Vilja virkjanir í Skagafirði úr vernd í biðflokk

Byggðarráð Sveitarfélagsins Skagafjarðar vill að Alþingi færi fjóra virkjanakosti í jökulám í Skagafirði úr verndarflokki í biðflokk er kemur að afgreiðslu rammaáætlunar. Virkjanirnar yrðu í óbyggðu víðerni og í ám sem eru vinsælar til flúðasiglinga.

Jökulsárnar í Skagafirði eiga upptök í Hofsjökli og vatnasvið þeirra er lítt raskað.
Jökulsárnar í Skagafirði eiga upptök í Hofsjökli og vatnasvið þeirra er lítt raskað.
Auglýsing

Meiri­hluti byggð­ar­ráðs Sveit­ar­fé­lags­ins Skaga­fjarðar fer fram á að Alþingi breyti fram­kominni þings­á­lykt­un­ar­til­lögu að þriðja áfanga ramma­á­ætl­unar á þann veg að Skaga­fjarð­ar­virkj­anir fari í bið­flokk og verði þar með rann­sak­aðar til fulls, sem aftur verði grund­völlur ákvarð­ana­töku síðar meir um hvort þessir kostir verði hag­nýttir til orku­öfl­unar eða þeir látnir njóta vernd­ar.

­Þrjár virkj­ana­hug­myndir í Hér­aðs­vötn­um, Skata­staða­virkj­anir C og D og Vill­inga­nes­virkjun eru í vernd­ar­flokki þings­á­lykt­un­ar­til­lögu ramma­á­ætl­unar sem Guð­laugur Þór Þórð­ar­son, umhverf­is-, orku- og lofts­lags­ráð­herra hefur mælt fyrir á Alþingi. Hann er fjórði umhverf­is­ráð­herr­ann sem leggur fram sömu til­lög­una sem byggir á loka­skýrslu og til­lögu verk­efn­is­stjórnar sem skilað var í ágúst árið 2016.

Í stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar frá því í nóv­em­ber er að finna lof­orð um að lokið verði við þriðja áfanga ramma­á­ætl­un­ar. Því er hins vegar bætt við, í sömu setn­ingu, að kostum í bið­flokki verði fjölg­að.

Hægt er að hreyfa við flokkun virkj­ana­kosta í ramma­á­ætlun svo lengi sem Orku­stofnun hefur ekki gefið út virkj­ana­leyfi fyrir kosti í nýt­ing­ar­flokki og svæði í vernd­ar­flokki hafi ekki verið frið­lýst með lög­um.

Auglýsing

Í nýrri umsögn byggð­ar­ráðs sveit­ar­fé­lags­ins Skaga­fjarðar við þings­á­lykt­un­ar­til­lög­una er bent á að einn virkj­ana­kostur á vatna­sviði á Norð­ur­landi vestra sé í orku­nýt­ing­ar­flokki og einn virkj­ana­kostur í vind­orku. Er þar um að ræða ann­ars vegar veitu­leið Blöndu­virkj­unar og hins vegar Blöndu­lund, kosti á vegum Lands­virkj­un­ar. Fjórar séu hins vegar í vernd­ar­flokki, allir einnig á vegum Lands­virkj­un­ar, en auk virkj­anna í Hér­aðs­vötnum er kost­ur­inn Blanda – veita úr Vest­ari Jök­ulsá, sem er reyndar einnig á vatna­sviði Hér­aðs­vatna, þar einnig að finna.

Svokölluð Skata­staða­virkjun C er í bið­flokki núgild­andi ramma­á­ætl­unar sem sam­þykkt var á Alþingi árið 2013 þar sem talin var þörf á frek­ari upp­lýs­ingum um áhrif á líf­ríki flæði­engja nærri árós­um. Vatna­svið Hér­aðs­vatna fékk hins vegar hæsta verð­mæta­mat allra land­svæða sem fjallað var um af fag­hópi þriðja áfanga ramma­á­ætl­un­ar.

Kort úr kynningarefni Landsvirkjunar á annarri Skatastaðavirkjuninni. Mynd: Landsvirkjun

Virkj­un­ar­kost­ur­inn er á svæði sem er óbyggt víð­erni sam­kvæmt laga­legri skil­grein­ingu. Virkjun á svæð­inu myndi hafa í för með sér umtals­vert rask á hálendi, svo og á sífrera­rústum og fleiri fyr­ir­bærum sem Íslend­ingar bera alþjóð­lega ábyrgð á. Virkjun myndi slíta sundur vist­kerfi og sam­fé­lög líf­vera, hafa mikil nei­kvæð áhrif á vist­gerðir með veru­legt vernd­ar­gildi skv. nátt­úru­vernd­ar­lögum og valda mik­illi röskun vegna breyt­inga á rennsli og fram­burði, sér­stak­lega á flæði­engjum sem hafa mikið vist­fræði­legt gildi og eru þær umfangs­mestu á land­inu. Þá gætu fram­kvæmd­irnar spillt stórum minja­heildum í Aust­ur- og Vest­ur­dal frá árunum 870-1400, sem jafn­vel eru ein­stakar á heims­vísu. Einnig yrði mikil skerð­ing á sjón­rænni fjöl­breytni og á fágætum lands­lags­gerð­um.

Í nið­ur­stöðum ann­ars fag­hóps kemur fram að jök­ulsárnar í Skaga­firði séu bestu ár á land­inu, og jafn­vel í Evr­ópu, til flúða­sigl­inga og að Jök­ulsá eystri sé sú eina á land­inu þar sem hægt er að fara í tveggja daga sigl­ingu. Árnar séu því mjög mik­il­vægar fyrir ferða­þjón­ustu bæði á lands­vísu og í hér­aði. Virkjun þess­ara vatns­falla myndi því í raun hafa meiri áhrif en með­al­tal áhrifa­ein­kunna fag­hóps­ins gefur til kynna.

Í kynn­ingu Lands­virkj­unar á Skata­staða­virkj­unum kemur fram að minna rennsli að sum­ar­lagi geti haft áhrif á fljóta­sigl­ingar í Aust­ari Jök­ulsá en „að­gengi að hálend­inu mun batna til muna“.

Héraðsvötn í Skagafirði. Mynd: Skagafjordur.is

Í kafla um set­myndum og aur­burð segir að stór hluti aurs í Aust­ari Jök­ulsá muni falla út í Bug­slóni (lík­lega minnst 80 pró­sent) og sömu­leiðis mun eitt­hvað draga úr fram­burði aurs í Vest­ari Jök­ulsá vegna Fossá­ar­veitu. „Minni fram­burður gró­f­efnis gæti minnkað eða stöðvað fram­gang strandar við botn Skaga­fjarð­ar.“ Lónið yrði 26 fer­kíló­metr­ar, lengd stíflu 2,4 km og mesta hæð stíflu 75 metr­ar. Til sam­an­burðar er Hall­gríms­kirkja 74,5 metrar á hæð.

Skata­staða­virkjun D er til­brigði við Skata­staða­virkjun C. Með henni yrði lægra fall virkjað og þannig haldið opnum mögu­leika á annarri virkjun í Hér­aðs­vötn­um, Vill­inga­nes­virkj­un. Báðir þessir kostir eru einnig í bið­flokki núgild­andi ramma­á­ætl­un­ar.

Fjórði virkj­ana­kost­ur­inn í Skaga­firði sem er í vernd­ar­flokki þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unn­ar, Blanda – veita úr Vest­ari Jök­ulsá, var ekki kom­inn til sög­unnar er 2. áfangi var sam­þykkt­ur.

Úr kynningu Landsvirkjunar á rennslisbreytingum í Jökulsá Austari með tilkomu Skatastaðavirkjunar. Mynd: Landsvirkjun

Byggð­ar­ráðið bendir á í umsögn sinni að með því að setja virkj­ana­kost­ina fjóra í vernd­ar­flokk er stjórn­völdum ekki lengur heim­ilt að veita leyfi tengd orku­rann­sókn­um. „Með öðrum orð­um, nái til­laga ráð­herra fram að ganga, verður með öllu óheim­ilt um ófyr­ir­séða fram­tíð að stunda orku­rann­sóknir á þeim virkj­un­ar­kostum sem lagðir eru til að fari í vernd­ar­flokk á Norð­ur­landi vestra, nema fyrir Orku­stofnun til að geta sinnt lög­bundnu hlut­verki sínu, í sam­an­burð­ar­til­gangi eða öðrum almennum til­gang­i,“ segir í umsögn­inni. „Er grafal­var­legt að umhverf­is­ráð­herra horfi í þings­á­lykt­un­ar­til­lögu sinni með öllu fram hjá þeirri stað­reynd að orku­skortur hefur orðið víða um land og að virkj­anir og flutn­ings- og dreifi­kerfi raf­orku anna ekki eft­ir­spurn víða á lands­byggð­inni. Orku­skortur kann því að hamla bæði atvinnu­upp­bygg­ingu og orku­skipt­um, s.s. raf­bíla­væð­ing­u.“

Auglýsing

Gísli Sig­urðs­son Sjálf­stæð­is­flokki og Ingi­björg Huld Þórð­ar­dóttir Fram­sókn­ar­flokki sam­þykktu bókun byggð­ar­ráðs­ins þar sem farið var fram á að Alþingi breyti þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unni á þann veg að Skaga­fjarð­ar­virkj­an­irnar fari í bið­flokk ramma­á­ætl­un­ar. Ólafur Bjarni Har­alds­son, full­trúi Byggða­list­ans, sat hjá. Álf­hildur Leifs­dótt­ir, full­trúi Vinstri grænna og óháðra sat einnig hjá en lét bóka að hún fagn­aði til­lögu verk­efn­is­stjórnar að færa Hér­aðs­vötn í vernd­ar­flokk. „Hér­aðs­vötnin eru verð­mæt nátt­úru­auð­lind fyrir hér­aðið og koma til með að auka verð­mæti sitt óspillt til fram­tíð­ar.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiInnlent