#wintris

Af samhengi hlutanna

Hrafn Jónsson

Þegar geim­farar Apollo 8 slitu sig frá spor­baug jarðar var fók­us­inn allur á stjörn­u­rnar – á tunglið sem þeir nálg­uð­ust eins óðfluga og stál­hylki sem ferð­ast á 40.000 kíló­metra hraða leyfði. Það hafði eng­inn velt fyrir sér hvaða áhrif það hefði að líta til baka á jörð­ina rísa úr sjón­deild­ar­hring tungls­ins; lítla bláa kúlu hang­andi í tóm­inu – svo litla að það er hægt að fela hana á bak við þum­al. Ekk­ert nema næf­ur­þunnt lag af and­rúms­lofti sem heldur í henni líf­inu. Tugir geim­fara hafa lýst sömu upp­lifun­inni – full­kominni sam­kennd. Skiln­ingur á að við séum öll agn­arsmá, klesst saman í einu líf­kerfi. Stríð, póli­tík, menn­ing, meira að segja sjálfið – allt sé þetta mark­laust í heild­ar­mynd­inni. Þeir köll­uðu þetta yfir­sýn.

47 árum síðar og 400.000 kíló­metrum neð­ar, undir þykkri skýja­hulu, ligg ég tíma­bundið örkumla á bíla­stæð­inu fyrir utan hús­næði Söng­skóla Reykja­víkur við Snorra­braut. Það var stormur og ég hafði haldið á tveimur inn­kaupa­pokum fullum af gosi og morg­un­korni. Í þessu varn­ar­lausa ástandi gat ég ekki stöðvað eigin gler­augu frá því að fjúka af nefi mínu og út í móð­una. Ég féll á fjóra fæt­ur, lög­blindur og örvænt­ing­ar­full­ur, fálm­andi í ökkla­djúpum drullu­polli eins og ster­eótýpískur nörd í eitís gam­an­mynd. Weeto­s­pakk­inn gegn­sósa af drullu. Á meðan löbbuðu sál­ar­lausir sam­borg­arar mínir fram hjá mér og létu eins og ég væri jafn ósýni­legur og Ást­þór Magn­ús­son með tóman með­mæla­lista fyrir utan Rúm­fatalager­inn. 

Er ég píri gríð­ar­lega fötluð augu mín út í tómið sé ég drapp­lit­aðan Volkswagen Polo keyra hægt fram hjá mér. Inni í honum situr kona á miðjum aldri í hnýttum ryk­frakka. Hún reynir að bægja sér frá því að horfa í augun á mér en þau læs­ast samt eitt and­ar­tak og það er eins og þau segi við mig: „Þinn sárs­auki varðar mig ekki“. Svo keyrir hún í burtu. Ég er einn eftir í móð­unni. Það eina sem ég heyri er ómur falskra barna sem berst til mín með gnauð­andi vind­in­um.

Auglýsing

Þegar athuga­semda­kerfi við fréttir af inn­flytj­enda­málum fyll­ast af ótta­mar­ineruðu, rang­hug­mynda­fylltu hatri er vin­sæl klisja að tala um nettröll­in. Sama með hómó­fó­b­í­una, kven­hat­rið og aðra fáfræði sem felur á sig á bak við mis­skilda túlkun á mál­frelsi. Nettröllið er til í tómi – ómennsk óværa: „Fólk mundi aldei segja þetta í raun­heim­um.“ Inter­netið hámarkar þá ímynd sem við viljum spegla af okkur – þar höfum við tóm til að móta okk­ur. Sterk­ari skoð­anir sem óma í aðeins straum­línu­lag­aðri berg­máls­klefa. Það sem inter­netið gerir ekki er að gera þig að annarri mann­eskju. Ástæðan fyrir því að fólk segir þessa hluti ekki í „raun­heim­um“ er ekki sú að það hætti skyndi­lega að hugsa þá þegar við förum út úr húsi, heldur af því að við sem þjóð erum svo komp­lexuð og full af nag­andi sjálfs­efa að við segjum eig­in­lega aldrei neitt upp­hátt. Muldrum bara ofan í úlp­urnar okkar og þykj­umst ekki sjá Hrafn Jóns­son þegar hann liggur á fjórum fótum ofan í drullu­polli að leita að gler­aug­unum sín­um.

Þetta er ástæðan fyrir því að við leggjum svona mikla fæð á Sig­mund Dav­íð, langt umfram aðra spillta stjórn­mála­menn og skít­hæla. Það er ekki af því að hann er millj­arða­mær­ing­ur. Það er ekki vegna þess að allur hans stjórn­mála­fer­ill er grund­vall­aður á popúl­ísku kjaftæði. Ekki öll lyga­sýk­in. Ekki einu sinni út af norð­ur­-kóreska ein­ræð­is­brjál­æð­inu sem fær hann til að vilja soga til sín stofn­anir og emb­ætti eins og bólu­grafni strák­ur­inn sem stal af mér öllum Jor­dan-körfu­bolta­mynd­unum mínum í Granda­skóla í skiptum fyrir nokkra John Pax­sona.

Við speglum Sig­mund Davíð nefni­lega í öllu því versta sem við sjáum í okkur sjálf­um. Við notum hann sem frum­mynd sjálfs­á­nægju og hroka – en líka lam­andi ótta og minni­mátt­ar­kennd­ar. Í hvert skipti sem ein­hver mót­mælir hon­um, bendir á mis­brest, afhjúpar ósann­indi þá grefur hann niður hæl­ana, setur upp falskt glott og geltir til baka. Hann getur ekki stillt sig um að svara fyrir sig. Sjálfs­myndin er svo við­kvæm að hún þolir ómögu­lega að opna á þann mögu­leika að eitt­hvað sem hann hafi gert eða sagt sé mögu­lega rangt. Fjöl­miðlar eru á eftir hon­um, mis­skilja vilj­andi allt sem hann seg­ir, gera lítið úr góðum verkum hans. Reyna að láta smá­vægi­legar eignir í skatta­skjóli líta glæp­sam­lega út.

Það er engin auð­mýkt – bara ótti. Hver ein­asti dagur hlýtur að vera eins og prótótýpíska martröðin þar sem hann er í skól­an­um, lítur niður og fattar að hann er ekki í bux­um, og hann þarf að fara með munn­legt algebru­próf - á frönsku - og hvert sem hann snýr sér eru ban­ana­hýði fyrir hann að renna á og teikni­bólur að setj­ast á. Og hann getur aldrei nokkurn tím­ann vakn­að.

Hann, eins og okkur flest, skortir get­una að sjá sjálfan sig í víð­ara sam­hengi - sem part af ein­hverri heild. Það eina sem hann sér er risa­vaxið tunglið nálg­ast á 40.000 kíló­metra hraða í formi eigin rass­gats.

Í sam­an­burði hefur Bjarni Bene­dikts­son litið út eins og nokkuð rök­fast­ur, en þó þreytu­legur og nið­ur­bar­inn með­spil­ari; Mús­sól­íní þessa hern­að­ar­banda­lags (sorrí God­win). Á meðan fjöl­miðlar voru í Benny Hill-elt­inga­leik við for­sæt­is­ráð­erra um alla Reykja­vík að reyna að fá hann til að tjá sig um alla pen­ing­ana sem voru geymdir í skatta­skjóli (ekki af því var ein­hver skatta­legur ávinn­ingur af því, heldur af því að banka­þjón­usta á að vera flókið og kostn­að­ar­samt alþjóð­legt ævin­týri) hefur ein­hver hluti Bjarna kannski trúað því að hann væri slopp­inn.

Að sjálf­sögðu var Bjarni sjálfur með félag í skatta­skjóli. Hann hefur aldrei hitt það sið­ferð­is­lega vafa­sama við­skipta­tæki­færi sem hann hefur ekki flækt sig í, bæði vand­ræða­lega og opin­ber­lega.

Er það bara ég eða eru afsak­an­irnar byrj­aðar að vera eitt­hvað lélegri og and­laus­ari með árun­um? Þegar maður er fjár­mála­ráð­herra gengur eig­in­lega ekki upp að rokka á milli þess að segja „Ég skil eig­in­lega ekki fjár­mál“ og „Ég á svo mikið af pen­ingum að það er gjör­sam­lega ómögu­legt fyrir mig að vita hvar þeir eru allir hverju sinn­i“.

Mesta letin liggur í því að ljúga ein­hverju sem svo aug­ljós­lega og auð­sann­an­lega er ósatt. Hálf­tíma eftir að fjár­mála­ráð­herra til­kynnti okkur frá Key Largo í Flór­ída að hann hafi ekki haft hug­mynd um að þetta ágæta félag væri skráð á ein­hverri geggj­aðri hita­belt­is­eyju steig sér­fræð­ingur hjá Deloitte fram og sagði að sú skýr­ing væri álíka senni­leg og að greind­ar­s­kerti Hol­lend­ing­ur­inn væri að púlla Edward Norton í Primal Fear á okkur öll. Ætli sann­leik­ur­inn liggi ekki ein­hvers­staðar á milli spill­ingar og van­hæfni, eins og oft­ast.

Þeir sem hafa drukkið Aya­hu­asca, sem inni­heldur skyn­breyt­andi efnið DMT, lýsa upp­lifun sem ekki er ósvipuð þeirri sem geim­far­arnir lýstu – hug­ur­inn opnast, hug­myndir um landa­mæri hverfa. Ótti hverfur og í stað­inn opn­ast nýjar leiðir í átt að óhlut­bundnum hug­mynd­um. Sam­kennd, yfir­sýn, nema inn á við. Ein­hverjir skítugir hippar hafa predikað að þessi upp­lifun sé besta tæki­færið til að bjarga heim­inum frá yfir­vof­andi glöt­un. Þegar ég ligg í rúm­inu, halla aftur augum og hugsa til stjarn­anna – til þeirra 536 geim­fara sem hafa horft niður á okkur með raun­veru­legri yfir­sýn, verður allt skýrt. Til þess að öðl­ast ein­hvers konar æðru­laust, sjálfs­með­vitað sam­fé­lag þurfum við sem heild að smala saman öllum ráð­herrum Fram­sóknar og Sjálf­stæð­is­flokks, Ásmundi Frið­riks­syni, Arn­þrúði Karls­dótt­ur, eigna­stýr­ing­ar­deild Lands­bank­ans og öllum íbúum Kjal­ar­ness, moka í þau skyn­breyt­andi efn­um, þakka þeim fyrir sam­ver­una, gefa þeim langt og inni­legt faðm­lag og skjóta þeim svo út í geim.

Meira úr Kjarnanum