Auglýsing

Úrskurður Kjararáðs frá því á kjördag 29. október hefur sett stöðuna á vinnumarkaði í uppnám. Með ákvörðuninni voru laun þingmanna, ráðherra og forseta Íslands hækkuð í einu stökki um tugi prósenta. Guðni Th. Jóhanesson, forseti Íslands, hefur þegar afþakkað hækkunina, en þingmenn og ráðherrar hafa ekkert gefið út um hvað þeir munu gera.

Féll í grýttan jarðveg

Ákvörðunin var misráðin, augljós mistök, og sést það ekki síst á því að öll helstu samtök og stéttarfélög, bæði innan verkalýðshreyfingarinnar og hjá atvinnurekendum, hafa harðlega mótmælt henni og krafist þess að hún verði afturkölluð strax. Forysta ASÍ hefur raunar farið fram á að þing verði kallað saman þegar í stað, og að fyrsta verkið verði það draga ákvörðunina til baka.  

Beggja vegna borðsins heyrist sama óánægjuröddin, og ekki af ástæðulausu. Staðan á vinnumarkaði er viðkvæm, en með víðtæku samráði og samstarfi, ekki síst með stefnumarkandi skilaboðum frá Bjarna Benediktssyni, fjármála- og efnahagsráðherra, þá hefur verið um það rætt að hætta hinu sígilda „höfrungahlaupi“ í launaþróun, þar sem hver hópurinn eltir hinn, með kröfum um tugprósenta launahækkanir reglulega. Bjarni sjálfur hefur margítrekað að þessa aðferðafræði eigi ekki að nota, og það sé stórt hagstjórnaratriði fyrir Ísland að láta af þessu.

Auglýsing

Þvert gegn boðaðri stefnu

Ákvörðun Kjararáðs fer alveg þvert gegn þessari stefnu. Samt þarf Kjararáð, samkvæmt lögum, að lesa í efnahagsaðstæður og launaþróun á hverjum tíma og haga ákvörðunum sínum í samræmi við aðstæður. Kjararáð mislas aðstæður hrapalega, og neikvæðar afleiðingar eru þegar komnar fram.

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands ákvað í gær að halda vaxtastigi óbreyttu, en meginvextir eru nú 5,25 prósent á meðan verðbólga mælist 1,8 prósent. Ein af ástæðum þess að vextir lækka ekki eru áhrifin af ákvörðun Kjararáðs. Þetta sögðu forystumenn Seðlabanka Íslands, og staðfestu um leið neikvæð áhrif þessar ákvörðunar.

Hver vill ekki vera fjárhagslega sjálfstæður?

Meginþunginn í rökstuðningi Kjararáðs, eins og hann kemur fyrir í úrskurði þess, er þessi: „Afar mikilvægt er að þjóðkjörnir fulltrúar séu fjárhagslega sjálfstæðir og engum háðir. Störf þeirra eiga sér ekki skýra hliðstæðu á vinnumarkaði enda eru þeir kjörnir til starfa í almennum kosningum og þurfa að endurnýja umboð sitt að minnsta kosti á fjögurra ára fresti. Forseta Íslands, ráðherrum og þingmönnum hafa ekki verið ákvarðaðar sérstakar greiðslur fyrir vinnu utan hefðbundins dagvinnutíma, þrátt fyrir að störf þeirra fari að hluta til fram utan hans.“

Þetta er einfeldnisleg röksemd, og það hlýtur að vera að hún hafi verið soðin saman í fljótheitum. Þennan texta má setja sem röksemdir fyrir flestar stéttir sem nú krefjast betri launa. Þá eru ábendingar úr ráðuneyti Bjarna, um að með þessari fyrirhuguðu tugprósenta hækkun séu ráðamenn búnir að ná flestum öðrum stéttum í launaþróun – þegar horft er yfir 10 ára tímabil með hruntímanum meðtöldum – einkennilegar.

Af hverju eru þær einkennilegar? Vegna þess að með þessari yfirlýsingu, staðfestir ráðuneyti Bjarna, að talið um nýtt verklag við mótun launastefnu á vinnumarkaði – það er að leggja höfrungahlaupið á hilluna – sé orðin tóm. Ekkert er að marka þá stefnu, ef ráðamenn eiga að fá reglulega tugprósenta hækkun til að hanga í öðrum stéttum, meðal annars stéttum sem starfa á einkamarkaði þar sem samanburður við stjórnmálaumhverfið er ekki alltaf viðeigandi. Ef höfrungahlaupið á að gilda um ráðamenn, þá gildir það hjá öllum öðrum.  

Ein stétt hefur til dæmis nú risið upp og krefst tafarlausra launahækkana og úrbóta í vinnuumhverfi sínu. Það eru kennarar, sem hafa verið með lausa samninga frá því í júní. Ástæðan fyrir því að ólgan spratt upp á yfirborðið, með fjöldafundum og þrýstingi á sveitarfélög, var meðal annars hin illa rökstudda ákvörðun Kjararáðs. Staðan er alvarleg, ekki síst í ljósi þess að hún tengist slæmum aðstæðum í íslensku menntakerfi til framtíðar litið. Nýliðun er ekki næg í kennarastétt, og úrbóta er þörf. 

Ekki vont fólk en hugsanlega ekki hæft

Kannski er ástæðan fyrir ákvörðun Kjararáðs sú, að í ráðinu situr fólk sem býr ekki yfir nægilegri þekkingu á efnahagsmálum. Þekking á lögfræði innan ráðsins er ágæt, eins og oft er í ráðum og nefndum hjá hinu opinbera, en ekki er að sjá mikla sérfræðiþekkingu á greiningu á stöðu efnahagsmála. Slíkt væri þó augljósa kærkomið í örríkinu Íslandi þar sem ákvarðanir ráðsins skipta miklu máli í hagstjórnarlegu tilliti. Vinnumarkaðurinn telur aðeins 197 þúsund manns og því skiptir máli að vanda til verka þegar ákvarðanir sem geta verið leiðandi fyrir heildina eru teknar.

Það er rétt hjá Guðna forseta, að í ráðinu er ekki vont fólk, en það útilokar ekki að það sé ekki starfi sínu vaxið. Í ráðinu eru Jónas Þór Guðmundsson lögfræðingur og formaður, Hulda Árnadóttir , Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, Svanhildur Kaaber og Óskar Bergsson.

Nýtt þing getur stuðlað að sátt á vinnumarkaði með því að feta í spor forsetans, sem las aðstæðurnar hárrétt eftir að ákvörðun Kjararáðs frá því á kjördag var ljós. Það er að standa sameiginlega að því að afturkalla tugprósenta launahækkanir þingmanna og ráðherra, líkt og forsetinn gerði. Það er vel mögulegt að það sé erfitt fyrir þingið að horfa með svo tærum hætti í eigin barm, en það er mikilvægt að það sé gert og það getur stuðlað að meira trausti á Alþingi og ró á vinnumarkaði.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vigdís Fríða Þorvaldsdóttir
Er vegan börnum mismunað í skólum á Íslandi?
Kjarninn 17. maí 2021
Katrín mun ræða málefni Ísraels og Palestínu við Blinken og Lavrov í vikunni
Málefni Ísraels og Palestínu voru rædd á þingi í dag. Þingmenn Pírata og Viðreisnar kölluðu eftir því að stjórnvöld tækju af skarið og fordæmdu aðgerðir Ísraela í stað þess að bíða eftir öðrum þjóðum. Forsætisráðherra mun tala fyrir friðsamlegri lausn.
Kjarninn 17. maí 2021
Fjölskylda á flótta hefst við úti á götu í Aþenu, höfuðborg Grikklands.
Útlendingastofnun setur hælisleitendum afarkosti: Covid-próf eða missa framfærslu
Útlendingastofnun er farin að setja fólki sem synjað er um vernd þá afarkosti að gangast undir COVID-próf ellegar missa framfærslu og jafnvel húsnæði. Í morgun var sýrlenskum hælisleitanda gert að pakka saman. „Hvar á hann að sofa í nótt?“
Kjarninn 17. maí 2021
Eurovision-hópurinn fékk undanþágu og fór fram fyrir í bólusetningu
RÚV fór fram á það við sóttvarnaryfirvöld að hópurinn sem opinbera fjölmiðlafyrirtækið sendi til Hollands til að taka þátt í, og fjalla um, Eurovision, myndi fá bólusetningu áður en þau færu. Við því var orðið.
Kjarninn 17. maí 2021
ÁTVR undirbýr nú lögbannsbeiðni á starfsemi vefverslana með áfengi.
ÁTVR ætlar að fara fram á lögbann á vefverslanir og undirbýr lögreglukæru
Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins telur nauðsynlegt að fá úr því skorið hjá dómstólum hvort innlendar vefverslanir sem selja áfengi milliliðalaust til neytenda séu að starfa löglega, eins og rekstraraðilar þeirra vilja meina.
Kjarninn 17. maí 2021
Jónas Þór Þorvaldsson er framkvæmdastjóri Kaldalóns.
Kaldalón ætlar að skrá sig á aðallista Kauphallar Íslands árið 2022
Kaldalón hefur selt fasteignaþróunarverkefni í Vogabyggð og keypt tekjuberandi eignir í staðinn. Arion banki ætlar að sölutryggja fimm milljarða króna í nýtt hlutafé í tengslum við skráningu Kaldalóns á markað.
Kjarninn 17. maí 2021
Tækifæri í rafmyntaiðnaði til staðar meðan rafmyntir halda velli að mati ráðherra
Líklega mun hið opinbera nýta sér bálkakeðjutækni þegar fram líða stundir samkvæmt svari fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn um rafmyntir. Ekki er þó enn útlit fyrir að rafmyntir taki við af hefðbundinni greiðslumiðlun í bráð.
Kjarninn 17. maí 2021
Viðar Hjartarson
Glæpur og refsing – Hugleiðingar vegna nýfallins dóms
Kjarninn 17. maí 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari
None