Auglýsing

Úrskurður Kjara­ráðs frá því á kjör­dag 29. októ­ber hefur sett ­stöð­una á vinnu­mark­aði í upp­nám. Með ákvörð­un­inni voru laun þing­manna, ráð­herra og for­seta Íslands hækkuð í einu stökki um tugi pró­senta. Guðni Th. Jóhanes­son, ­for­seti Íslands, hefur þegar afþakkað hækk­un­ina, en þing­menn og ráð­herrar hafa ekk­ert gefið út um hvað þeir munu gera.

Féll í grýttan jarð­veg

Ákvörð­unin var mis­ráð­in, aug­ljós mis­tök, og sést það ekki síst á því að öll helstu sam­tök og stétt­ar­fé­lög, bæði innan verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar og hjá atvinnu­rek­end­um, hafa harð­lega mót­mælt henni og kraf­ist þess að hún­ verði aft­ur­kölluð strax. For­ysta ASÍ hefur raunar farið fram á að þing verð­i ­kallað saman þegar í stað, og að fyrsta verkið verði það draga ákvörð­un­ina til­ baka.  

Beggja vegna borðs­ins heyr­ist sama óánægju­rödd­in, og ekki af á­stæðu­lausu. Staðan á vinnu­mark­aði er við­kvæm, en með víð­tæku sam­ráði og ­sam­starfi, ekki síst með stefnu­mark­andi skila­boðum frá Bjarna Bene­dikts­syn­i, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, þá hefur verið um það rætt að hætta hinu sígilda „höfr­unga­hlaupi“ í launa­þró­un, þar sem hver hóp­ur­inn eltir hinn, með kröfum um tug­pró­senta launa­hækk­anir reglu­lega. Bjarni sjálfur hefur marg­ít­rekað að þessa að­ferða­fræði eigi ekki að nota, og það sé stórt hag­stjórn­ar­at­riði fyrir Ísland að láta af þessu.

Auglýsing

Þvert gegn boð­aðri stefnu

Ákvörðun Kjara­ráðs fer alveg þvert gegn þess­ari stefnu. Sam­t þarf Kjara­ráð, sam­kvæmt lög­um, að lesa í efna­hags­að­stæður og launa­þróun á hverjum tíma og haga ákvörð­unum sínum í sam­ræmi við aðstæð­ur. Kjara­ráð misla­s að­stæður hrapa­lega, og nei­kvæðar afleið­ingar eru þegar komnar fram.

Pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands ákvað í gær að halda ­vaxta­stigi óbreyttu, en meg­in­vextir eru nú 5,25 pró­sent á meðan verð­bólga ­mælist 1,8 pró­sent. Ein af ástæðum þess að vextir lækka ekki eru áhrifin af ákvörð­un Kjara­ráðs. Þetta sögðu for­ystu­menn Seðla­banka Íslands, og stað­festu um leið ­nei­kvæð áhrif þessar ákvörð­un­ar.

Hver vill ekki vera fjár­hags­lega sjálf­stæð­ur?

Meg­in­þung­inn í rök­stuðn­ingi Kjara­ráðs, eins og hann kem­ur ­fyrir í úrskurði þess, er þessi: „Afar mik­il­vægt er að þjóð­kjörnir full­trú­ar ­séu fjár­hags­lega sjálf­stæðir og engum háð­ir. Störf þeirra eiga sér ekki skýra hlið­stæðu á vinnu­mark­aði enda eru þeir kjörnir til starfa í almennum kosn­ing­um og þurfa að end­ur­nýja umboð sitt að minnsta kosti á fjög­urra ára frest­i. ­For­seta Íslands, ráð­herrum og þing­mönnum hafa ekki verið ákvarð­aðar sér­stakar greiðslur fyrir vinnu utan hefð­bund­ins dag­vinnu­tíma, þrátt fyrir að störf þeirra fari að hluta til fram utan hans.“

Þetta er ein­feldn­is­leg rök­semd, og það hlýtur að vera að hún hafi verið soðin saman í fljót­heit­um. Þennan texta má setja sem rök­semdir fyr­ir­ flestar stéttir sem nú krefj­ast betri launa. Þá eru ábend­ingar úr ráðu­neyt­i ­Bjarna, um að með þess­ari fyr­ir­hug­uðu tug­pró­senta hækkun séu ráða­menn búnir að ná flestum öðrum stéttum í launa­þróun – þegar horft er yfir 10 ára tíma­bil með hrun­tím­anum með­töldum – ein­kenni­leg­ar.

Af hverju eru þær ein­kenni­leg­ar? Vegna þess að með þess­ari ­yf­ir­lýs­ingu, stað­festir ráðu­neyti Bjarna, að talið um nýtt verk­lag við mót­un ­launa­stefnu á vinnu­mark­aði – það er að leggja höfr­unga­hlaupið á hill­una – sé orðin tóm. Ekk­ert er að marka þá stefnu, ef ráða­menn eiga að fá reglu­lega tug­pró­senta hækkun til að hanga í öðrum stétt­um, meðal ann­ars stéttum sem ­starfa á einka­mark­aði þar sem sam­an­burður við stjórn­málaum­hverfið er ekki alltaf við­eig­andi. Ef höfr­unga­hlaupið á að gilda um ráða­menn, þá gildir það hjá öllum öðr­um.  

Ein stétt hefur til dæmis nú risið upp og krefst taf­ar­lausra launa­hækk­ana og úrbóta í vinnu­um­hverfi sínu. Það eru kenn­ar­ar, sem hafa verið með lausa­ ­samn­inga frá því í júní. Ástæðan fyrir því að ólgan spratt upp á yfir­borð­ið, ­með fjölda­fundum og þrýst­ingi á sveit­ar­fé­lög, var meðal ann­ars hin illa rök­studda ákvörðun Kjara­ráðs. Staðan er alvar­leg, ekki síst í ljósi þess að hún teng­ist slæmum aðstæðum í íslensku mennta­kerfi til fram­tíðar lit­ið. Nýliðun er ekki næg í kenn­ara­stétt, og úrbóta er þörf. 

Ekki vont fólk en hugs­an­lega ekki hæft

Kannski er ástæðan fyrir ákvörðun Kjara­ráðs sú, að í ráð­inu sit­ur ­fólk sem býr ekki yfir nægi­legri þekk­ingu á efna­hags­mál­um. Þekk­ing á lög­fræð­i innan ráðs­ins er ágæt, eins og oft er í ráðum og nefndum hjá hinu opin­bera, en ekki er að sjá mikla sér­fræði­þekk­ingu á grein­ingu á stöðu efna­hags­mála. Slíkt væri þó aug­ljósa kær­komið í örrík­inu Íslandi þar sem ákvarð­anir ráðs­ins skipta miklu máli í hag­stjórn­ar­legu til­liti. Vinnu­mark­að­ur­inn telur aðeins 197 þús­und manns og því skiptir máli að vanda til verka þegar ákvarð­anir sem geta verið leið­andi fyrir heild­ina eru tekn­ar.

Það er rétt hjá Guðna for­seta, að í ráð­inu er ekki vont ­fólk, en það úti­lokar ekki að það sé ekki starfi sínu vax­ið. Í ráð­inu eru Jónas Þór Guð­munds­son lög­fræð­ingur og for­mað­ur, Hulda Árna­dóttir , Vil­hjálmur H. Vil­hjálms­son, Svan­hildur Kaaber og Óskar Bergs­son.

Nýtt þing getur stuðlað að sátt á vinnu­mark­aði með því að ­feta í spor for­set­ans, sem las aðstæð­urnar hár­rétt eftir að ákvörðun Kjara­ráðs frá því á kjör­dag var ljós. Það er að standa sam­eig­in­lega að því að aft­ur­kalla tug­pró­senta launa­hækk­anir þing­manna og ráð­herra, líkt og for­set­inn gerði. Það er vel mögu­legt að það sé erfitt fyrir þingið að horfa með svo tærum hætti í eigin barm, en það er mik­il­vægt að það sé gert og það getur stuðlað að meira ­trausti á Alþingi og ró á vinnu­mark­aði.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Plata sem undirstrikar tengsl hugleiðslu og bænar
Hugarró er fyrsta sólóplata Margrétar Árnadóttur söngkonu og söngkennara. Hún safnar fyrir útgáfu hennar á Karolina Fund.
Kjarninn 5. desember 2020
Stefan Löfven, forsætisráðherra Svíþjóðar
Svíar búast við að bólusetja fimmtung þjóðarinnar á næsta ársfjórðungi
Þrátt fyrir að íslenska ríkisstjórnin, sem fær bóluefni frá Svíþjóð, voni að hjarðónæmi gegn COVID-19 náist á fyrsta ársfjórðungi 2021, búast sænsk yfirvöld ekki við því að bólusetja nema fimmtung af þjóðinni gegn veirunni á sama tíma.
Kjarninn 5. desember 2020
Óðinn Jónsson
Níræða Ríkisútvarpið
Kjarninn 5. desember 2020
Af þeim 2.333 íbúðum sem byggingaraðilarnir hyggjast reisa eru 1.368 á höfuðborgarsvæðinu og 965 á landsbyggðinni.
78 aðilar vilja byggja 2.333 íbúðir
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun segir áhyggjur af því að kröfur hlutdeildarlána kæmu í veg fyrir að sótt yrði um þau og hagkvæmt húsnæði byggt, virðast hafa verið óþarfar.
Kjarninn 5. desember 2020
Rannsókn á undanskotum vegna fjárfestingarleiðarinnar stutt á veg komin
Mál tengt einstaklingi sem grunaður er um að hafa skotið undan fjármagnstekjum með því að nýta sér fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands fór frá skattrannsóknarstjóra til héraðssaksóknara í maí. Þar er rannsókn þess stutt á veg komin.
Kjarninn 5. desember 2020
Verksmiðjutogarinn Heinaste er búinn að fara í slipp og heitir nú Tutungeni.
Árs kyrrsetningu lokið og togari seldur en andvirðinu haldið eftir í Namibíu
Samherji sagði frá því í vikunni að togarinn Heinaste væri laus úr vörslu namibískra yfirvalda og hefði verið seldur í þokkabót. Ekki fylgdi þó fréttatilkynningu fyrirtækisins að söluandvirðinu yrði haldið sem tryggingu á bankareikningi í Namibíu.
Kjarninn 5. desember 2020
Magn kókaíns í frárennsli höfuðborgarinnar fjórfaldaðist milli áranna 2016 og 2018. Í sumar hafði verulega dregið úr því miðað við apríl í fyrra.
Mun minna kókaín í skólpinu í kórónuveirufaraldri
Kórónuveirufaraldurinn hefur breytt mynstri fíkniefnanotkunar í Reykjavík, segir doktorsnemi sem hefur í fimm ár rannsakað magn ólöglegra fíkniefna í frárennsli borgarinnar. Magn kókaíns í skólpinu var 60 prósent minna í júní en í apríl í fyrra.
Kjarninn 5. desember 2020
Rússneska bóluefnið Spútnik V er á leið í dreifingu. Um helgina geta Moskvubúar í forgangshópum fengið fyrri sprautu sína.
Spútnik sprautað í Rússa: Hefja bólusetningu í stórum stíl eftir helgi
Um helgina hefjast bólusetningar á forgangshópum í Moskvu með bóluefninu Spútnik V. Tvær milljónir skammta eru sagðar til. Reuters-fréttastofan segir suma ríkisstarfsmenn upplifa þrýsting um að taka þátt í klínískum tilraunum á virkni bóluefnisins.
Kjarninn 4. desember 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None