Auglýsing

Úrskurður Kjara­ráðs frá því á kjör­dag 29. októ­ber hefur sett ­stöð­una á vinnu­mark­aði í upp­nám. Með ákvörð­un­inni voru laun þing­manna, ráð­herra og for­seta Íslands hækkuð í einu stökki um tugi pró­senta. Guðni Th. Jóhanes­son, ­for­seti Íslands, hefur þegar afþakkað hækk­un­ina, en þing­menn og ráð­herrar hafa ekk­ert gefið út um hvað þeir munu gera.

Féll í grýttan jarð­veg

Ákvörð­unin var mis­ráð­in, aug­ljós mis­tök, og sést það ekki síst á því að öll helstu sam­tök og stétt­ar­fé­lög, bæði innan verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar og hjá atvinnu­rek­end­um, hafa harð­lega mót­mælt henni og kraf­ist þess að hún­ verði aft­ur­kölluð strax. For­ysta ASÍ hefur raunar farið fram á að þing verð­i ­kallað saman þegar í stað, og að fyrsta verkið verði það draga ákvörð­un­ina til­ baka.  

Beggja vegna borðs­ins heyr­ist sama óánægju­rödd­in, og ekki af á­stæðu­lausu. Staðan á vinnu­mark­aði er við­kvæm, en með víð­tæku sam­ráði og ­sam­starfi, ekki síst með stefnu­mark­andi skila­boðum frá Bjarna Bene­dikts­syn­i, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, þá hefur verið um það rætt að hætta hinu sígilda „höfr­unga­hlaupi“ í launa­þró­un, þar sem hver hóp­ur­inn eltir hinn, með kröfum um tug­pró­senta launa­hækk­anir reglu­lega. Bjarni sjálfur hefur marg­ít­rekað að þessa að­ferða­fræði eigi ekki að nota, og það sé stórt hag­stjórn­ar­at­riði fyrir Ísland að láta af þessu.

Auglýsing

Þvert gegn boð­aðri stefnu

Ákvörðun Kjara­ráðs fer alveg þvert gegn þess­ari stefnu. Sam­t þarf Kjara­ráð, sam­kvæmt lög­um, að lesa í efna­hags­að­stæður og launa­þróun á hverjum tíma og haga ákvörð­unum sínum í sam­ræmi við aðstæð­ur. Kjara­ráð misla­s að­stæður hrapa­lega, og nei­kvæðar afleið­ingar eru þegar komnar fram.

Pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands ákvað í gær að halda ­vaxta­stigi óbreyttu, en meg­in­vextir eru nú 5,25 pró­sent á meðan verð­bólga ­mælist 1,8 pró­sent. Ein af ástæðum þess að vextir lækka ekki eru áhrifin af ákvörð­un Kjara­ráðs. Þetta sögðu for­ystu­menn Seðla­banka Íslands, og stað­festu um leið ­nei­kvæð áhrif þessar ákvörð­un­ar.

Hver vill ekki vera fjár­hags­lega sjálf­stæð­ur?

Meg­in­þung­inn í rök­stuðn­ingi Kjara­ráðs, eins og hann kem­ur ­fyrir í úrskurði þess, er þessi: „Afar mik­il­vægt er að þjóð­kjörnir full­trú­ar ­séu fjár­hags­lega sjálf­stæðir og engum háð­ir. Störf þeirra eiga sér ekki skýra hlið­stæðu á vinnu­mark­aði enda eru þeir kjörnir til starfa í almennum kosn­ing­um og þurfa að end­ur­nýja umboð sitt að minnsta kosti á fjög­urra ára frest­i. ­For­seta Íslands, ráð­herrum og þing­mönnum hafa ekki verið ákvarð­aðar sér­stakar greiðslur fyrir vinnu utan hefð­bund­ins dag­vinnu­tíma, þrátt fyrir að störf þeirra fari að hluta til fram utan hans.“

Þetta er ein­feldn­is­leg rök­semd, og það hlýtur að vera að hún hafi verið soðin saman í fljót­heit­um. Þennan texta má setja sem rök­semdir fyr­ir­ flestar stéttir sem nú krefj­ast betri launa. Þá eru ábend­ingar úr ráðu­neyt­i ­Bjarna, um að með þess­ari fyr­ir­hug­uðu tug­pró­senta hækkun séu ráða­menn búnir að ná flestum öðrum stéttum í launa­þróun – þegar horft er yfir 10 ára tíma­bil með hrun­tím­anum með­töldum – ein­kenni­leg­ar.

Af hverju eru þær ein­kenni­leg­ar? Vegna þess að með þess­ari ­yf­ir­lýs­ingu, stað­festir ráðu­neyti Bjarna, að talið um nýtt verk­lag við mót­un ­launa­stefnu á vinnu­mark­aði – það er að leggja höfr­unga­hlaupið á hill­una – sé orðin tóm. Ekk­ert er að marka þá stefnu, ef ráða­menn eiga að fá reglu­lega tug­pró­senta hækkun til að hanga í öðrum stétt­um, meðal ann­ars stéttum sem ­starfa á einka­mark­aði þar sem sam­an­burður við stjórn­málaum­hverfið er ekki alltaf við­eig­andi. Ef höfr­unga­hlaupið á að gilda um ráða­menn, þá gildir það hjá öllum öðr­um.  

Ein stétt hefur til dæmis nú risið upp og krefst taf­ar­lausra launa­hækk­ana og úrbóta í vinnu­um­hverfi sínu. Það eru kenn­ar­ar, sem hafa verið með lausa­ ­samn­inga frá því í júní. Ástæðan fyrir því að ólgan spratt upp á yfir­borð­ið, ­með fjölda­fundum og þrýst­ingi á sveit­ar­fé­lög, var meðal ann­ars hin illa rök­studda ákvörðun Kjara­ráðs. Staðan er alvar­leg, ekki síst í ljósi þess að hún teng­ist slæmum aðstæðum í íslensku mennta­kerfi til fram­tíðar lit­ið. Nýliðun er ekki næg í kenn­ara­stétt, og úrbóta er þörf. 

Ekki vont fólk en hugs­an­lega ekki hæft

Kannski er ástæðan fyrir ákvörðun Kjara­ráðs sú, að í ráð­inu sit­ur ­fólk sem býr ekki yfir nægi­legri þekk­ingu á efna­hags­mál­um. Þekk­ing á lög­fræð­i innan ráðs­ins er ágæt, eins og oft er í ráðum og nefndum hjá hinu opin­bera, en ekki er að sjá mikla sér­fræði­þekk­ingu á grein­ingu á stöðu efna­hags­mála. Slíkt væri þó aug­ljósa kær­komið í örrík­inu Íslandi þar sem ákvarð­anir ráðs­ins skipta miklu máli í hag­stjórn­ar­legu til­liti. Vinnu­mark­að­ur­inn telur aðeins 197 þús­und manns og því skiptir máli að vanda til verka þegar ákvarð­anir sem geta verið leið­andi fyrir heild­ina eru tekn­ar.

Það er rétt hjá Guðna for­seta, að í ráð­inu er ekki vont ­fólk, en það úti­lokar ekki að það sé ekki starfi sínu vax­ið. Í ráð­inu eru Jónas Þór Guð­munds­son lög­fræð­ingur og for­mað­ur, Hulda Árna­dóttir , Vil­hjálmur H. Vil­hjálms­son, Svan­hildur Kaaber og Óskar Bergs­son.

Nýtt þing getur stuðlað að sátt á vinnu­mark­aði með því að ­feta í spor for­set­ans, sem las aðstæð­urnar hár­rétt eftir að ákvörðun Kjara­ráðs frá því á kjör­dag var ljós. Það er að standa sam­eig­in­lega að því að aft­ur­kalla tug­pró­senta launa­hækk­anir þing­manna og ráð­herra, líkt og for­set­inn gerði. Það er vel mögu­legt að það sé erfitt fyrir þingið að horfa með svo tærum hætti í eigin barm, en það er mik­il­vægt að það sé gert og það getur stuðlað að meira ­trausti á Alþingi og ró á vinnu­mark­aði.

Innleiðingarhalli EES-gerða innan við eitt prósent þriðja árið í röð
Innleiðingarhalli EES-gerða á Íslandi stendur í 0,7 prósentum. Hallinn náði hámarki árið 2013 þegar hann nam 3,2 prósentum.
Kjarninn 16. júlí 2019
Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None