vegar um Banda­ríkin hafa komið upp hópsmit af COVID-19 í um 170 kjöt­vinnsl­um, oft risa­stórum fyr­ir­tækjum sem slátra tug­þús­undum dýra dag hvern. Smit­sjúk­dóma­stofnun lands­ins segir að yfir 5.000 starfs­menn hafi veikst hjá þessum fyr­ir­tækjum og að minnsta kosti 45 lát­ist. Í ljós hefur komið að í ein­hverjum þeirra var ekki gripið til ráð­staf­ana eftir að fyrstu smitin greindust og starfs­fólk­ið, oft inn­flytj­end­ur, unnu áfram hlið við hlið, not­uðu sömu bún­ings­klefa og sama mat­sal­inn. 

Auglýsing

Þannig var það til dæmis hjá hinu risa­vaxna fyr­ir­tæki Smit­hfi­eld í Suð­ur­-Da­kóta sem fram­leiðir um 5 pró­sent af öllu svína­kjöti sem neytt er í Banda­ríkj­un­um. Þar vinna um 3.500 manns og síð­ari hluta mars­mán­aðar kom þar upp fyrsta stað­festa smit­ið. Þó að starfs­menn­irnir vissu af því gátu þeir ekki hætt að mæta í vinn­una, ver­andi fyr­ir­vinna margra. Svo fór að lokum að Í kringum eitt þús­und þeirra fengu COVID-19. Og loks um miðjan apríl ákváðu stjórn­endur fyr­ir­tæk­is­ins að hætta starf­semi tíma­bund­ið. „Það eru raun­veru­legar mann­eskjur á bak við allar vörur sem þú kaupir út í búð,“ segir Sara Tela­hun Birthe, dóttir eins starfs­manns Smit­hfi­eld. „Þetta fólk hefur verið mis­not­að.“

Alls hafa 38 kjöt­vinnslur hætt starf­semi allt frá nokkrum dögum upp í nokkrar vik­ur. Sér­fræð­ingar telja að und­an­farið hafi kjöt­fram­leiðsla í Banda­ríkj­unum dreg­ist saman um helm­ing af þessum sök­um. Þess sjást glögg merki í kjöt­borðum versl­ana um allt land­ið. Versl­un­ar­keðjan Costco hefur m.a. gripið til þess ráðs að skammta við­skipta­vinum kjöt, hver og einn má ekki kaupa nema þrjár kjöt­vörur í einu. Skyndi­bita­staðir Wendy‘s geta ekki selt ham­borg­ara.

Bandaríkjamenn borða að meðaltali 31 svín á lífsleiðinni Mynd: EPA

Þegar svín eru orðin 150-180 kíló eru þau orðin of þung fyrir búnað slát­ur­hús­anna. Þá verður að beita öðrum aðferðum til að drepa þau. „Á hverjum degi sem þú elur upp svín þá ertu að gera það svo það verði mat­ur,“ segir svína­bónd­inn Mike Boer­boom, í sam­tali við BBC. „Þú ert að rækta það til að setja það á borðið hjá ein­hverj­um. Til­hugs­unin um að þurfa að taka það sem átti að verða matur og henda því... það veldur manni ógleð­i.“

Bændur hafa orðið fyrir miklu fjár­hagstjóni en það er líka mörgum þeirra erfitt að fella dýr sín með þessum hætti. Flest búin eru í mið­ríkjum Banda­ríkj­anna á svæðum þar sem atvinnu­lífið er fábreytt. Lík­legt er að ein­hverjir bændur muni ekki sjá sér annað fært en að hætta búskap.

Í Iowa, þar sem svínabú eru flest í land­inu, þarf að öllum lík­indum að drepa um 600 þús­und svín utan slát­ur­húsa á næstu vik­um. Þegar hafa um 90 þús­und verið felld.

Hætta á mengun

Hópur þing­manna í Iowa hefur biðlað til stjórn­valda að veita bændum aðstoð, bæði við að fella dýrin og fjár­hags­lega. Þeir vilja einnig að svína­bændur fái áfalla­hjálp. Ef bændur fá ekki aðstoð við að „grisja hjarð­irn­ar“ þá gæti það, að mati þing­mann­anna, haft áhrif á heilsu dýranna, skapað umhverf­isvá og að fjöl­margir bændur muni bregða búi.

Svín eru ekki einu dýrin sem þjást í þessu ástandi þó að þau, stærðar sinnar vegna, séu fyrstu fórn­ar­lömb­in. Hænsna- og eggja­bændur eru einnig farnir að drepa dýrin í eld­is­hús­un­um. Millj­ónir kjúklinga hafa verið kæfðar með koltví­sýr­ingi.

Ástandið hefur opnað augu manna fyrir því hvað slátrun dýra og vinnsla kjöts hef­ur  á síð­ustu árum færst á hendur fárra og risa­stórra fyr­ir­tækja. Þegar þau svo verða að hætta rekstri tíma­bundið eiga bændur engra ann­arra kosta völ.

Í grein New York Times kemur fram að fjölda­fram­leiðsla á svínum sé þannig að dýrin séu alin í eld­is­húsum í hálft ár eða þar til þau ná um 130 kílóum að þyngd. Þá eru þau send til slátr­un­ar. Ef þau eru mikið þyngri er ekki hægt að hengja skrokka þeirra upp á fram­leiðslu­línur slát­ur­hús­anna.  

Risa­vaxin bú og risa­vaxnar kjöt­vinnslur

Einnig hefur nú ber­sýni­lega komið í ljós hversu stór svínabú eru orð­in. Rúm­lega 98 pró­sent allra svína eru alin upp á stór­bú­um, þ.e. búum þar sem alin eru hverju sinni hund­rað svín eða fleiri. Dýra­vernd­un­ar­sam­tök hafa bent á að eftir því sem búin stækka eykst hætta á því að svín­unum líði verr. Afhjúpað hefur verið að á búum sé gylt­unum haldið í þröngum stíum, fjarri grísum sín­um.

Þau gagn­rýna nú, þegar millj­ónir dýra verða ekki færð til slátr­unar í við­ur­kenndum slát­ur­hús­um, að kjöt­iðn­að­ur­inn hafi ekki átt til neinar neyð­ar­á­ætl­anir til að bregð­ast við ástandi sem þessu. Fjölda­fram­leiðsla hafi þurrkað út mann­úð­ina við upp­eldi og slátrun dýr­anna.

Bændur eru nú margir orðnir uppi­skroppa með pláss. Rækt­unin gengur út á það að slátra reglu­lega svo færa megi aðra kyn­slóð grísa inn í hús­in. Bónd­inn Boer­boom hefur reynt að kom­ast hjá því að fella svínin í eld­is­hús­un­um. Hann hefur meðal ann­ars selt þau á Face­book. Hann segir að í síð­ustu viku  hafi maður einn keypt 48 svín af honum og flutt þau til slátr­ara í Wiscons­in. Kjötið hafi svo verið gefið til sam­taka sem útdeila mat til þurf­andi. Veiði­menn, sem kunna til verka við slátr­un, hafa einnig keypt nokkur dýr af hon­um.

Á stórum búum er oft þröngt um dýrin og gylturnar fá ekki að hafa grísina sína hjá sér. Mynd: PETA

En stærstu dýrin þarf að drepa. Og einnig þau minnstu. Nokkrir bændur í Iowa eiga saman gyltur til undan­eld­is. Þeir tóku þá erf­iðu ákvörðun í sam­ein­ingu að lóga grís­un­um. Síðan þá hafa um 125 grísir verið drepnir á viku, sumir þeirra strax eftir got. Einn bænd­anna, Dean Meyer, segir í sam­tali við New York Times að hann viti ekki hvernig grís­irnir voru drepn­ir. Hann vilji ekki vita það. „Þetta gengur algjör­lega gegn öllum okkar gild­um,“ segir Meyer. „Hin nátt­úru­lega leið er að halda öllu á lífi og hugsa eins vel um [dýr­in] og við get­u­m.“

Eitt þeirra vanda­mála sem bændur glíma við er hvernig eigi að losa sig við hræ svín­anna eftir að þau eru drep­in. Þeir segja minna mál að losa sig við smáa grísi en risa­stór svín eru annað mál. Ótt­ast er að ef ekki verði rétt að málum staðið geti mengun borist í ár, lækni og vötn.

Í Minnesota hafa heil­brigð­is­yf­ir­völd leigt stór land­svæði þar sem grafa á hræ­in. Á hverjum degi koma þangað stórir flutn­inga­bíl­ar, fullir af svíns­hræj­um. Hræin eru svo hökkuð niður í vél sem almennt er notuð er við að kurla niður tré.

Í miðjum far­aldri kór­ónu­veiru hefur neysla á vegan-­fæði marg­fald­ast víða – í Banda­ríkj­unum um 280 pró­sent miðað við sama tíma­bil í fyrra. Skýr­ing­arnar eru marg­vís­legar en ein er talin fel­ast í því að fólk hefur farið að íhuga fæðu­val sitt í kjöl­far heims­far­ald­urs sem á upp­tök sín í dýr­um. Þegar fólk fór að hamstra mat vegna far­ald­urs­ins, áður en kjöt­skorts­ins varð vart, jókst sala á kjöti hlut­falls­lega minna en ann­arra mat­vara.

 



Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kannanir sýna að langflestir landsmenn hafi fulla trú á þeirri stefnu sem almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld reka í baráttunni gegn COVID-19.
Lítill hljómgrunnur fyrir andstöðu við sóttvarnaraðgerðir yfirvalda
Landsmenn treysta yfirvöldum til að takast á við COVID-19 og bara tíu prósent telja að of mikið sé gert úr heilsufarslegri hættu sem starfi af faraldrinum. Gagnrýnendur finna helst hljómgrunn á meðal lítils hluta kjósenda Miðflokks og Sjálfstæðisflokks.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Spítalinn var næstum því kominn á hliðina í þessum litla faraldri“
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir var spurður beinskeyttra spurninga um gagnrýni sem fram hefur komið á opinberar sóttvarnaraðgerðir, meðal annars frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í hlaðvarpsþætti á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
„Þessi ofbeldishrina er ekkert annað en skuggafaraldur“
Formaður Viðreisnar vill sérstakan aðgerðapakka til að koma í veg fyrir langtímaafleiðingar líkamlegs eða kynferðislegs ofbeldis. Hún segir stöðuna grafalvarlega – sem verði ekki hunsuð.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Marínó Örn Tryggvason, forstjóri Kviku
Kvika, TM og Lykill sameinast
Tryggingarmiðstöðin hf., Kvika banki og fjármögnunarfyrirtækið Lykill hafa ákveðið að sameinast eftir tveggja mánaða viðræður.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Besti knattspyrnumaður allra tíma látinn
Diego Maradona er látinn, sextugur að aldri.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn.
Víðir reyndist vera með COVID-19
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra hefur greinst með COVID-19, eftir að hafa áður greinst neikvæður í prófi á mánudag. Hann var þegar í sóttkví eftir að hafa orðið útsettur fyrir smiti í nærumhverfi sínu.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Stóru viðskiptabankarnir þrír hafa borið þungann af því að deila út ríkisábyrgðarlánunum sem skýrslan fjallar um.
Stuðningslánum mögulega of naumt skammtað
Eftirlitsnefnd með lánum með ríkisábyrgð telur að ætla megi að innan við helmingur þeirra fyrirtækja sem sóst hafa eftir stuðningslánum fái út úr úrræðinu það fé sem þau telji sig þurfa. Nefndin skilaði skýrslu til ráðherra á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Heimsfaraldurinn rekur unga Íslendinga aftur heim í foreldrahús
Hlutfall ungra Íslendinga sem búa heima hjá foreldrum sínum hefur farið úr 42 í 70 prósent á innan við ári. Ljóst er að COVID-19 spilar þar stóra rullu, en atvinnuleysi hjá 18-24 ára hefur aukist um 134 prósent á einu ári.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar