Auglýsing

„Þú getur skráð þig inn með íslykl­inum og hakað við að ger­ast líf­færa­gjafi þegar þú deyrð og líka skráð þig úr þjóð­kirkj­unni. Ertu ekki búin að þessu eða?” Nei, ég er ekki búin að þessu enn. Ég þarf reyndar að drífa í því að ger­ast líf­færa­gjafi en þetta með þjóð­kirkj­una, ég er bara ekki til­búin til að snúa baki við öllu sam­an. Nei, ekki fara uppá aft­ur­lapp­irn­ar, gefðu mér nokkrar mín­út­ur. Ég er sam­mála þér að þjóð­kirkjan fraus ein­hvers staðar á leið­inni og endar lík­leg­ast í moltu­kass­anum þegar hún loks­ins þiðn­ar. Á sama tíma hafa trú­ar­brögð verið bendluð við stríð og hryðju­verk. Flótta­manna­straum­ur. Alþjóð­leiki Íslend­inga eykst og krist­in­fræði hefur verið tekin af náms­skrá, prestum úthýst úr grunn­skólum og skipu­lagðar kirkju­heim­sóknir í aðdrag­anda jóla með öllu bann­að­ar. Teng­ingin rof­in. Og hvort vilja ungir ein­stak­lingar að skatt­pen­ing­arnir þeirra renni til þjóð­kirkj­unnar eða háskól­ans? Þetta er ekki einu sinni spurn­ing. Vís­indin mað­ur, ekki þetta trú­ar­kjaftæði.

En þetta snýst ekki bara um skatt­pen­inga. Í þess­ari afstöðu end­ur­spegl­ast rót­tæk við­horf til til­ver­unnar og vænt­ingar til manns­ins. Mað­ur­inn tekur bara við af guði. Það ríkir óbilandi trú á mann­inum og fram­þróun hans með vís­indin að vopni. Óvissu­þættir sem trú­ar­brögð leystu áður skrif­ast nú á vís­inda­manna að útskýra. Og vel hefur tek­ist til, raunar svo vel að við erum að rifna úr stolti. Við teljum okkur skilja flest á okkar skala en svo þynn­ist skiln­ing­ur­inn uppúr og niðrúr og er orð­inn frekar þunnur handan Stóra hvells og skammta­fræð­inn­ar.

Ég ótt­ast að við kunnum ekki að fara með alla snilld­ina. Í manns­heil­anum rúm­ast á sama tíma þessir miklu vits­munir og síðan naut­heimska, stór­merki­legt alveg.
Stundum ótt­ast ég þá sann­leiks­þrá sem keyrir okkur í nýjar þekk­ing­ar­vídd­ir. Af hverju ótt­ast ég hana? Því að þekk­ing er tví­eggja sverð sem getur snú­ist í hönd­unum á okk­ur. Með pens­illín­þekk­ingu fylgir ein­angr­aður stóru­bólu­vírus eða milt­is­brand­ur, með þekk­ingu um kjarna­klof fylgir kjarn­orku­sprengja, með gervi­greind fylgir mögu­lega ofur­greind sem tekur af okkur völd­in. Ég ótt­ast að við kunnum ekki að fara með alla snilld­ina. Í manns­heil­anum rúm­ast á sama tíma þessir miklu vits­munir og síðan naut­heimska, stór­merki­legt alveg.

Hugs­aðu þér alla triví­una, stað­reynd­irn­ar, mæl­ing­arnar og töl­fræð­ina sem fróð­leiks­fýsnin hefur fært okkur og pældu í því hvað heims­myndin er breytt. Eða hvað? Hún nefni­lega er ekki nokkurn skap­aðan hlut breytt. Atómin væru á sínum stað, frum­urnar okkur væru að vinna sína vinnu og alheim­ur­inn væri að þenj­ast út þó að við hefðum ekki minnstu hug­mynd um það. Það eina sem hefur breyst er okkar fram­setn­ing á skynjun okkar á heim­inum sem byggir á og tak­markast af okkar eigin getu til að skilja.

Auglýsing

Hvort sem guð skap­aði mann­inn eða mað­ur­inn guð þá er víst að við sköp­uðum vís­indin þar sem kerfin sem þau byggja á eru alfarið okkar sköp­un. Þannig hefur mað­ur­inn tekið við af æðri mætti og því mikla ábyrgð­ar­hlut­verki sem honum var ætl­að; að svara spurn­ingum sem við bara vitum ekki svarið við. Auð­mýktin í því að við­ur­kenna og horfast í augu við óviss­una, hug­rekkið í því að sam­þykkja að vita ekki og róin sem fylgir í kjöl­far þess að sleppa tök­unum til ein­hvers æðra manni sjálfum er eitt­hvað sem við höfum verið svipt og höfum saknað síðan guð var settur út í kuld­ann. Við leitum log­andi ljósi að ró í sál­ina og sækjum vatnið yfir læk­inn til Asíu. Trú­ar­mun­að­ar­leys­ingjar leita í aust­ræn trú­ar­brögð og von­ast til að finna svör­in, himnesku róna og frið­inn í hug­leiðslu, núvit­und og hot yoga í World Class.

Ætlun mín var nú ekki trú­boð af neinni sort. Mér finnst bara galið að halda að mann­gerð vís­indin hafi svörin við öllu sem við menn­irnir þráum að vita. Þessi ofur­trú á mann­gerða vís­inda­lega þekk­ingu er nán­ast átak­an­leg, í það minnsta barna­leg. Vís­indi fjalla um það sem við getum útskýrt, hlut­lægan, mæl­an­legan og lýs­an­legan sann­leik. Trú á æðri mátt tekur við þar sem okkar getu sleppir og veitir okk­ur, já kannski bara frið og ró og leyfi til að sleppa, barns­legt áhyggju­leysi, frelsi. Frelsi til að vera auð­mjúk og tengja við hinn sann­leik­ann, þann hug­læga, innra með okk­ur.

Æðri máttur og þjóð­kirkjan er síðan tvennt ólíkt. En eitt er ljóst og það er að þjóð­kirkjan nær ekki til þegna sinna heldur fælir þá frá með til­heyr­andi kvíða­far­aldri, og það eina sem getur bjargað trúnni frá ótíma­bærri hand­an­veru er lík­lega bara guð sjálfur í hjarta þér kæri les­andi.

Meira úr sama flokkiKjaftæði