„Þú getur skráð þig inn með íslykl­inum og hakað við að ger­ast líf­færa­gjafi þegar þú deyrð og líka skráð þig úr þjóð­kirkj­unni. Ertu ekki búin að þessu eða?” Nei, ég er ekki búin að þessu enn. Ég þarf reyndar að drífa í því að ger­ast líf­færa­gjafi en þetta með þjóð­kirkj­una, ég er bara ekki til­búin til að snúa baki við öllu sam­an. Nei, ekki fara uppá aft­ur­lapp­irn­ar, gefðu mér nokkrar mín­út­ur. Ég er sam­mála þér að þjóð­kirkjan fraus ein­hvers staðar á leið­inni og endar lík­leg­ast í moltu­kass­anum þegar hún loks­ins þiðn­ar. Á sama tíma hafa trú­ar­brögð verið bendluð við stríð og hryðju­verk. Flótta­manna­straum­ur. Alþjóð­leiki Íslend­inga eykst og krist­in­fræði hefur verið tekin af náms­skrá, prestum úthýst úr grunn­skólum og skipu­lagðar kirkju­heim­sóknir í aðdrag­anda jóla með öllu bann­að­ar. Teng­ingin rof­in. Og hvort vilja ungir ein­stak­lingar að skatt­pen­ing­arnir þeirra renni til þjóð­kirkj­unnar eða háskól­ans? Þetta er ekki einu sinni spurn­ing. Vís­indin mað­ur, ekki þetta trú­ar­kjaftæði.

En þetta snýst ekki bara um skatt­pen­inga. Í þess­ari afstöðu end­ur­spegl­ast rót­tæk við­horf til til­ver­unnar og vænt­ingar til manns­ins. Mað­ur­inn tekur bara við af guði. Það ríkir óbilandi trú á mann­inum og fram­þróun hans með vís­indin að vopni. Óvissu­þættir sem trú­ar­brögð leystu áður skrif­ast nú á vís­inda­manna að útskýra. Og vel hefur tek­ist til, raunar svo vel að við erum að rifna úr stolti. Við teljum okkur skilja flest á okkar skala en svo þynn­ist skiln­ing­ur­inn uppúr og niðrúr og er orð­inn frekar þunnur handan Stóra hvells og skammta­fræð­inn­ar.

Ég ótt­ast að við kunnum ekki að fara með alla snilld­ina. Í manns­heil­anum rúm­ast á sama tíma þessir miklu vits­munir og síðan naut­heimska, stór­merki­legt alveg.
Stundum ótt­ast ég þá sann­leiks­þrá sem keyrir okkur í nýjar þekk­ing­ar­vídd­ir. Af hverju ótt­ast ég hana? Því að þekk­ing er tví­eggja sverð sem getur snú­ist í hönd­unum á okk­ur. Með pens­illín­þekk­ingu fylgir ein­angr­aður stóru­bólu­vírus eða milt­is­brand­ur, með þekk­ingu um kjarna­klof fylgir kjarn­orku­sprengja, með gervi­greind fylgir mögu­lega ofur­greind sem tekur af okkur völd­in. Ég ótt­ast að við kunnum ekki að fara með alla snilld­ina. Í manns­heil­anum rúm­ast á sama tíma þessir miklu vits­munir og síðan naut­heimska, stór­merki­legt alveg.

Hugs­aðu þér alla triví­una, stað­reynd­irn­ar, mæl­ing­arnar og töl­fræð­ina sem fróð­leiks­fýsnin hefur fært okkur og pældu í því hvað heims­myndin er breytt. Eða hvað? Hún nefni­lega er ekki nokkurn skap­aðan hlut breytt. Atómin væru á sínum stað, frum­urnar okkur væru að vinna sína vinnu og alheim­ur­inn væri að þenj­ast út þó að við hefðum ekki minnstu hug­mynd um það. Það eina sem hefur breyst er okkar fram­setn­ing á skynjun okkar á heim­inum sem byggir á og tak­markast af okkar eigin getu til að skilja.

Auglýsing

Hvort sem guð skap­aði mann­inn eða mað­ur­inn guð þá er víst að við sköp­uðum vís­indin þar sem kerfin sem þau byggja á eru alfarið okkar sköp­un. Þannig hefur mað­ur­inn tekið við af æðri mætti og því mikla ábyrgð­ar­hlut­verki sem honum var ætl­að; að svara spurn­ingum sem við bara vitum ekki svarið við. Auð­mýktin í því að við­ur­kenna og horfast í augu við óviss­una, hug­rekkið í því að sam­þykkja að vita ekki og róin sem fylgir í kjöl­far þess að sleppa tök­unum til ein­hvers æðra manni sjálfum er eitt­hvað sem við höfum verið svipt og höfum saknað síðan guð var settur út í kuld­ann. Við leitum log­andi ljósi að ró í sál­ina og sækjum vatnið yfir læk­inn til Asíu. Trú­ar­mun­að­ar­leys­ingjar leita í aust­ræn trú­ar­brögð og von­ast til að finna svör­in, himnesku róna og frið­inn í hug­leiðslu, núvit­und og hot yoga í World Class.

Ætlun mín var nú ekki trú­boð af neinni sort. Mér finnst bara galið að halda að mann­gerð vís­indin hafi svörin við öllu sem við menn­irnir þráum að vita. Þessi ofur­trú á mann­gerða vís­inda­lega þekk­ingu er nán­ast átak­an­leg, í það minnsta barna­leg. Vís­indi fjalla um það sem við getum útskýrt, hlut­lægan, mæl­an­legan og lýs­an­legan sann­leik. Trú á æðri mátt tekur við þar sem okkar getu sleppir og veitir okk­ur, já kannski bara frið og ró og leyfi til að sleppa, barns­legt áhyggju­leysi, frelsi. Frelsi til að vera auð­mjúk og tengja við hinn sann­leik­ann, þann hug­læga, innra með okk­ur.

Æðri máttur og þjóð­kirkjan er síðan tvennt ólíkt. En eitt er ljóst og það er að þjóð­kirkjan nær ekki til þegna sinna heldur fælir þá frá með til­heyr­andi kvíða­far­aldri, og það eina sem getur bjargað trúnni frá ótíma­bærri hand­an­veru er lík­lega bara guð sjálfur í hjarta þér kæri les­andi.

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Meira úr sama flokkiKjaftæði