Breyta lögum vegna eyðileggingar Rio Tinto

Eftir að námufyrirtækið og álrisinn Rio Tinto sprengdi og eyðilagði forna hella í Ástralíu var krafist rannsóknar þingnefndar á atvikinu. Niðurstaðan liggur fyrir. Og Rio Tinto er að áliti stjórnvalda ekki sökudólgurinn.

Svæðið fyrir og eftir að Rio Tinto hafði farið yfir það með stórvirkum vinnuvélum.
Svæðið fyrir og eftir að Rio Tinto hafði farið yfir það með stórvirkum vinnuvélum.
Auglýsing

Rík­is­stjórn Ástr­alíu ætlar að styrkja lög til verndar menn­ingu frum­byggja lands­ins. Þetta til­kynnti umhverf­is­ráð­herr­ann Tanya Pli­ber­sek í dag.

Laga­breyt­ingin er hluti af við­brögðum stjórn­ar­innar við rann­sókn þing­nefndar á stór­fyr­ir­tæk­inu Rio Tinto sem eyði­lagði árið 2020 helgar stein­hvelf­ingar frum­byggja í Juukan Gorge í vest­ur­hluta lands­ins. Fyr­ir­tæk­ið, sem er mjög umfangs­mikið í námu­vinnslu í land­inu, var að stækka járn­grýt­is­námu sína og sprengdi upp hvelf­ing­arnar sem voru frum­byggjum sögu­lega og menn­ing­ar­lega mik­il­væg­ar.

Auglýsing

„Það er óhugs­andi að ein­hver myndi vís­vit­andi eyði­leggja Sto­nehenge, píramídana í Egypta­landi eða Lascaux-hell­ana í Frakk­land­i,“ sagði Pli­ber­sek er hún kynnti hinar áform­uðu laga­breyt­ingar á ástr­alska þing­inu í dag. „Þegar Bamyan-­búdda­stytt­urnar voru eyði­lagðar í Afganistan þá varð heims­byggðin rétti­lega ösku­reið. En það nákvæm­lega sama gerð­ist í Juukan Gor­ge.“

Hins vegar þykir nú ljóst að sögn Pli­ber­sek að með eyði­legg­ingu hvelf­ing­anna hafi Rio Tinto ekki brotið nein lög. Hún vill meina að sökin liggi í því að lög og reglur vernda svæði sem þessi ekki nægi­lega mikið fyrir námu­vinnslu og öðrum fram­kvæmd­um. „Það sem er ljóst í skýrslu [þing­nefnd­ar­inn­ar] er að kerfið okkar virkar ekki sem skyld­i.“

Ástr­alska rík­is­stjórnin mun vinna drög að laga­breyt­ing­unum í sam­starfi við regn­hlíf­ar­sam­tök 30 sam­taka frum­byggja í land­inu. Helsta mark­miðið er að gera lagaum­hverfið þannig úr garði að það standi vörð um menn­ing­arminj­ar.

Ákveðið hefur ver­ið, líkt og þing­nefndin lagði til í skýrslu sinni, að með nýju lög­unum verði réttur frum­byggja til að koma að ákvarð­ana­töku við fram­kvæmdir sem gætu með ein­hverjum hætti haft áhrif á þeirra menn­ing­ar­arf­leifð.

Sam­fé­lög frum­byggja við Juukan Gorge hafa hins vegar gagn­rýnt að þau hafi ekki verið höfð með í ráðum hvað varðar fram­haldið í kjöl­far skýrsl­unn­ar. „Allt þetta hófst með eyði­legg­ingu menn­ing­arminja okk­ar. Allir segja stöðugt að þeim þyki þetta leitt en aðgerðir skipta meira máli en orð,“ sögðu sam­tök sam­fé­lag­anna í sam­eig­in­legri yfir­lýs­ingu. „Við höfum séð eyði­legg­ing­una og við vitum hvað þarf að ger­a.“

Mörg þúsund ára myndir eru dregnar upp í mjúkum jarðlögum í og við Juukan Gorge-hellana.

Algengt er að skemmdir séu unnar á menn­ing­arminjum frum­byggja eða þær hrein­lega eyði­lagð­ar, segir Jamie Lowe, for­seti ráðs sem hefur umsjón og eft­ir­lit með ráð­stöfun á landi sem til­heyrir frum­byggjum Ástr­al­íu. Hann fagnar því að herða eigi lög og reglur enda hafi verið kallað eftir slíkum breyt­ingum í fjölda ára.

Mis­skiln­ingur Rio Tinto

Jacob Staus­holm, for­stjóri Rio Tin­to, segir að fyr­ir­tækið muni nú fara yfir til­lögur stjórn­valda. „Við ætlum að halda áfram að gera hvað við getum til að vera besti sam­starfs­að­ili sem hugs­ast getur og spila áfram lyk­il­hlut­verk í að tryggja að mik­il­vægar menn­ing­arminjar njóti vernd­ar.“

Stein­hell­arnir í Juukan Gorge voru um 46 þús­und ára gaml­ir. Eyði­legg­ing Rio Tinto átti sér stað í maí árið 2020 en á þessum slóðum er stærstu járn­grýt­is­námu fyr­ir­tæk­is­ins, og þeirri sem gefur mest í vasann, að finna. For­svars­menn fyr­ir­tæk­is­ins héldu því í fyrstu fram að um „mis­skiln­ing“ hefði verið að ræða og að þeir hafi ekki fengið upp­lýs­ingar um að stað­ur­inn væri menn­ing­ar­lega mik­il­vægur og heil­agur í hugum fólks­ins sem þarna býr.

Auglýsing

Þessi við­brögð, sem fyrr­ver­andi for­stjór­inn hélt m.a. fram, hleyptu illu blóði í fjár­festa, m.a. ástr­alska líf­eyr­is­sjóð­inn Hesta. Fram­kvæmda­stjóri sjóðs­ins sagði ekki nóg að leysa þá sem beri ábyrgð á hneyksl­inu frá störfum heldur þyrfti að rann­saka málið ofan í kjöl­inn sem og aðra samn­inga sem fyr­ir­tækið er með við heima­fólk, oft frum­byggja­sam­fé­lög, á starfs­svæðum sín­um.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sonur mannsins með leppinn: „Svona flúði ég vígasamtök föður míns“
Dakota Adams, sonur leiðtoga vígasamtakanna the Oath Keepers, ólst upp við að heimsendir væri í nánd og að öruggast væri að klæðast herklæðum og eiga sem flestar byssur. Dakota tókst að frelsa móður sína og yngri systkini frá heimilisföðurnum.
Kjarninn 5. desember 2022
Pétur Krogh Ólafsson hefur verið ráðinn í nýtt starf hjá Veitum.
Aðstoðarmaður borgarstjóra ráðinn, án auglýsingar, í nýja yfirmannsstöðu hjá Veitum
Pétur Krogh Ólafsson hefur verið ráðinn í nýtt starf þróunar- og viðskiptastjóra hjá Veitum, dótturfélagi Orkuveitu Reykjavíkur. Starfið var ekki auglýst, samkvæmt svari sem Kjarninn fékk frá Orkuveitunni.
Kjarninn 5. desember 2022
María Heimisdóttir.
María hættir – Vill ekki taka ábyrgð á vanfjármagnaðri stofnun
María Heimisdóttir hefur sagt upp störfum sem forstjóri Sjúkratrygginga Íslands. Hún segist ekki vilja taka ábyrgð á vanfjármagnaðri stofnun.
Kjarninn 5. desember 2022
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Migration and Integration in the Era of Climate Change
Kjarninn 5. desember 2022
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Fólksflutningar og samþætting á tímum loftslagsbreytinga
Kjarninn 5. desember 2022
Helga Árnadóttir hannar og myndskreytir Lestar Flóðhesta
Lestrar Flóðhestar eru fjölskylduverkefni
Lestrar Flóðhestar eru ný spil fyrir börn sem eru að taka sín fyrstu skref í lestri. „Okkur fannst vanta eitthvað fjörugt og skemmtilegt í lestrarúrvalið fyrir byrjendur,“ segir Helga Árnadóttir sem hannar og myndskreytir spilin.
Kjarninn 5. desember 2022
Guðmundur Björgvin Helgason ríkisendurskoðandi á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
„Þetta er bara eins og að fara með rangt barn heim af róló“
Guðmundur Björgvin Helgason ríkisendurskoðandi skaut föstum skotum að forsvarsmönnum Bankasýslunnar á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og sakaði Lárus Blöndal um að hafa talað gegn betri vitund er hann sjálfur kom fyrir nefndina.
Kjarninn 5. desember 2022
Þórður Snær Júlíusson
Er Tene nýju flatskjáirnir eða eru kerfin og þeir sem stjórna þeim kannski vandamálið?
Kjarninn 5. desember 2022
Meira úr sama flokkiErlent