Sjö af tíu hafa verra álit á Samherja og 92 prósent telja að mútur hafi verið greiddar

Íbúar á Akureyri og Dalvík trúa því síður að Samherji hafi greitt mútur fyrir aðgang að kvóta en aðrir landsmenn. Samherji hefur líka látið kanna viðhorf almennings en ekki birt þær niðurstöður.

Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Auglýsing

Mark­tækur munur er á því hvort fólk trúi því að Sam­herji hafi greitt mútur til stjórn­mála- og emb­ætt­is­manna í Namibíu eftir því hvort fólk býr ann­ars vegar á Akur­eyri eða Dal­vík eða hins vegar ann­ars­staðar á land­inu. Á Akur­eyri og Dal­vík, þar sem starf­semi Sam­herja er umfangs­mikil og áhrif fyr­ir­tæk­is­ins á nær­sam­fé­lag sömu­leið­is, segj­ast 71 pró­sent íbúa trúa því að Sam­herji hafi greitt mútur til að fá kvóta í Namib­íu. Á lands­vísu er það hlut­fall hins vegar 92 pró­sent. 

Þetta kemur fram í könnun sem Stundin fékk MMR til að gera vegna umfjöll­unar blaðs­ins um heima­vígi Sam­herja, sem birt var í dag. Alls svör­uðu 1.127 manns könn­un­inni og þar af voru 908 búsettir utan Akur­eyrar og Dal­vík­ur. 

Í könn­un­inni voru þátt­tak­endur líka spurðir hvort álit þeirra á útgerð­ar­fé­lag­inu Sam­herja hefði verið óbreytt síð­ast­lið­inn tvö ár eða hvort það hefði breyst til hins betra eða verra. Alls sögð­ust 69 pró­sent aðspurðra á lands­vísu að álit þeirra á Sam­herja hefði versnað og ein­ungis fjögur pró­sent að það hefði batn­að. Á Eyja­fjarð­ar­svæð­inu var nið­ur­staðan önn­ur. Alls 36 pró­sent aðspurðra á Akur­eyri og Dal­vík sögðu að álit þeirra á Sam­herja hefði versnað en tíu pró­sent að það hefði batn­að. Tæpur helm­ingur svar­enda þar, 47 pró­sent, sögðu að við­horfið væri óbreytt. Á lands­vísu var það hlut­fall 28 pró­sent. 

Líkt og Kjarn­inn greindi frá í ágúst í fyrra þá hefur Sam­herji sjálfur einnig mælt traust fólks til sín. Í net­könnun sem Gallup sendi út á við­horfs­hóp sinn í lok júlí 2020 var fólk meðal ann­ars spurt hvort það væri ánægt eða óánægt með „að­­gerðir Sam­herja í kjöl­far ásak­ana um mútur í Namib­­íu“. Þetta er ekki eina skiptið sem Gallup hefur mælt hver ímynd fyr­ir­tæk­is­ins er í hugum lands­manna und­an­farið rúmt ár. Nið­ur­stöður þess­ara mæl­inga hafa ekki verið gerðar opin­ber­ar. 

Vilja vita hvernig ákvarð­anir voru teknar

Sam­herji hefur verið mikið til umfjöll­unar síð­ast­liðið rúmt ár. Þann 12. nóv­­­em­ber 2019 birt­ist umfjöllun Kveiks, Stund­­­­­­­ar­inn­­­­­­­ar, Al Jazeera og Wiki­leaks um meintar mút­­­­­­u­greiðsl­­­­­­­ur,  pen­inga­þvætti og skattsnið­­­­­­­göngu Sam­herja, sem byggði að mestu á tug­­­­­­­þús­undum gagna og upp­­­­­­­­­­­­­ljóstrun Jóhann­esar Stef­áns­­­­­­­son­­­­­­­ar, fyrr­ver­andi starfs­­­­­­­manns Sam­herja í Namib­­­­­­­íu. 

Angar af því máli eru nú til rann­sóknar í Namib­íu, á Íslandi og hjá fjár­mála­eft­ir­lit­inu í Nor­egi. Þegar hafa verið lagðar fram ákærur í Namibíu á hendur félögum tengdum Sam­herja og þremur íslenskum stjórn­endum þeirra. Á Íslandi eru sex manns með rétt­ar­stöðu sak­born­ings í rann­sókn hér­aðs­sak­sókn­ara á Sam­herj­a­mál­um. Um er að ræða núver­andi og fyrr­ver­andi starfs­menn og stjórn­endur Sam­herja. Á meðal þeirra er Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Sam­herj­a. 

Auglýsing
Í mál­inu er grunur er að um mút­u­greiðslur hafi átt sér stað, meðal ann­­ars til erlendra opin­berra starfs­­manna. Auk þess er grunur um brot á ákvæði almennra hegn­ing­­ar­laga um pen­inga­þvætti og brot á ákvæði sömu laga um auð­g­un­­ar­brot. 

Kjarn­inn greindi frá því fyrr í þessum mán­uði að end­ur­skoð­un­ar­fyr­ir­tæk­inu KPMG, sem vann lengi fyrir Sam­herja, hafi verið gert að  láta emb­ætti hér­­aðs­sak­­sókn­­ara í té upp­­lýs­ingar og gögn varð­andi bók­hald og reikn­ings­skil allra félaga Sam­herj­­a­­sam­­stæð­unnar á árunum 2011 til 2020. Einnig þarf fyr­ir­tækið að láta hér­­aðs­sak­­sókn­­ara hafa upp­­lýs­ingar og gögn sem varða eina til­­­tekna skýrslu sem KPMG vann um starf­­semi Sam­herja á árunum 2013 og 2014 í tengslum við rann­sókn­ina. 

Lesa má í úrskurði hér­­aðs­­dóms vegna þessa  að hér­­aðs­sak­­sókn­­ari telji nauð­­syn­­legt að upp­­lýsa um atriði sem varði fjár­­hag- og rekstr­­ar­af­komu félaga innan sam­­stæðu Sam­herja vegna rann­­sóknar máls­ins. Söm­u­­leiðis að það hafi þýð­ingu fyrir rann­­sókn emb­ætt­is­ins að upp­­lýsa eins og hægt er hvernig töku ákvarð­ana var háttað innan sam­­stæðu Sam­herja.

Athyglin bein­ist að Kýpur

Kveik­ur, frétta­skýr­inga­þáttur RÚV sem ásamt Stund­inni, Wiki­leaks og Al Jazeera stóð að upp­runa­legu umfjöll­un­inni um Sam­herj­a­skjölin í nóv­em­ber 2019, birti fram­halds­um­fjöllun um málið í gær­kvöldi.

Þar kom meðal ann­ars fram að grunur sé um frek­ari mútu­greiðslur til stjórn­mála­manns í Namibíu en áður hefur verið greint frá hér­lendis og kafað ofan í Kýp­ur­starf­semi Sam­herj­a. 

Kýpur hefur verið nokk­urs konar heima­höfn alþjóð­legrar starf­semi Sam­herja um margra ára skeið. Í umfjöllun Kveiks var vitnað til tölvu­pósts frá árinu 2009 sem Stundin birti fyrir nokkrum árum síð­an, frá Bald­vini Þor­steins­syni, þáver­andi fram­kvæmda­stjóra Afr­íku­út­gerðar Sam­herja og núver­andi for­stjóra Sam­herja í Evr­ópu, þar sem stóð: „„Til­gang­ur­inn er eft­ir­far­andi: Að búa til hagnað innan sölu­fyr­ir­tæk­is­ins þar sem eng­inn skattur er á hagnað fyr­ir­tæk­is­ins. Við teljum Kýpur vera rétta land­ið. Með því að búa til hagnað innan sölu­fyr­ir­tæk­is­ins Kötlu Seafood getum við lækkað skipta­hlut sjó­manna og stjórnað betur á hvaða verðum við myndum gera upp. […] Með því að draga úr hagn­aði þar og láta hagn­að­inn mynd­ast hjá sölu­fyr­ir­tæk­inu þá tæk­ist okkur að auka hagnað heild­ar­inn­ar. Þetta teljum við nokkuð snyrti­lega leið til að draga úr skatt­greiðsl­u­m.“

Ári síðar færði Sam­herji umfangs­mikla fisk­sölu til Kýpur og hefur haft mikla starf­semi þar alla tíð síð­an, en skattar á fyr­ir­tæki þar í landi eru mun lægri en t.d. á Ísland­i. 

Í Kveik voru umsvif Kýp­ur­fé­laga Sam­herja, Esju Seafood og Esju Shipp­ing, og fjöl­margra dótt­ur­fé­laga þeirra rak­in. Félög­in  tvö eru með umsvif og tuga millj­arða króna eignir út um allan heim. Þegar Kveikur bank­aði upp á skrif­stofu þeirra í Limassol á Kýpur var hins vegar eng­inn þar. Og skrif­stof­an, sem líkt­ist frekar her­bergi, virð­ist að mestu vera til mála­mynda sam­kvæmt því sem fram kom í Kveik. Grunur rann­sókn­ar­að­ila á Íslandi bein­ist að því að raun­veru­leg stjórnun Sam­herj­a­sam­stæð­unnar hafi öll verið á Íslandi.

Þá kom einnig fram í Kveik að í skýrslu rann­sókn­ar­end­ur­skoð­enda sem ráðnir voru af sam­starfs­fólki Sam­herja í Namibíu komi fram að þeir telji útgerð­ina hafa svikið fé af fólk­inu. Í rann­sókn­ar­skýrslu þeirra er lagt til að málið verði kært til lög­reglu og krafa gerð á Sam­herja um að greiða fyrr­ver­andi sam­starfs­fólk­inu millj­arða króna. 

Í við­tali í Morg­un­blað­inu

Sam­herji vildi ekki svara spurn­ingum Kveiks vegna umfjöll­un­ar­innar og óskum um við­tal við þá starfs­menn og stjórn­endur sem tengd­ust umfjöll­un­inni var hafn­að. Þess í stað birti fyr­ir­tækið efni á heima­síðu sinni sem bar fyr­ir­sögn­ina „Óljósar aðdrótt­anir Rík­is­út­varps­ins“. Í því efni birti fyr­ir­tækið mynd af þremur blaða­mönnum Kveiks og sagði að svo virt­ist „sem frétta­menn Rík­is­út­varps­ins ætli að freista þess enn á ný að end­ur­vinna gamlar upp­lýs­ingar um útgerð­ina í Namibíu í þeim til­gangi að koma höggi á Sam­herj­a.“ Engin til­raun er gerð í efn­inu til að svara efn­is­lega því sem fram kom í umfjöllun Kveiks í gær. 

Þor­steinn Már, sem var einn þeirra sem Kveikur óskaði eftir við­tali við, var svo til við­tals í Morg­un­blað­inu á síðu 2 í morg­un. Í þeirri frétt er haft eftir honum að hann muni ekki missa svefn yfir umfjöllun Kveiks. Hún sé áfram­hald­andi aðför Rík­is­út­varps­ins að Sam­herja og starfs­mönnum hans. „»Þarna kemur ekk­ert fram sem ekki er hægt að hrekja. Veru­legar skatt­greiðslur voru greiddar til Íslands vegna skipa sem aldrei komu til Íslands,“ er haft eftir Þor­steini Má. Ekki kemur fram í frétt Morg­un­blaðs­ins hvernig það sem sett var fram í Kveik verði hrak­ið.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent