Sjö af tíu hafa verra álit á Samherja og 92 prósent telja að mútur hafi verið greiddar

Íbúar á Akureyri og Dalvík trúa því síður að Samherji hafi greitt mútur fyrir aðgang að kvóta en aðrir landsmenn. Samherji hefur líka látið kanna viðhorf almennings en ekki birt þær niðurstöður.

Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Auglýsing

Marktækur munur er á því hvort fólk trúi því að Samherji hafi greitt mútur til stjórnmála- og embættismanna í Namibíu eftir því hvort fólk býr annars vegar á Akureyri eða Dalvík eða hins vegar annarsstaðar á landinu. Á Akureyri og Dalvík, þar sem starfsemi Samherja er umfangsmikil og áhrif fyrirtækisins á nærsamfélag sömuleiðis, segjast 71 prósent íbúa trúa því að Samherji hafi greitt mútur til að fá kvóta í Namibíu. Á landsvísu er það hlutfall hins vegar 92 prósent. 

Þetta kemur fram í könnun sem Stundin fékk MMR til að gera vegna umfjöllunar blaðsins um heimavígi Samherja, sem birt var í dag. Alls svöruðu 1.127 manns könnuninni og þar af voru 908 búsettir utan Akureyrar og Dalvíkur. 

Í könnuninni voru þátttakendur líka spurðir hvort álit þeirra á útgerðarfélaginu Samherja hefði verið óbreytt síðastliðinn tvö ár eða hvort það hefði breyst til hins betra eða verra. Alls sögðust 69 prósent aðspurðra á landsvísu að álit þeirra á Samherja hefði versnað og einungis fjögur prósent að það hefði batnað. Á Eyjafjarðarsvæðinu var niðurstaðan önnur. Alls 36 prósent aðspurðra á Akureyri og Dalvík sögðu að álit þeirra á Samherja hefði versnað en tíu prósent að það hefði batnað. Tæpur helmingur svarenda þar, 47 prósent, sögðu að viðhorfið væri óbreytt. Á landsvísu var það hlutfall 28 prósent. 

Líkt og Kjarninn greindi frá í ágúst í fyrra þá hefur Samherji sjálfur einnig mælt traust fólks til sín. Í netkönnun sem Gallup sendi út á viðhorfshóp sinn í lok júlí 2020 var fólk meðal annars spurt hvort það væri ánægt eða óánægt með „að­gerðir Sam­herja í kjöl­far ásak­ana um mútur í Namib­íu“. Þetta er ekki eina skiptið sem Gallup hefur mælt hver ímynd fyrirtækisins er í hugum landsmanna undanfarið rúmt ár. Niðurstöður þessara mælinga hafa ekki verið gerðar opinberar. 

Vilja vita hvernig ákvarðanir voru teknar

Samherji hefur verið mikið til umfjöllunar síðastliðið rúmt ár. Þann 12. nóv­­em­ber 2019 birt­ist umfjöllun Kveiks, Stund­­­­­­ar­inn­­­­­­ar, Al Jazeera og Wikileaks um meintar mút­­­­­u­greiðsl­­­­­­ur,  pen­inga­þvætti og skattsnið­­­­­­göngu Sam­herja, sem byggði að mestu á tug­­­­­­þús­undum gagna og upp­­­­­­­­­­­ljóstrun Jóhann­esar Stef­áns­­­­­­son­­­­­­ar, fyrr­ver­andi starfs­­­­­­manns Sam­herja í Namib­­­­­­íu. 

Angar af því máli eru nú til rannsóknar í Namibíu, á Íslandi og hjá fjármálaeftirlitinu í Noregi. Þegar hafa verið lagðar fram ákærur í Namibíu á hendur félögum tengdum Samherja og þremur íslenskum stjórnendum þeirra. Á Íslandi eru sex manns með réttarstöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á Samherjamálum. Um er að ræða núverandi og fyrrverandi starfsmenn og stjórnendur Samherja. Á meðal þeirra er Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja. 

Auglýsing
Í málinu er grunur er að um mútu­greiðslur hafi átt sér stað, meðal ann­ars til erlendra opin­berra starfs­manna. Auk þess er grunur um brot á ákvæði almennra hegn­ing­ar­laga um pen­inga­þvætti og brot á ákvæði sömu laga um auðg­un­ar­brot. 

Kjarninn greindi frá því fyrr í þessum mánuði að endurskoðunarfyrirtækinu KPMG, sem vann lengi fyrir Samherja, hafi verið gert að  láta emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara í té upp­lýs­ingar og gögn varð­andi bók­hald og reikn­ings­skil allra félaga Sam­herj­a­sam­stæð­unnar á árunum 2011 til 2020. Einnig þarf fyr­ir­tækið að láta hér­aðs­sak­sókn­ara hafa upp­lýs­ingar og gögn sem varða eina til­tekna skýrslu sem KPMG vann um starf­semi Sam­herja á árunum 2013 og 2014 í tengslum við rannsóknina. 

Lesa má í úrskurði hér­aðs­dóms vegna þessa  að hér­aðs­sak­sókn­ari telji nauð­syn­legt að upp­lýsa um atriði sem varði fjár­hag- og rekstr­ar­af­komu félaga innan sam­stæðu Sam­herja vegna rann­sóknar máls­ins. Sömu­leiðis að það hafi þýð­ingu fyrir rann­sókn emb­ætt­is­ins að upp­lýsa eins og hægt er hvernig töku ákvarð­ana var háttað innan sam­stæðu Sam­herja.

Athyglin beinist að Kýpur

Kveikur, fréttaskýringaþáttur RÚV sem ásamt Stundinni, Wikileaks og Al Jazeera stóð að upprunalegu umfjölluninni um Samherjaskjölin í nóvember 2019, birti framhaldsumfjöllun um málið í gærkvöldi.

Þar kom meðal annars fram að grunur sé um frekari mútugreiðslur til stjórnmálamanns í Namibíu en áður hefur verið greint frá hérlendis og kafað ofan í Kýpurstarfsemi Samherja. 

Kýpur hefur verið nokkurs konar heimahöfn alþjóðlegrar starfsemi Samherja um margra ára skeið. Í umfjöllun Kveiks var vitnað til tölvupósts frá árinu 2009 sem Stundin birti fyrir nokkrum árum síðan, frá Baldvini Þorsteinssyni, þáverandi framkvæmdastjóra Afríkuútgerðar Samherja og núverandi forstjóra Samherja í Evrópu, þar sem stóð: „„Tilgangurinn er eftirfarandi: Að búa til hagnað innan sölufyrirtækisins þar sem enginn skattur er á hagnað fyrirtækisins. Við teljum Kýpur vera rétta landið. Með því að búa til hagnað innan sölufyrirtækisins Kötlu Seafood getum við lækkað skiptahlut sjómanna og stjórnað betur á hvaða verðum við myndum gera upp. […] Með því að draga úr hagnaði þar og láta hagnaðinn myndast hjá sölufyrirtækinu þá tækist okkur að auka hagnað heildarinnar. Þetta teljum við nokkuð snyrtilega leið til að draga úr skattgreiðslum.“

Ári síðar færði Samherji umfangsmikla fisksölu til Kýpur og hefur haft mikla starfsemi þar alla tíð síðan, en skattar á fyrirtæki þar í landi eru mun lægri en t.d. á Íslandi. 

Í Kveik voru umsvif Kýpurfélaga Samherja, Esju Seafood og Esju Shipping, og fjölmargra dótturfélaga þeirra rakin. Félögin  tvö eru með umsvif og tuga milljarða króna eignir út um allan heim. Þegar Kveikur bankaði upp á skrifstofu þeirra í Limassol á Kýpur var hins vegar enginn þar. Og skrifstofan, sem líktist frekar herbergi, virðist að mestu vera til málamynda samkvæmt því sem fram kom í Kveik. Grunur rannsóknaraðila á Íslandi beinist að því að raunveruleg stjórnun Samherjasamstæðunnar hafi öll verið á Íslandi.

Þá kom einnig fram í Kveik að í skýrslu rannsóknarendurskoðenda sem ráðnir voru af samstarfsfólki Samherja í Namibíu komi fram að þeir telji útgerðina hafa svikið fé af fólkinu. Í rannsóknarskýrslu þeirra er lagt til að málið verði kært til lögreglu og krafa gerð á Samherja um að greiða fyrrverandi samstarfsfólkinu milljarða króna. 

Í viðtali í Morgunblaðinu

Samherji vildi ekki svara spurningum Kveiks vegna umfjöllunarinnar og óskum um viðtal við þá starfsmenn og stjórnendur sem tengdust umfjölluninni var hafnað. Þess í stað birti fyrirtækið efni á heimasíðu sinni sem bar fyrirsögnina „Óljósar aðdróttanir Ríkisútvarpsins“. Í því efni birti fyrirtækið mynd af þremur blaðamönnum Kveiks og sagði að svo virtist „sem fréttamenn Ríkisútvarpsins ætli að freista þess enn á ný að endurvinna gamlar upplýsingar um útgerðina í Namibíu í þeim tilgangi að koma höggi á Samherja.“ Engin tilraun er gerð í efninu til að svara efnislega því sem fram kom í umfjöllun Kveiks í gær. 

Þorsteinn Már, sem var einn þeirra sem Kveikur óskaði eftir viðtali við, var svo til viðtals í Morgunblaðinu á síðu 2 í morgun. Í þeirri frétt er haft eftir honum að hann muni ekki missa svefn yfir umfjöllun Kveiks. Hún sé áframhaldandi aðför Ríkisútvarpsins að Samherja og starfsmönnum hans. „»Þarna kemur ekkert fram sem ekki er hægt að hrekja. Verulegar skattgreiðslur voru greiddar til Íslands vegna skipa sem aldrei komu til Íslands,“ er haft eftir Þorsteini Má. Ekki kemur fram í frétt Morgunblaðsins hvernig það sem sett var fram í Kveik verði hrakið.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Davíð Helgason, einn stofnenda og fyrrum forstjóri Unity.
Segir Ísland geta orðið „einhvers konar tilraunasetur fyrir framtíðina“
Frumkvöðullinn og milljarðamæringurinn Davíð Helgason flytur til Íslands í sumar og ætlar að fjárfesta í fyrirtækjunum sem vinna gegn loftslagsvandanum. Að hans mati er margt sem gerir landið að góðum fjárfestingarkosti.
Kjarninn 18. maí 2021
Palestínumennirnir fimm fyrir utan húsnæði Útlendingastofnunar í Hafnarfirði í dag.
„Við viljum frekar deyja á götunni á Íslandi en að fara aftur til Grikklands“
„Íslensk yfirvöld hlusta ekkert á okkur. Þó að þau viti hvernig ástandið er í okkar heimalandi og þær áhyggjur sem við höfum. Ég meina, húsin sem við bjuggum í hafa sum verið jöfnuð við jörðu.“ Þetta segir Palestínumaður sem er lentur á götunni á Íslandi.
Kjarninn 18. maí 2021
Fasteignaverð hækkar meira með hverjum mánuðinum sem líður, þar sem eftirspurn er mikil og minna er um nýbyggingar.
Ekki meiri hækkun síðan árið 2017
Fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 13,7 prósent í apríl á ársgrundvelli, miðað við vísitölu Þjóðskrár. Vísitalan hefur ekki hækkað jafnmikið milli ára síðan í desember 2017.
Kjarninn 18. maí 2021
Þröstur Ólafsson
Var þanþolið rofið?
Kjarninn 18. maí 2021
„Þegar mikil eftirspurn er eftir húsnæði getur fyrirvari um ástandsskoðun fasteignar talist kauptilboði til frádráttar,“ segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni.
Ástandsskýrslur fylgi öllum seldum fasteignum
Nýsamþykkt þingsályktunartillaga felur ráðherra að móta frumvarp um ástandsskýrslur fasteigna. Slíkum skýrslum er ætlað að auka traust í fasteignaviðskiptum en ábyrgð vegna galla sem ekki koma fram í ástandsskýrslum mun falla á matsaðila.
Kjarninn 18. maí 2021
Allir hljóta að hafa skoðun á vegferð Ísraelsmanna að mati Hönnu Katrínar Friðriksson þingmanns Viðreisnar.
„Við Íslendingar höfum sterka rödd á alþjóðavettvangi“
Íslensk stjórnvöld þurfa að láta í sér heyra og hvetja aðra til að gera slíkt hið sama vegna átaka milli Ísraels og Palestínu að mati þingmanna Viðreisnar og Framsóknarflokks. Þó svo að íslenska þjóðin sé fámenn hafi hún sterka rödd og hana þurfi að nota.
Kjarninn 18. maí 2021
Samkvæmt ASÍ og BSRB er skuldasöfnun ríkisins ekki áhyggjuefni þegar vextir eru lágir
Gagnrýna „afkomubætandi ráðstafanir“ og vilja breyta fjármálareglum
Sérfræðingahópur á vegum ASÍ og BSRB varar stjórnvöld við að beita niðurskurði í yfirstandandi kreppu og segir að fjármálareglur hins opinbera þurfi að vera sveigjanlegri í nýrri skýrslu um efnahagsleg áhrif faraldursins.
Kjarninn 18. maí 2021
Græni miðinn er aftur kominn upp á gafl Hafnarborgar.
Listaverk sem fjarlægt var af bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði komið upp á nýjan leik
Listaverk þeirra Libiu Castro og Ólafs Ólafssonar var fjarlægt af gafli Hafnarborgar fyrr í þessum mánuði að beiðni bæjaryfirvalda. Listaverkið er nú aftur komið upp en líklega hafa bæjaryfirvöld látið undan þrýstingi fagfélaga að mati listamannanna.
Kjarninn 18. maí 2021
Meira úr sama flokkiInnlent