Við þurfum fleiri góðar fyrirmyndir

Hvernig getum við eignast fleiri alþjóðleg fyrirtæki sem verðandi leiðandi á sínu sviði? Nýsköpunar- og rannsóknarstarf er lykilatriði.

Auglýsing

Þau tíð­indi urðu á föstu­dag­inn síð­asta að gengi bréfa Mar­els fór yfir 300 og stóð það í 307 í lok dags. Verð­mið­inn á fyr­ir­tæk­inu var þá í 219 millj­örðum sem gerir það lang­sam­lega verð­mætasta félagið á skráðum hluta­bréfa­mark­aði hér á landi. Þar á eftir kemur Össur en það er nú 175 millj­arða virði, sé miðað við stöð­una eins og hún var við lokun mark­aða á föstu­dag. 

Nýj­ustu rekstr­ar­töl­urnar hjá Marel eru gleði­efni fyrir íslenskt við­skipta­líf þar sem þær stað­festa að félagið er að sækja fram á vaxta­mörk­uðum í Afr­íku, Asíu og Suð­ur­-Am­er­íku, auk þess sem starf­semin hefur verið að styrkj­ast í bæði Evr­ópu og Norð­ur­-Am­er­íku. Sölu­met var slegið hjá fyr­ir­tæk­inu á síð­ustu þremur mán­uðum síð­asta árs, þegar tekjur voru 295 millj­ónir evra, eða sem nemur um 38 millj­örðum króna. 

Sveiflur á hluta­bréfa­mörk­uðum segja ekki alla sög­una en það er engu að síður gleði­efni að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn hafi byggst þannig upp eftir hrunið að þessi fyr­ir­tæki séu leið­andi.

Auglýsing

Hvers vegna að minn­ast á þessu tíð­indi nú? 

Það var einkum tvennt sem kom upp í hug­ann: 



1. Í fyrsta lagi finnst mér fullt til­efni til þess að líta á það sem fagn­að­ar­efni, nú tæpum ára­tug eftir ein­stakt hrun á fjár­mála og verða­bréfa­mörk­uð­um, þá séu það þessi flagg­skip íslenskrar nýsköp­unar og alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, sem eru verð­mæt­ustu félögin á mark­aði.

Það er gott fyrir Ísland að það sé þannig.

Það má líkja þessu við mik­il­vægar fyr­ir­mynd­ir, því þörfin á við­líka upp­bygg­ingu og átt hefur sér stað hjá Marel og Öss­uri á Íslandi er mik­il. Því miður eigum við Íslend­ingar ekki nógu mörg alþjóð­leg fyr­ir­tæki sem hafa náð djúpum teng­ingum við alþjóða­mark­aði og selt hug­vits­samar vörur og þjón­ustu, en á sama tíma haldið hjart­anu í starf­sem­inni á Íslandi. Og þau sem hafa náð miklum árangri, missa stundum tengslin við Ísland á end­anum eða verða undir í alþjóð­legri sam­keppn­i. 

Nefna má Act­a­vis sem dæmi um þetta. Störfin hjá því fyr­ir­tæki eru að miklu leyti að hverfa úr landi, og eign­ar­haldið er löngu far­ið.

Meiri­hluta­eig­endur Öss­urar eru danskir en líkt og í til­felli Mar­els þá eru höf­uð­stöðv­arnar á Íslandi.

Hjá Marel er eign­ar­haldið að lang­mestu leyti hjá Íslend­ing­um, höf­uð­stöðv­arnar eru í Garðabæ og grunn­inn sjálfan má rekja til Raun­vís­inda­stofn­unar Háskóla Íslands og íslensks sjáv­ar­út­vegs. Árið 1983 byrj­aði bolt­inn og rúlla og nú, 34 árum síð­ar, er Marel á grænni grein sem alþjóð­legur risi. Fyr­ir­tækið er eitt stærsta hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæki lands­ins og í heild starfa um 4.600 starfs­menn hjá fyr­ir­tæk­inu í 30 lönd­um.

Þetta er stór og mikil saga með mörgum köflum lít­illa sigra og mik­illa hind­r­ana sem þurfti að ryðja úr vegi.

2. En hvaðan kemur grunn­ur­inn? Hvernig byrja ævin­týr­in?

Þar bein­ast spjótin að háskóla- og nýsköp­un­ar­um­hverf­inu. Ég hef í nokkur skipti minnst á það í pistlum að und­an­förnu að mér finn­ist ekki nægi­lega mikið hlustað á neyð­aróp frá háskóla- og rann­sókn­ar­um­hverf­inu á Íslandi. Margar hag­tölur eru góðar - svo langt sem sá mæli­kvarði nær - og stjórn­mála­menn hafa stært sig af góðri efna­hags­legri stöðu. Á sama tíma sýna ýmsir mæli­kvarðar að við séum ekki á réttri leið. 

Til dæmis hefur mat á grunn­skóla­kerf­inu komið illa út í alþjóð­legum könn­unum (þó þær séu umdeild­ar), kenn­arar eru afar ósáttir við laun sína og starfs­um­hverfi, og rekt­orar háskóla í land­inu hafa ítrekað beint því til stjórn­valda að fjár­fram­lög til háskóla­stigs­ins á Íslandi séu alltof lág í alþjóð­legum sam­an­burð­i. 

Ef þessi staða verður með þessum hætti áfram þá mun keðjan sem á liggja frá rann­sókn­ar- og nýsköp­un­ar­starfi háskól­anna, til fjár­festa og þaðan út í atvinnu­líf­ið, ryðga og stífna. Hún þarf að vera vel smurð ef hag­kerfin eiga að finna fyrir ávinn­ingn­um. 

Það er líka sann­gjarnt að spyrja að því hvernig við ætlum að leggja grunn­inn að nýjum fyr­ir­tækjum sem eru eins og leið­tog­arnir Marel og Öss­ur. 

Vissu­lega hafa komið upp mörg fyr­ir­tæki, ekki síst í hug­bún­að­ar­geir­an­um, sem hafa náð miklum alþjóð­legum árangri og fleiri eru lík­leg til afreka. En það er samt áhyggju­efni ef það eru að koma fram fyr­ir­tæki á 20 til 30 ára fresti sem ná því að verða alþjóð­legir leið­togar á sínu sér­sviði. Betra væri að stytta tím­ann um helm­ing, til að halda í við aðrar fyr­ir­myndar þjóðir í þessum efn­um. 

Það má ekki mis­skilja mig í þessu: Það eru mörg frá­bær fyr­ir­tæki sem við eigum sem eru að gera góða hluti, og raunar alveg magn­aða í sumum til­vik­um. Mörg þeirra eru ennþá lítil á alþjóð­legan mæli­kvarða og hafa ekki hafið útrás á erlenda mark­aði fyrir alvöru. Önnur hafa hins vegar mikla mögu­leika, eins og áður sagði, og má nefna CCP, Tempo, Mentor og Meniga, og vita­skuld mun fleiri. 

Það má svo ekki gleyma því að rýna í stöð­una á hverjum tíma. Þó í fyrra hafi skap­ast um átta þús­und ný störf og atvinnu­leysi sé lít­ið, þá er ekki endi­lega víst að þessi störf hafa skap­ist á þeim stöðum í hag­kerf­inu sem við kjósum helst. Það er á sviði alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, einkum í tækni- og iðn­greinum ýmis kon­ar. Þar sem Marel og Össur hafa vaxið og dafn­að. 



Flest störfin urðu til í ferða­þjónstu og bygg­in­garðin­aði.

Von­andi mun rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar fylgj­ast náið með því sem er að ger­ast í hag­kerf­inu og ekki draga of víð­tækar álykt­anir af því að erlendum ferða­mönnum sé að fjölga eins mikið og raun ber vitni. Það er gott og bless­að, en til lengdar ætti að vera kapps­mál að örva nýsköp­un­ar­starfið og reyna að búa til fleiri fyr­ir­myndir eins og Marel og Öss­ur. Hjá þeim liggur grunn­ur­inn í nýsköp­un­ar- og rann­sókn­ar­starfi sem að lokum - eftir mikla þol­in­mæði, klók­indi og stuðn­ing fjár­festa - leiddi til ævin­týra. 

Kristbjörn Árnason
Sóun
Leslistinn 19. ágúst 2019
Sigursteinn Másson
Hver á að gera hvað?
Kjarninn 19. ágúst 2019
Skúli segist ekki hafa fengið milljarða greiðslur út úr WOW air
Skúli Mogensen segist aldrei fallast á að hann og hans fólk hafi ekki unnið að heilindum við uppbyggingu WOW air og neitar því að hafa fengið háar greiðslur út úr félaginu en sjálfur hafi hann tapað átta milljörðum.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Nýtt biðskýli við Kringlumýrarbraut
Stafræn strætóskýli tekin í gagnið
Vinna við að setja LED skjái í 210 biðskýli Strætó er hafin í Reykjavík. Í nýju skýlunum verður hægt að nálgast rauntímaupplýsingar um komutíma næstu strætóvagna.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Boeing 737 MAX vélar Icelandair hafa ekki flogið frá því í mars.
MAX-vélar Icelandair fljúga ekki á þessu ári
Icelandair reiknar ekki lengur með MAX-vélunum í flugáætlun sinni á þessu ári. Þær áttu að fljúga 27 prósent allra ferða sem félagið myndi fljúga 2019. Icelandair tapaði ellefu milljörðum á fyrri hluta árs.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None