#Efnahagsmál

Við þurfum fleiri góðar fyrirmyndir

Hvernig getum við eignast fleiri alþjóðleg fyrirtæki sem verðandi leiðandi á sínu sviði? Nýsköpunar- og rannsóknarstarf er lykilatriði.

Magnús Halldórsson
Magnús Halldórsson

Þau tíð­indi urðu á föstu­dag­inn síð­asta að gengi bréfa Mar­els fór yfir 300 og stóð það í 307 í lok dags. Verð­mið­inn á fyr­ir­tæk­inu var þá í 219 millj­örðum sem gerir það lang­sam­lega verð­mætasta félagið á skráðum hluta­bréfa­mark­aði hér á landi. Þar á eftir kemur Össur en það er nú 175 millj­arða virði, sé miðað við stöð­una eins og hún var við lokun mark­aða á föstu­dag. 

Nýj­ustu rekstr­ar­töl­urnar hjá Marel eru gleði­efni fyrir íslenskt við­skipta­líf þar sem þær stað­festa að félagið er að sækja fram á vaxta­mörk­uðum í Afr­íku, Asíu og Suð­ur­-Am­er­íku, auk þess sem starf­semin hefur verið að styrkj­ast í bæði Evr­ópu og Norð­ur­-Am­er­íku. Sölu­met var slegið hjá fyr­ir­tæk­inu á síð­ustu þremur mán­uðum síð­asta árs, þegar tekjur voru 295 millj­ónir evra, eða sem nemur um 38 millj­örðum króna. 

Sveiflur á hluta­bréfa­mörk­uðum segja ekki alla sög­una en það er engu að síður gleði­efni að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn hafi byggst þannig upp eftir hrunið að þessi fyr­ir­tæki séu leið­andi.

Auglýsing

Hvers vegna að minn­ast á þessu tíð­indi nú? 

Það var einkum tvennt sem kom upp í hug­ann: 



1. Í fyrsta lagi finnst mér fullt til­efni til þess að líta á það sem fagn­að­ar­efni, nú tæpum ára­tug eftir ein­stakt hrun á fjár­mála og verða­bréfa­mörk­uð­um, þá séu það þessi flagg­skip íslenskrar nýsköp­unar og alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, sem eru verð­mæt­ustu félögin á mark­aði.

Það er gott fyrir Ísland að það sé þannig.

Það má líkja þessu við mik­il­vægar fyr­ir­mynd­ir, því þörfin á við­líka upp­bygg­ingu og átt hefur sér stað hjá Marel og Öss­uri á Íslandi er mik­il. Því miður eigum við Íslend­ingar ekki nógu mörg alþjóð­leg fyr­ir­tæki sem hafa náð djúpum teng­ingum við alþjóða­mark­aði og selt hug­vits­samar vörur og þjón­ustu, en á sama tíma haldið hjart­anu í starf­sem­inni á Íslandi. Og þau sem hafa náð miklum árangri, missa stundum tengslin við Ísland á end­anum eða verða undir í alþjóð­legri sam­keppn­i. 

Nefna má Act­a­vis sem dæmi um þetta. Störfin hjá því fyr­ir­tæki eru að miklu leyti að hverfa úr landi, og eign­ar­haldið er löngu far­ið.

Meiri­hluta­eig­endur Öss­urar eru danskir en líkt og í til­felli Mar­els þá eru höf­uð­stöðv­arnar á Íslandi.

Hjá Marel er eign­ar­haldið að lang­mestu leyti hjá Íslend­ing­um, höf­uð­stöðv­arnar eru í Garðabæ og grunn­inn sjálfan má rekja til Raun­vís­inda­stofn­unar Háskóla Íslands og íslensks sjáv­ar­út­vegs. Árið 1983 byrj­aði bolt­inn og rúlla og nú, 34 árum síð­ar, er Marel á grænni grein sem alþjóð­legur risi. Fyr­ir­tækið er eitt stærsta hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæki lands­ins og í heild starfa um 4.600 starfs­menn hjá fyr­ir­tæk­inu í 30 lönd­um.

Þetta er stór og mikil saga með mörgum köflum lít­illa sigra og mik­illa hind­r­ana sem þurfti að ryðja úr vegi.

2. En hvaðan kemur grunn­ur­inn? Hvernig byrja ævin­týr­in?

Þar bein­ast spjótin að háskóla- og nýsköp­un­ar­um­hverf­inu. Ég hef í nokkur skipti minnst á það í pistlum að und­an­förnu að mér finn­ist ekki nægi­lega mikið hlustað á neyð­aróp frá háskóla- og rann­sókn­ar­um­hverf­inu á Íslandi. Margar hag­tölur eru góðar - svo langt sem sá mæli­kvarði nær - og stjórn­mála­menn hafa stært sig af góðri efna­hags­legri stöðu. Á sama tíma sýna ýmsir mæli­kvarðar að við séum ekki á réttri leið. 

Til dæmis hefur mat á grunn­skóla­kerf­inu komið illa út í alþjóð­legum könn­unum (þó þær séu umdeild­ar), kenn­arar eru afar ósáttir við laun sína og starfs­um­hverfi, og rekt­orar háskóla í land­inu hafa ítrekað beint því til stjórn­valda að fjár­fram­lög til háskóla­stigs­ins á Íslandi séu alltof lág í alþjóð­legum sam­an­burð­i. 

Ef þessi staða verður með þessum hætti áfram þá mun keðjan sem á liggja frá rann­sókn­ar- og nýsköp­un­ar­starfi háskól­anna, til fjár­festa og þaðan út í atvinnu­líf­ið, ryðga og stífna. Hún þarf að vera vel smurð ef hag­kerfin eiga að finna fyrir ávinn­ingn­um. 

Það er líka sann­gjarnt að spyrja að því hvernig við ætlum að leggja grunn­inn að nýjum fyr­ir­tækjum sem eru eins og leið­tog­arnir Marel og Öss­ur. 

Vissu­lega hafa komið upp mörg fyr­ir­tæki, ekki síst í hug­bún­að­ar­geir­an­um, sem hafa náð miklum alþjóð­legum árangri og fleiri eru lík­leg til afreka. En það er samt áhyggju­efni ef það eru að koma fram fyr­ir­tæki á 20 til 30 ára fresti sem ná því að verða alþjóð­legir leið­togar á sínu sér­sviði. Betra væri að stytta tím­ann um helm­ing, til að halda í við aðrar fyr­ir­myndar þjóðir í þessum efn­um. 

Það má ekki mis­skilja mig í þessu: Það eru mörg frá­bær fyr­ir­tæki sem við eigum sem eru að gera góða hluti, og raunar alveg magn­aða í sumum til­vik­um. Mörg þeirra eru ennþá lítil á alþjóð­legan mæli­kvarða og hafa ekki hafið útrás á erlenda mark­aði fyrir alvöru. Önnur hafa hins vegar mikla mögu­leika, eins og áður sagði, og má nefna CCP, Tempo, Mentor og Meniga, og vita­skuld mun fleiri. 

Það má svo ekki gleyma því að rýna í stöð­una á hverjum tíma. Þó í fyrra hafi skap­ast um átta þús­und ný störf og atvinnu­leysi sé lít­ið, þá er ekki endi­lega víst að þessi störf hafa skap­ist á þeim stöðum í hag­kerf­inu sem við kjósum helst. Það er á sviði alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, einkum í tækni- og iðn­greinum ýmis kon­ar. Þar sem Marel og Össur hafa vaxið og dafn­að. 



Flest störfin urðu til í ferða­þjónstu og bygg­in­garðin­aði.

Von­andi mun rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar fylgj­ast náið með því sem er að ger­ast í hag­kerf­inu og ekki draga of víð­tækar álykt­anir af því að erlendum ferða­mönnum sé að fjölga eins mikið og raun ber vitni. Það er gott og bless­að, en til lengdar ætti að vera kapps­mál að örva nýsköp­un­ar­starfið og reyna að búa til fleiri fyr­ir­myndir eins og Marel og Öss­ur. Hjá þeim liggur grunn­ur­inn í nýsköp­un­ar- og rann­sókn­ar­starfi sem að lokum - eftir mikla þol­in­mæði, klók­indi og stuðn­ing fjár­festa - leiddi til ævin­týra. 

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.

Virði landbúnaðarins eykst milli ára og var 66 milljarðar

Landbúnaður í landinu hefur átt í vök að verjast á síðustu árum. Heildarframleiðsluviði hans jókst milli ára.
Innlent 22. febrúar 2017 kl. 20:55

Sjö reikistjörnur á stærð við jörðina finnast

Stjörnufræðingar finna sjö reikistjörnur á stærð við Jörðina, þar af þrjár sem gætu haft fljótandi vatn á yfirborði sínu, í kringum stjörnuna TRAPPIST-1. Frá þessu greindi NASA rétt í þessu.
Erlent 22. febrúar 2017 kl. 18:30
Guðmundur Ólafsson

Nýjar fréttir – Forsætisráðherra viðurkennir mismunun

22. febrúar 2017 kl. 17:00
Svandís Svavarsdóttir, þingflokksformaður Vinstri grænna.

Svandís: Í raun og veru hreinn meirihluti Sjálfstæðisflokksins við völd

Þingmenn stjórnarandstöðunnar gagnrýndu þingmenn Viðreisnar og Bjartrar framtíðar harðlega í dag fyrir að hafa ekki tekið þátt í sérstökum umræðum í gær.
Innlent 22. febrúar 2017 kl. 15:57
Kvikan
Kvikan

Einkavæðing af því bara

22. febrúar 2017 kl. 14:58
Markaðsvarpið
Markaðsvarpið

Microsoft á Íslandi og sýndarveruleikinn

22. febrúar 2017 kl. 13:09

Benedikt fagnar því ef Arion banki selst á góðu verði

Fjármála- og efnahagsráðherra segir það fagnaðarefni ef Arion banki selst á góðu verði og að eignarhald á bankanum verði dreift. Vogunar- og lífeyrissjóðir vinna að því að kaupa um helming í bankanum. Ríkið getur gengið inn í viðskiptin.
Innlent 22. febrúar 2017 kl. 13:00

Svanhildur Konráðsdóttir ráðin forstjóri Hörpu

Svanhildur Konráðsdóttir var talin hæfust 38 einstaklinga til að vera forstjóri Hörpu. Hún tekur við 1. maí næstkomandi.
Innlent 22. febrúar 2017 kl. 12:03