Katrín og Bjarni: Ekki nota kolefnisgjaldið til að borga bensínreikninginn hans Ásmundar

Eru ráðamenn að falla á prófinu hans Pigou?

Auglýsing

Hippar og umhverf­is­sinnar ættu allir að þekkja breska hag­fræð­ing­inn Arthur Cecil Pigou – föður vel­ferð­ar­hag­fræð­inn­ar. Pigou var pró­fessor við Cambridge háskól­ann og gerði hann garð­inn frægan snemma á tutt­ug­ustu öld þegar hann sýndi fram á það að án ítaka rík­is­ins eiga ein­stak­lingar og fyr­ir­tæki það til að pæla ekki í þeim áhrifum sem eigin gjörðir hafa á aðra.

Til að útskýra hvað Pigou var að tala um ætla ég að nota dæmi um kap­ít­alista með pípu­hatt, sem rekur lýs­is­bræðslu í litlum bæ. Til þess að ákveða hversu mikið lýsi hann ætlar að fram­leiða tekur kap­ít­alist­inn tvennt inn í reikn­ing: (1) hversu mikið hann fær borgað fyrir hverja flösku af lýsi; og (2) hversu mikið það kostar hann að fram­leiða hverja flösku.

Til þess að fram­leiða eina flösku af lýsi þarf bræðslan að sjóða fisk, sem fram­leiðir fiski­fýlu. Sem sagt, ef kap­ít­alist­inn vill græða þarf hann að búa í fiski­fýlu, svo lengi sem hann bræðir fisk. Svo lengi sem gróð­inn af lýs­is­söl­unni er meiri en hatur kap­ít­alist­ans af fiski­fýlu þá er hann sátt­ur.

Auglýsing

Ef kap­ít­alist­inn er ekki eini íbúi bæj­ar­ins þá skap­ast oggu­lítið vanda­mál: Hinir íbúar bæj­ar­ins þurfa allir að búa undir sama óþef og kap­ít­alist­inn, en deila ekki í gróð­an­um. Ef einn dag­inn hátt­virtur fjár­mála­ráð­herra, köllum hann Bjarna Ben, myndi heim­sækja bæinn og spyrja borg­ar­búa hvort þeir vildu frekar anda að sér fiski­fýlu eða fersku sjáv­ar­loft, myndi maður halda að þorri bæj­ar­búa kysu heldur ferska sjáv­ar­loft­ið.

Bjarni gæti því næst spurt borg­ar­búa: „hversu mikið (á dag/viku/mín­útu) ætti kap­ít­alist­inn að borga þér, fyrir það að þú þurfir að búa í fiski­fýlu?“. Þá myndu þeir sem ekki eru við­kvæmir fyrir fýlu gefa svar nálægt núlli og þeir sem við­kvæmir eru fyrir fýlu gæfu háa krónu­tölu.

Út frá þessum upp­lýs­ingum gæti einka­hag­fræð­ingur Bjarna reiknað út fýlu­skatt sem ríkið gæti lagt á hverja selda lýs­is­flösku. Þessar aðgerðir kæmu því til með að: (a) hækka kostnað kap­ít­alist­ans og þar af leið­andi hvetja hann til að fram­leiða minna lýsi (og þar af leið­andi fram­leiða minni fýlu); og (b) Bjarni fengi pen­ing í rík­is­kass­ann sem hann gæti svo notað til þess að borga íbúum bæj­ar­ins til að bæta þeim þann skaða sem fýlan veldur þeim.

Það sem Bjarni hefur gert í þessu dæmi er að hann hefur fækkað þeim dögum sem allir íbúar bæj­ar­ins þurfa að búa við vonda fýlu, lækkað gróða kap­ít­alist­ans og bætt íbúum bæj­ar­ins upp að þurfa samt að búa ein­hverja daga árs­ins í fýlu. All­ir, nema kap­ít­alist­inn, vinna og á heild­ina litið hefur Bjarni bætt heild­ar­hag sam­fé­lags­ins. Húrra!

Þó hann hafi ekki notað fýlu heldur mengun og umhverf­is­skaða í sínum dæm­um, þá var þetta það sem Pigou benti fólki á. Þökk sé honum fengu hag­fræð­ingar loks­ins aðferð­ar­fræði sem hægt var að nota til að deila um verð­mæti umhverf­is­ins og hver á að borga hverjum hvað og hvenær. En hug­myndir Pigou hafa ekki bara reynst mik­il­vægar í fíla­beinsturnum pró­fess­ora, heldur hafa þær einnig aðstoðað rík­is­stjórnir um allan heim við að leið­rétta slík vanda­mál.  

Í byrjun árs ákváðu Katrín Jak­obs­dóttir og Bjarni Bene­dikts­son að hækka kolefn­is­gjald á bens­íni úr rúm­lega 7 krónum í 11 krónur. Þau telja að þessi skatta­hækkun eigi eftir að skapa um 600 milj­ónir í tekjur í ári og draga úr umferð og þar af leið­andi los­unar koltví­sýr­ings (ég leyfi mér reyndar að efast að tæp 4 kr. hækkun á bens­ín­verði eigi eftir að draga mikið úr umferð, en meira um það í næsta pist­li).

Sama hvort að þessir skattar koma til með að draga úr umferð eða ekki, þá er ákvörðun þeirra að skatt­leggja mengun á bensín góð ákvörð­un. Alla­vega svo lengi sem Katrín og Bjarni nota þessa pen­inga til þess að bæta þeim sem ekki menga fyrir það að þurfa að lifa með mengun (og lofts­lags­breyt­ing­um) og/eða ef þau fjár­festa þessum pen­ingum til að draga úr meng­un: eins og til dæmis með fjár­fram­lagi til borg­ar­línu.

En ef Bjarni og Katrín nota þessa pen­inga bara til þess að borga bens­ín­reikn­ing meng­un­ar­kon­ungs Íslands, Ásmundar Frið­riks­son­ar, þá hafa þau fallið á próf­inu hans Pigou. Mögu­lega án þess að vita einu sinni hver Pigou er. .

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eigið fé Landsvirkjunar aukist um 34 milljarða á þremur árum
Samanlagt eigið fé þriggja stærstu ríkisfyrirtækjanna nemur nú um 700,7 milljörðum króna.
Kjarninn 28. febrúar 2020
EVE Fanfest frestað vegna COVID-19 veirunnar
Hátíðin hefur verið lykilatburður í markaðsstarfi CCP undanfarin ár.
Kjarninn 28. febrúar 2020
Stefán Jón Hafstein
Elliðaárdalur: Góð tillaga
Kjarninn 28. febrúar 2020
Þórður Snær og Magnús Halldórsson
Þórður Snær og Magnús tilnefndir til Blaðamannaverðlauna Íslands
Dómnefnd Blaðamannaverðlauna hefur ákveðið tilnefningar sínar í öllum fjórum flokkum verðlaunanna en þau verða afhent eftir viku.
Kjarninn 28. febrúar 2020
Fyrsta tilfelli COVID-19 kórónuveiru greinist á Íslandi
Íslenskur karlmaður á fimmtugsaldri hefur verið færður í einangrun á Landspítala eftir að sýni úr honum reyndist jákvætt fyrir nýju kórónuveirunni, COVID-19.
Kjarninn 28. febrúar 2020
Skipa sérstakan stýrihóp um samfélagsleg og hagræn viðbrögð við Covid-19 veirunni
Stýrihópurinn mun leggja mat á stöðuna og nauðsynleg samfélagsleg og efnahagsleg viðbrögð á hverjum tíma.
Kjarninn 28. febrúar 2020
Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar.
Landsvirkjun hagnaðist um 13,6 milljarða króna í fyrra
Lágt álverð á heimsmarkaði, sem tryggir minni tekjur af raforkusölu til stærsta viðskiptavinar Landsvirkjunar, og stöðvum á kerskála Rio Tinto í Straumsvík, drógu úr hagnaði Landsvirkjunar í fyrra. Eigið fé ríkisfyrirtækisins er um 271 milljarður króna.
Kjarninn 28. febrúar 2020
Hjördís Björk Hákonardóttir
Málsvörn dómskerfis – sjálfstæði dómstóla og traust til þeirra
Kjarninn 28. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics