#Efnahagsmál

Við þurfum fleiri góðar fyrirmyndir

Hvernig getum við eignast fleiri alþjóðleg fyrirtæki sem verðandi leiðandi á sínu sviði? Nýsköpunar- og rannsóknarstarf er lykilatriði.

Þau tíð­indi urðu á föstu­dag­inn síð­asta að gengi bréfa Mar­els fór yfir 300 og stóð það í 307 í lok dags. Verð­mið­inn á fyr­ir­tæk­inu var þá í 219 millj­örðum sem gerir það lang­sam­lega verð­mætasta félagið á skráðum hluta­bréfa­mark­aði hér á landi. Þar á eftir kemur Össur en það er nú 175 millj­arða virði, sé miðað við stöð­una eins og hún var við lokun mark­aða á föstu­dag. 

Nýj­ustu rekstr­ar­töl­urnar hjá Marel eru gleði­efni fyrir íslenskt við­skipta­líf þar sem þær stað­festa að félagið er að sækja fram á vaxta­mörk­uðum í Afr­íku, Asíu og Suð­ur­-Am­er­íku, auk þess sem starf­semin hefur verið að styrkj­ast í bæði Evr­ópu og Norð­ur­-Am­er­íku. Sölu­met var slegið hjá fyr­ir­tæk­inu á síð­ustu þremur mán­uðum síð­asta árs, þegar tekjur voru 295 millj­ónir evra, eða sem nemur um 38 millj­örðum króna. 

Sveiflur á hluta­bréfa­mörk­uðum segja ekki alla sög­una en það er engu að síður gleði­efni að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn hafi byggst þannig upp eftir hrunið að þessi fyr­ir­tæki séu leið­andi.

Auglýsing

Hvers vegna að minn­ast á þessu tíð­indi nú? 

Það var einkum tvennt sem kom upp í hug­ann: 



1. Í fyrsta lagi finnst mér fullt til­efni til þess að líta á það sem fagn­að­ar­efni, nú tæpum ára­tug eftir ein­stakt hrun á fjár­mála og verða­bréfa­mörk­uð­um, þá séu það þessi flagg­skip íslenskrar nýsköp­unar og alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, sem eru verð­mæt­ustu félögin á mark­aði.

Það er gott fyrir Ísland að það sé þannig.

Það má líkja þessu við mik­il­vægar fyr­ir­mynd­ir, því þörfin á við­líka upp­bygg­ingu og átt hefur sér stað hjá Marel og Öss­uri á Íslandi er mik­il. Því miður eigum við Íslend­ingar ekki nógu mörg alþjóð­leg fyr­ir­tæki sem hafa náð djúpum teng­ingum við alþjóða­mark­aði og selt hug­vits­samar vörur og þjón­ustu, en á sama tíma haldið hjart­anu í starf­sem­inni á Íslandi. Og þau sem hafa náð miklum árangri, missa stundum tengslin við Ísland á end­anum eða verða undir í alþjóð­legri sam­keppn­i. 

Nefna má Act­a­vis sem dæmi um þetta. Störfin hjá því fyr­ir­tæki eru að miklu leyti að hverfa úr landi, og eign­ar­haldið er löngu far­ið.

Meiri­hluta­eig­endur Öss­urar eru danskir en líkt og í til­felli Mar­els þá eru höf­uð­stöðv­arnar á Íslandi.

Hjá Marel er eign­ar­haldið að lang­mestu leyti hjá Íslend­ing­um, höf­uð­stöðv­arnar eru í Garðabæ og grunn­inn sjálfan má rekja til Raun­vís­inda­stofn­unar Háskóla Íslands og íslensks sjáv­ar­út­vegs. Árið 1983 byrj­aði bolt­inn og rúlla og nú, 34 árum síð­ar, er Marel á grænni grein sem alþjóð­legur risi. Fyr­ir­tækið er eitt stærsta hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæki lands­ins og í heild starfa um 4.600 starfs­menn hjá fyr­ir­tæk­inu í 30 lönd­um.

Þetta er stór og mikil saga með mörgum köflum lít­illa sigra og mik­illa hind­r­ana sem þurfti að ryðja úr vegi.

2. En hvaðan kemur grunn­ur­inn? Hvernig byrja ævin­týr­in?

Þar bein­ast spjótin að háskóla- og nýsköp­un­ar­um­hverf­inu. Ég hef í nokkur skipti minnst á það í pistlum að und­an­förnu að mér finn­ist ekki nægi­lega mikið hlustað á neyð­aróp frá háskóla- og rann­sókn­ar­um­hverf­inu á Íslandi. Margar hag­tölur eru góðar - svo langt sem sá mæli­kvarði nær - og stjórn­mála­menn hafa stært sig af góðri efna­hags­legri stöðu. Á sama tíma sýna ýmsir mæli­kvarðar að við séum ekki á réttri leið. 

Til dæmis hefur mat á grunn­skóla­kerf­inu komið illa út í alþjóð­legum könn­unum (þó þær séu umdeild­ar), kenn­arar eru afar ósáttir við laun sína og starfs­um­hverfi, og rekt­orar háskóla í land­inu hafa ítrekað beint því til stjórn­valda að fjár­fram­lög til háskóla­stigs­ins á Íslandi séu alltof lág í alþjóð­legum sam­an­burð­i. 

Ef þessi staða verður með þessum hætti áfram þá mun keðjan sem á liggja frá rann­sókn­ar- og nýsköp­un­ar­starfi háskól­anna, til fjár­festa og þaðan út í atvinnu­líf­ið, ryðga og stífna. Hún þarf að vera vel smurð ef hag­kerfin eiga að finna fyrir ávinn­ingn­um. 

Það er líka sann­gjarnt að spyrja að því hvernig við ætlum að leggja grunn­inn að nýjum fyr­ir­tækjum sem eru eins og leið­tog­arnir Marel og Öss­ur. 

Vissu­lega hafa komið upp mörg fyr­ir­tæki, ekki síst í hug­bún­að­ar­geir­an­um, sem hafa náð miklum alþjóð­legum árangri og fleiri eru lík­leg til afreka. En það er samt áhyggju­efni ef það eru að koma fram fyr­ir­tæki á 20 til 30 ára fresti sem ná því að verða alþjóð­legir leið­togar á sínu sér­sviði. Betra væri að stytta tím­ann um helm­ing, til að halda í við aðrar fyr­ir­myndar þjóðir í þessum efn­um. 

Það má ekki mis­skilja mig í þessu: Það eru mörg frá­bær fyr­ir­tæki sem við eigum sem eru að gera góða hluti, og raunar alveg magn­aða í sumum til­vik­um. Mörg þeirra eru ennþá lítil á alþjóð­legan mæli­kvarða og hafa ekki hafið útrás á erlenda mark­aði fyrir alvöru. Önnur hafa hins vegar mikla mögu­leika, eins og áður sagði, og má nefna CCP, Tempo, Mentor og Meniga, og vita­skuld mun fleiri. 

Það má svo ekki gleyma því að rýna í stöð­una á hverjum tíma. Þó í fyrra hafi skap­ast um átta þús­und ný störf og atvinnu­leysi sé lít­ið, þá er ekki endi­lega víst að þessi störf hafa skap­ist á þeim stöðum í hag­kerf­inu sem við kjósum helst. Það er á sviði alþjóð­legs hluta hag­kerf­is­ins, einkum í tækni- og iðn­greinum ýmis kon­ar. Þar sem Marel og Össur hafa vaxið og dafn­að. 



Flest störfin urðu til í ferða­þjónstu og bygg­in­garðin­aði.

Von­andi mun rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar fylgj­ast náið með því sem er að ger­ast í hag­kerf­inu og ekki draga of víð­tækar álykt­anir af því að erlendum ferða­mönnum sé að fjölga eins mikið og raun ber vitni. Það er gott og bless­að, en til lengdar ætti að vera kapps­mál að örva nýsköp­un­ar­starfið og reyna að búa til fleiri fyr­ir­myndir eins og Marel og Öss­ur. Hjá þeim liggur grunn­ur­inn í nýsköp­un­ar- og rann­sókn­ar­starfi sem að lokum - eftir mikla þol­in­mæði, klók­indi og stuðn­ing fjár­festa - leiddi til ævin­týra. 

Meira úr sama flokkiLeiðari
None