Katrín og Bjarni: Ekki nota kolefnisgjaldið til að borga bensínreikninginn hans Ásmundar

Eru ráðamenn að falla á prófinu hans Pigou?

Auglýsing

Hippar og umhverf­is­sinnar ættu allir að þekkja breska hag­fræð­ing­inn Arthur Cecil Pigou – föður vel­ferð­ar­hag­fræð­inn­ar. Pigou var pró­fessor við Cambridge háskól­ann og gerði hann garð­inn frægan snemma á tutt­ug­ustu öld þegar hann sýndi fram á það að án ítaka rík­is­ins eiga ein­stak­lingar og fyr­ir­tæki það til að pæla ekki í þeim áhrifum sem eigin gjörðir hafa á aðra.

Til að útskýra hvað Pigou var að tala um ætla ég að nota dæmi um kap­ít­alista með pípu­hatt, sem rekur lýs­is­bræðslu í litlum bæ. Til þess að ákveða hversu mikið lýsi hann ætlar að fram­leiða tekur kap­ít­alist­inn tvennt inn í reikn­ing: (1) hversu mikið hann fær borgað fyrir hverja flösku af lýsi; og (2) hversu mikið það kostar hann að fram­leiða hverja flösku.

Til þess að fram­leiða eina flösku af lýsi þarf bræðslan að sjóða fisk, sem fram­leiðir fiski­fýlu. Sem sagt, ef kap­ít­alist­inn vill græða þarf hann að búa í fiski­fýlu, svo lengi sem hann bræðir fisk. Svo lengi sem gróð­inn af lýs­is­söl­unni er meiri en hatur kap­ít­alist­ans af fiski­fýlu þá er hann sátt­ur.

Auglýsing

Ef kap­ít­alist­inn er ekki eini íbúi bæj­ar­ins þá skap­ast oggu­lítið vanda­mál: Hinir íbúar bæj­ar­ins þurfa allir að búa undir sama óþef og kap­ít­alist­inn, en deila ekki í gróð­an­um. Ef einn dag­inn hátt­virtur fjár­mála­ráð­herra, köllum hann Bjarna Ben, myndi heim­sækja bæinn og spyrja borg­ar­búa hvort þeir vildu frekar anda að sér fiski­fýlu eða fersku sjáv­ar­loft, myndi maður halda að þorri bæj­ar­búa kysu heldur ferska sjáv­ar­loft­ið.

Bjarni gæti því næst spurt borg­ar­búa: „hversu mikið (á dag/viku/mín­útu) ætti kap­ít­alist­inn að borga þér, fyrir það að þú þurfir að búa í fiski­fýlu?“. Þá myndu þeir sem ekki eru við­kvæmir fyrir fýlu gefa svar nálægt núlli og þeir sem við­kvæmir eru fyrir fýlu gæfu háa krónu­tölu.

Út frá þessum upp­lýs­ingum gæti einka­hag­fræð­ingur Bjarna reiknað út fýlu­skatt sem ríkið gæti lagt á hverja selda lýs­is­flösku. Þessar aðgerðir kæmu því til með að: (a) hækka kostnað kap­ít­alist­ans og þar af leið­andi hvetja hann til að fram­leiða minna lýsi (og þar af leið­andi fram­leiða minni fýlu); og (b) Bjarni fengi pen­ing í rík­is­kass­ann sem hann gæti svo notað til þess að borga íbúum bæj­ar­ins til að bæta þeim þann skaða sem fýlan veldur þeim.

Það sem Bjarni hefur gert í þessu dæmi er að hann hefur fækkað þeim dögum sem allir íbúar bæj­ar­ins þurfa að búa við vonda fýlu, lækkað gróða kap­ít­alist­ans og bætt íbúum bæj­ar­ins upp að þurfa samt að búa ein­hverja daga árs­ins í fýlu. All­ir, nema kap­ít­alist­inn, vinna og á heild­ina litið hefur Bjarni bætt heild­ar­hag sam­fé­lags­ins. Húrra!

Þó hann hafi ekki notað fýlu heldur mengun og umhverf­is­skaða í sínum dæm­um, þá var þetta það sem Pigou benti fólki á. Þökk sé honum fengu hag­fræð­ingar loks­ins aðferð­ar­fræði sem hægt var að nota til að deila um verð­mæti umhverf­is­ins og hver á að borga hverjum hvað og hvenær. En hug­myndir Pigou hafa ekki bara reynst mik­il­vægar í fíla­beinsturnum pró­fess­ora, heldur hafa þær einnig aðstoðað rík­is­stjórnir um allan heim við að leið­rétta slík vanda­mál.  

Í byrjun árs ákváðu Katrín Jak­obs­dóttir og Bjarni Bene­dikts­son að hækka kolefn­is­gjald á bens­íni úr rúm­lega 7 krónum í 11 krónur. Þau telja að þessi skatta­hækkun eigi eftir að skapa um 600 milj­ónir í tekjur í ári og draga úr umferð og þar af leið­andi los­unar koltví­sýr­ings (ég leyfi mér reyndar að efast að tæp 4 kr. hækkun á bens­ín­verði eigi eftir að draga mikið úr umferð, en meira um það í næsta pist­li).

Sama hvort að þessir skattar koma til með að draga úr umferð eða ekki, þá er ákvörðun þeirra að skatt­leggja mengun á bensín góð ákvörð­un. Alla­vega svo lengi sem Katrín og Bjarni nota þessa pen­inga til þess að bæta þeim sem ekki menga fyrir það að þurfa að lifa með mengun (og lofts­lags­breyt­ing­um) og/eða ef þau fjár­festa þessum pen­ingum til að draga úr meng­un: eins og til dæmis með fjár­fram­lagi til borg­ar­línu.

En ef Bjarni og Katrín nota þessa pen­inga bara til þess að borga bens­ín­reikn­ing meng­un­ar­kon­ungs Íslands, Ásmundar Frið­riks­son­ar, þá hafa þau fallið á próf­inu hans Pigou. Mögu­lega án þess að vita einu sinni hver Pigou er. .

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Alls segjast 55 prósent svarenda í könnun Maskínu fremur eða mjög andvíg gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Andstaða við gjaldtöku í jarðgöngum mismikil eftir því hvaða flokk fólk kýs
Kjósendur Viðreisnar eru líklegastir til að styðja gjaldtöku í jarðgöngum en kjósendur Sósíalistaflokksins eru líklegastir til að vera andvígir gjaldtöku, samkvæmt niðurstöðum úr könnun Maskínu á afstöðu til gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Hið sænska velferðarríki í faðmi nýfrjálshyggju
Á síðustu þrjátíu árum hafa átt sér stað talsverðar breytingar í bæði heilbrigðis- og menntakerfi Svíþjóðar. Ef til vill má rekja þau samfélagsvandamál sem nú tekist er á um í aðdraganda þingkosninga til þessara breytinga.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Draugaskipið
Skammt undan ströndum Jemen liggur skip við festar. Ekki væri slíkt í frásögur færandi nema vegna þess að skipið, sem er hlaðið olíu, hefur legið þarna í sjö ár og er að ryðga í sundur. Ef olían færi í sjóinn yrði tjónið gríðarlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Dalur Róberts Wessman afskrifaði 135,2 milljónir af skuldum Birtings
Velta tímaritaútgáfunnar Birtings dróst saman um fimmtung í fyrra og föstum starfsmönnum var fækkað úr 25 í 12. Rekstrartap var 74 milljónir króna og eigið fé er neikvætt. Samt skilaði Birtingur hagnaði, vegna þess að seljendalán var afskrifað.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Örn Bárður Jónsson
Víða leynist viðurstyggðin
Kjarninn 6. ágúst 2022
Ásgeir Jónsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar bankans
Alþingi ákvað, er verið var að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, að láta seðlabankastjóra ekki leiða fjármálaeftirlitsnefnd bankans, m.a. vegna mögulegrar orðsporðsáhættu. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst sérlega vel og nú á að breyta lögum.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics