Katrín og Bjarni: Ekki nota kolefnisgjaldið til að borga bensínreikninginn hans Ásmundar

Eru ráðamenn að falla á prófinu hans Pigou?

Auglýsing

Hippar og umhverf­is­sinnar ættu allir að þekkja breska hag­fræð­ing­inn Arthur Cecil Pigou – föður vel­ferð­ar­hag­fræð­inn­ar. Pigou var pró­fessor við Cambridge háskól­ann og gerði hann garð­inn frægan snemma á tutt­ug­ustu öld þegar hann sýndi fram á það að án ítaka rík­is­ins eiga ein­stak­lingar og fyr­ir­tæki það til að pæla ekki í þeim áhrifum sem eigin gjörðir hafa á aðra.

Til að útskýra hvað Pigou var að tala um ætla ég að nota dæmi um kap­ít­alista með pípu­hatt, sem rekur lýs­is­bræðslu í litlum bæ. Til þess að ákveða hversu mikið lýsi hann ætlar að fram­leiða tekur kap­ít­alist­inn tvennt inn í reikn­ing: (1) hversu mikið hann fær borgað fyrir hverja flösku af lýsi; og (2) hversu mikið það kostar hann að fram­leiða hverja flösku.

Til þess að fram­leiða eina flösku af lýsi þarf bræðslan að sjóða fisk, sem fram­leiðir fiski­fýlu. Sem sagt, ef kap­ít­alist­inn vill græða þarf hann að búa í fiski­fýlu, svo lengi sem hann bræðir fisk. Svo lengi sem gróð­inn af lýs­is­söl­unni er meiri en hatur kap­ít­alist­ans af fiski­fýlu þá er hann sátt­ur.

Auglýsing

Ef kap­ít­alist­inn er ekki eini íbúi bæj­ar­ins þá skap­ast oggu­lítið vanda­mál: Hinir íbúar bæj­ar­ins þurfa allir að búa undir sama óþef og kap­ít­alist­inn, en deila ekki í gróð­an­um. Ef einn dag­inn hátt­virtur fjár­mála­ráð­herra, köllum hann Bjarna Ben, myndi heim­sækja bæinn og spyrja borg­ar­búa hvort þeir vildu frekar anda að sér fiski­fýlu eða fersku sjáv­ar­loft, myndi maður halda að þorri bæj­ar­búa kysu heldur ferska sjáv­ar­loft­ið.

Bjarni gæti því næst spurt borg­ar­búa: „hversu mikið (á dag/viku/mín­útu) ætti kap­ít­alist­inn að borga þér, fyrir það að þú þurfir að búa í fiski­fýlu?“. Þá myndu þeir sem ekki eru við­kvæmir fyrir fýlu gefa svar nálægt núlli og þeir sem við­kvæmir eru fyrir fýlu gæfu háa krónu­tölu.

Út frá þessum upp­lýs­ingum gæti einka­hag­fræð­ingur Bjarna reiknað út fýlu­skatt sem ríkið gæti lagt á hverja selda lýs­is­flösku. Þessar aðgerðir kæmu því til með að: (a) hækka kostnað kap­ít­alist­ans og þar af leið­andi hvetja hann til að fram­leiða minna lýsi (og þar af leið­andi fram­leiða minni fýlu); og (b) Bjarni fengi pen­ing í rík­is­kass­ann sem hann gæti svo notað til þess að borga íbúum bæj­ar­ins til að bæta þeim þann skaða sem fýlan veldur þeim.

Það sem Bjarni hefur gert í þessu dæmi er að hann hefur fækkað þeim dögum sem allir íbúar bæj­ar­ins þurfa að búa við vonda fýlu, lækkað gróða kap­ít­alist­ans og bætt íbúum bæj­ar­ins upp að þurfa samt að búa ein­hverja daga árs­ins í fýlu. All­ir, nema kap­ít­alist­inn, vinna og á heild­ina litið hefur Bjarni bætt heild­ar­hag sam­fé­lags­ins. Húrra!

Þó hann hafi ekki notað fýlu heldur mengun og umhverf­is­skaða í sínum dæm­um, þá var þetta það sem Pigou benti fólki á. Þökk sé honum fengu hag­fræð­ingar loks­ins aðferð­ar­fræði sem hægt var að nota til að deila um verð­mæti umhverf­is­ins og hver á að borga hverjum hvað og hvenær. En hug­myndir Pigou hafa ekki bara reynst mik­il­vægar í fíla­beinsturnum pró­fess­ora, heldur hafa þær einnig aðstoðað rík­is­stjórnir um allan heim við að leið­rétta slík vanda­mál.  

Í byrjun árs ákváðu Katrín Jak­obs­dóttir og Bjarni Bene­dikts­son að hækka kolefn­is­gjald á bens­íni úr rúm­lega 7 krónum í 11 krónur. Þau telja að þessi skatta­hækkun eigi eftir að skapa um 600 milj­ónir í tekjur í ári og draga úr umferð og þar af leið­andi los­unar koltví­sýr­ings (ég leyfi mér reyndar að efast að tæp 4 kr. hækkun á bens­ín­verði eigi eftir að draga mikið úr umferð, en meira um það í næsta pist­li).

Sama hvort að þessir skattar koma til með að draga úr umferð eða ekki, þá er ákvörðun þeirra að skatt­leggja mengun á bensín góð ákvörð­un. Alla­vega svo lengi sem Katrín og Bjarni nota þessa pen­inga til þess að bæta þeim sem ekki menga fyrir það að þurfa að lifa með mengun (og lofts­lags­breyt­ing­um) og/eða ef þau fjár­festa þessum pen­ingum til að draga úr meng­un: eins og til dæmis með fjár­fram­lagi til borg­ar­línu.

En ef Bjarni og Katrín nota þessa pen­inga bara til þess að borga bens­ín­reikn­ing meng­un­ar­kon­ungs Íslands, Ásmundar Frið­riks­son­ar, þá hafa þau fallið á próf­inu hans Pigou. Mögu­lega án þess að vita einu sinni hver Pigou er. .

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ný fjarskiptalög gætu kostað Sýn 325 milljónir króna
Í ársreikningi Sýnar er fjallað um lagasetningu sem er í pípunum, og er bæði íþyngjandi og ívilnandi fyrir fyrirtækið. Annars vegar er um að ræða frumvarp til nýrra fjarskiptalaga og hins vegar frumvarp um styrkveitingar til einkarekinna fjölmiðla.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Twitter búið að opna útibú í Reykjavík
Í lok síðasta mánaðar var útibú fyrir Twitter skráð í fyrirtækjaskrá. Stofnandi Ueno, sem seldi fyrirtækið nýverið til samfélagsmiðlarisans, vann fyrsta daginn sinn fyrir Twitter hérlendis í dag.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Hlöðver Skúli Hákonarson
Fjölmiðlaeyjan Ísland
Kjarninn 27. febrúar 2021
Andrés Pétursson
Evrópusambandslöndin tapa á Brexit
Kjarninn 27. febrúar 2021
Tæp 42 prósent Íslendinga eru á móti því að Ísland gangi í Evrópusambandið, samkvæmt nýlegri könnun Maskínu.
Íslendingarnir sem vilja helst ekki ganga í ESB
Litlar hreyfingar eru á afstöðu Íslendinga til inngöngu í ESB á milli ára og tæp 42 prósent segjast andvíg inngöngu. Kjarninn skoðaði hvaða hópar á Íslandi eru mest á móti Evrópusambandsaðild.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Rannsóknir eru þegar hafnar á virkni og öryggi bóluefnis AstraZeneca fyrir börn og segir Jóhanna það mikið fagnaðarefni.
Ef börn verði ekki bólusett gæti faraldur brotist út á meðal þeirra
Þegar faraldur fær að ganga óáreittur um ákveðna næma hópa fara sjaldgæfir atburðir að eiga sér stað. „Sjaldgæfir alvarlegir atburðir sem við viljum ekki sjá,“ segir Jóhanna Jakobsdóttir líftölfræðingur.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Samherji Holding hefur enn ekki skilað ársreikningi fyrir árið 2019
Hálfu ári eftir að lögboðinn frestur til að skila inn ársreikningum rann út þá hefur félagið sem heldur utan um erlenda starfsemi Samherja, meðal annars allt sem snýr að Namibíuumsvifum þess, ekki skilað inn sínum fyrir árið 2019.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Langflest hagsmunagæslusamtök landsins, sem reyna að hafa áhrif á hvernig löggjöf og aðrar ákvarðanir innan stjórnmála og stjórnsýslu þróast, eru til heimilis í Hús atvinnulífsins við Borgartún 35.
Búið að skrá 27 hagsmunaverði og birta vefsvæði með upplýsingum um þá
Tilkynningum á hagsmunaverði sem reyna að hafa áhrif á stjórnmál og stjórnsýslu í starfi sínu, og áttu samkvæmt lögum að berast um áramót, hefur rignt inn síðustu daga eftir að forsætisráðuneytið sendi ítrekun.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics