Katrín og Bjarni: Ekki nota kolefnisgjaldið til að borga bensínreikninginn hans Ásmundar

Eru ráðamenn að falla á prófinu hans Pigou?

Auglýsing

Hippar og umhverf­is­sinnar ættu allir að þekkja breska hag­fræð­ing­inn Arthur Cecil Pigou – föður vel­ferð­ar­hag­fræð­inn­ar. Pigou var pró­fessor við Cambridge háskól­ann og gerði hann garð­inn frægan snemma á tutt­ug­ustu öld þegar hann sýndi fram á það að án ítaka rík­is­ins eiga ein­stak­lingar og fyr­ir­tæki það til að pæla ekki í þeim áhrifum sem eigin gjörðir hafa á aðra.

Til að útskýra hvað Pigou var að tala um ætla ég að nota dæmi um kap­ít­alista með pípu­hatt, sem rekur lýs­is­bræðslu í litlum bæ. Til þess að ákveða hversu mikið lýsi hann ætlar að fram­leiða tekur kap­ít­alist­inn tvennt inn í reikn­ing: (1) hversu mikið hann fær borgað fyrir hverja flösku af lýsi; og (2) hversu mikið það kostar hann að fram­leiða hverja flösku.

Til þess að fram­leiða eina flösku af lýsi þarf bræðslan að sjóða fisk, sem fram­leiðir fiski­fýlu. Sem sagt, ef kap­ít­alist­inn vill græða þarf hann að búa í fiski­fýlu, svo lengi sem hann bræðir fisk. Svo lengi sem gróð­inn af lýs­is­söl­unni er meiri en hatur kap­ít­alist­ans af fiski­fýlu þá er hann sátt­ur.

Auglýsing

Ef kap­ít­alist­inn er ekki eini íbúi bæj­ar­ins þá skap­ast oggu­lítið vanda­mál: Hinir íbúar bæj­ar­ins þurfa allir að búa undir sama óþef og kap­ít­alist­inn, en deila ekki í gróð­an­um. Ef einn dag­inn hátt­virtur fjár­mála­ráð­herra, köllum hann Bjarna Ben, myndi heim­sækja bæinn og spyrja borg­ar­búa hvort þeir vildu frekar anda að sér fiski­fýlu eða fersku sjáv­ar­loft, myndi maður halda að þorri bæj­ar­búa kysu heldur ferska sjáv­ar­loft­ið.

Bjarni gæti því næst spurt borg­ar­búa: „hversu mikið (á dag/viku/mín­útu) ætti kap­ít­alist­inn að borga þér, fyrir það að þú þurfir að búa í fiski­fýlu?“. Þá myndu þeir sem ekki eru við­kvæmir fyrir fýlu gefa svar nálægt núlli og þeir sem við­kvæmir eru fyrir fýlu gæfu háa krónu­tölu.

Út frá þessum upp­lýs­ingum gæti einka­hag­fræð­ingur Bjarna reiknað út fýlu­skatt sem ríkið gæti lagt á hverja selda lýs­is­flösku. Þessar aðgerðir kæmu því til með að: (a) hækka kostnað kap­ít­alist­ans og þar af leið­andi hvetja hann til að fram­leiða minna lýsi (og þar af leið­andi fram­leiða minni fýlu); og (b) Bjarni fengi pen­ing í rík­is­kass­ann sem hann gæti svo notað til þess að borga íbúum bæj­ar­ins til að bæta þeim þann skaða sem fýlan veldur þeim.

Það sem Bjarni hefur gert í þessu dæmi er að hann hefur fækkað þeim dögum sem allir íbúar bæj­ar­ins þurfa að búa við vonda fýlu, lækkað gróða kap­ít­alist­ans og bætt íbúum bæj­ar­ins upp að þurfa samt að búa ein­hverja daga árs­ins í fýlu. All­ir, nema kap­ít­alist­inn, vinna og á heild­ina litið hefur Bjarni bætt heild­ar­hag sam­fé­lags­ins. Húrra!

Þó hann hafi ekki notað fýlu heldur mengun og umhverf­is­skaða í sínum dæm­um, þá var þetta það sem Pigou benti fólki á. Þökk sé honum fengu hag­fræð­ingar loks­ins aðferð­ar­fræði sem hægt var að nota til að deila um verð­mæti umhverf­is­ins og hver á að borga hverjum hvað og hvenær. En hug­myndir Pigou hafa ekki bara reynst mik­il­vægar í fíla­beinsturnum pró­fess­ora, heldur hafa þær einnig aðstoðað rík­is­stjórnir um allan heim við að leið­rétta slík vanda­mál.  

Í byrjun árs ákváðu Katrín Jak­obs­dóttir og Bjarni Bene­dikts­son að hækka kolefn­is­gjald á bens­íni úr rúm­lega 7 krónum í 11 krónur. Þau telja að þessi skatta­hækkun eigi eftir að skapa um 600 milj­ónir í tekjur í ári og draga úr umferð og þar af leið­andi los­unar koltví­sýr­ings (ég leyfi mér reyndar að efast að tæp 4 kr. hækkun á bens­ín­verði eigi eftir að draga mikið úr umferð, en meira um það í næsta pist­li).

Sama hvort að þessir skattar koma til með að draga úr umferð eða ekki, þá er ákvörðun þeirra að skatt­leggja mengun á bensín góð ákvörð­un. Alla­vega svo lengi sem Katrín og Bjarni nota þessa pen­inga til þess að bæta þeim sem ekki menga fyrir það að þurfa að lifa með mengun (og lofts­lags­breyt­ing­um) og/eða ef þau fjár­festa þessum pen­ingum til að draga úr meng­un: eins og til dæmis með fjár­fram­lagi til borg­ar­línu.

En ef Bjarni og Katrín nota þessa pen­inga bara til þess að borga bens­ín­reikn­ing meng­un­ar­kon­ungs Íslands, Ásmundar Frið­riks­son­ar, þá hafa þau fallið á próf­inu hans Pigou. Mögu­lega án þess að vita einu sinni hver Pigou er. .

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ísland mun taka á móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári
Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári en það er fjölmennasta móttaka flóttafólks frá því að íslensk stjórnvöld hófu að taka á móti flóttafólki í samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Regluveldi án réttinda
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Oddsdóttir, formaður stjórnarskrárfélagsins.
Stjórnarskrárfélagið segir umfjöllun Morgunblaðsins fjarstæðukennda
Stjórn­ar­skrár­fé­lagið seg­ir að um­fjöll­un Morgunblaðsins um meint af­skipti fé­lags­manna af rök­ræðukönn­un um stjórnarskrána, sem fór fram um helgina, sé fjar­stæðukennd.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Inga Sæland, formaður Flokks fólksins og Helgi Hrafn Gunnlaugsson, þingmaður Pírata.
Rúmlega 95 prósent af tekjum Pírata og Flokks fólksins komu úr ríkissjóði
Flokkur fólksins hagnaðist um 27 milljónir króna í fyrra en Píratar töpuðu 11,7 milljónum. Báðir flokkarnir fengu engin framlög yfir 200 þúsund krónum og komu tekjur þeirra að uppistöðu úr ríkissjóði.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Ófyrirséður viðbótarkostnaður vegna nýs Herjólfs 790 milljónir
Íslenska ríkið greiðir 532 milljónir króna í viðbótarkostnað vegna lokauppgjörs við pólska skipasmíðastöð og 258 milljónir króna til rekstraraðila Herjólfs til að mæta ófyrirséðum kostnaðarauka vegna seinkunar á afhendingu.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Kvikan
Kvikan
Íslenskar valdablokkir, brottvísun þungaðrar konu og Play ... komið til að vera?
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Markmiðið að stuðla að því að upplýst verði um lögbrot og ámælisverða háttsemi
Forsætisráðherra hefur lagt fram frumvarp á Alþingi um vernd uppljóstrara. Markmið laganna er að stuðla að því að upplýst verði um lögbrot og aðra ámælisverða háttsemi og þannig dregið úr slíku hátterni.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Svo virðist sem viðleitni stærstu lífeyrissjóða landsins til að hægja á umferð lántöku vegna húsnæðiskaupa hjá sér sé að virka.
Lífeyrissjóðir hafa lánað 15 prósent minna til húsnæðiskaupa en í fyrra
Stærstu lífeyrissjóðir landsins hafa verið að þrengja lánaskilyrði sín til að reyna að draga úr ásókn í sjóðsfélagslán til húsnæðiskaupa. Það virðist vera að virka. Mun minna hefur fengist lánað hjá lífeyrissjóðum það sem af er ári en á sama tíma í fyrra.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics