Af hverju er aldrei neitt til í IKEA?

Það er ekki „bölvuð óheppni“ að vörurnar sem þú helst kýst hafi ekki verið til í IKEA undanfarið. Eikonomics rýnir í ástæðurnar.

Auglýsing

Fyrr á þessu ári keyptum við hjónin litla íbúð í Reykja­vík. Eins og flestir sem kaupa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu reiddum við okkur á IKEA til að þurfa ekki að sitja á gólf­inu og borða KFC í öll mál (íbúðin er í göngu­færi).

Við völdum hús­gögn á net­inu sem okkur þótti passa vel en þegar við mættum í versl­un­ina góðu var aldrei neitt til á lag­er. „Bölvuð óheppn­i,“ hugs­uðum við og keyptum hluti sem okkur þóttu fín­ir, þó ekki nákvæm­lega það sem við vorum að leita eft­ir.

Um dag­inn upp­götv­aði ég það að við erum ekki einu Íslend­ing­arnir sem lentu í þessu. Það var á mínum dag­lega rúnti um Twitter sem ég sá fólk bölva því að aldrei væri það sem það helst óskaði sér til á lager í IKEA.

Auglýsing

Hvernig getur á því stað­ið? Fólk fer með pen­ing upp í Garðabæ (eða er IKEA í Hafn­ar­firð­i?). Það býður fyr­ir­tæki sem sér­hæfir sig í að láta í té hús­gögn fyrir pen­ing og fyr­ir­tækið segir ein­fald­lega að það vildi gjarnan þennan pen­ing en geti því miður ekki tekið við hon­um?

Svarið er að sjálf­sögðu fram­boð og eft­ir­spurn. Eða nokkurn veg­inn.

Fram­boð í rugl­inu

IKEA, eins og flest fyr­ir­tæki nú til dags, reiðir sig á alþjóð­lega aðfanga­keðju. Þ.e. IKEA kaupir timbur þar sem það er í boði, t.d. í Sví­þjóð, sendir það svo til ann­ars lands þar sem launa­kostn­aður er lág­ur, t.d. Kína, þar sem úr því er búið til borð. Svo er borð­inu pakkað sam­an, sent í eitt­hvað vöru­hús í Evr­ópu og þaðan siglir svo eitt­hvað skipa­fyr­ir­tæki með það til Íslands.

Ef þetta hljómar flókið þá vara ég ykkur við, þessi lýs­ing er Óla Prik útgáfan af raun­veru­leik­an­um.

COVID-19 setti þetta flókna kerfi, sem á ein­hvern ótrú­legan hátt virkar oft­ast bara, í kland­ur. Kína lok­aði öllum sínum landa­mær­um. Alls­konar sótt­varn­ar­reglur sendu skrif­stofu­fólk í heima­vinnu og sendi verka­fólk í frí. Allt þetta hægði á fram­leiðslu, allt frá skóg­ar­höggi upp í hús­gagna­smíði. Fyrir vikið fór þetta kerfi í hnút.

Þessar trufl­anir sendu verð á timbri upp í sínar hæstu hæðir og það hækk­aði um 150% í verði milli jan­úar 2020 og maí 2021. Þetta sést ansi vel á graf­inu hér að neðan og er best lýst sem fjall­göngu með Jet Pack.

Mynd: Vísi­tala mjúk­við­ar­verðs, jan­úar 2015 til ágúst 2021

Heimild: FRED (Producer Price Index by Commodity: Lumber and Wood Products: Softwood Lumber)

Að sama skapi hafa afhend­ing­ar­tímar á vörum og aðföngum lengst umtals­vert og ansi hratt. Ef við skoðum upp­lýs­ingar frá Amer­íku sést það vel að lang­flestir inn­kaupa­stjórar hafa upp­lifað lengri afhend­ing­ar­tíma eftir að COVID tók yfir.

Mynd: Vísi­tala afhend­ing­ar­tíma, jan­úar 2015 til ágúst 2021

Heimild: FRED (Current Felivery Time; Diffusion Index for FRD: New York)

Þegar verð á timbri hækkar og afhend­ing­ar­tímar lengj­ast þá hækkar kostn­aður IKEA við fram­leiðslu og afhend­ingu. Þetta ætti alla jafna að leiða til hærra verðs á ýmis konar vörum, í þessu til­felli timb­ur­vörum, sem eru oft­ast vör­urnar sem við viljum úr IKEA. Það er ef við tökum kjöt­boll­urnar út fyrir sviga.

Eft­ir­spurn ekki í neinu rugli

Á sama tíma og kostn­aður IKEA hefur farið hækk­andi virð­ist vera sem svo að ekk­ert logn sé í eft­ir­spurn eftir vör­unum þeirra. Aðgerðir rík­is­stjórn­ar­innar hefur haldið henni á floti. Því eru Billy, Ivar og Klippan svo gott sem jafn vin­sælir í COVID og áður. Ef ekki vin­sælli.

Ef heim­ur­inn virk­aði nákvæm­lega eins og hag­fræði­módel þá hefði þessi takt­lausi dans neyt­enda og selj­enda átt að þýða eft­ir­far­andi:

  • Neyt­endur vilja kaupa jafn mikið af sömu timb­ur­vörum úr IKEA og áður á því verði sem í boði var.
  • Kostn­aður IKEA við að búa til timb­ur­vörur hækk­ar.
  • IKEA hækkar verð í sam­an­burði við kostn­að­ar­hækk­un.
  • Ein­hverjir vilja ekki lengur kaupa timb­ur­vörur af því þær eru of dýrar – og nota pen­ing­ana sína í eitt­hvað ann­að.
  • Þeir sem endi­lega vilja kaupa timb­ur­vörur kaupa þær bara samt en á hærra verði.

Ef mark­að­ur­inn hefði virkað eins og í skóla­bók, þá hefðu ekki verið farnar eins margar fýlu­ferðir í IKEA og þessi skortur á vörum hefði í raun aldrei orðið að veru­leika. Við hjónin – og not­endur Twitter – hefðum bara nöldrað yfir því hvað allt væri orðið dýrt í IKEA. Þótt IKEA sé auð­vitað ekk­ert eins­dæmi, þetta á að sjálf­sögðu við alla hús­gagna­versl­an­ir, er ég hér bara að nota vin­sæl­ustu félags­mið­stöð mið­aldra Íslend­inga sem dæmi.

En IKEA stærir sig af sann­gjörnum verðum og er því mjög illa við að hækka verð. Við­skipta­vinir þeirra reiða sig á fyr­ir­sjá­an­legt og lágt verð og því er ekki ólík­legt að IKEA velji frekar að græða minna á hverri sölu. Eins og hag­fræð­ingar segja: IKEA verð­leggur þannig að skortur mynd­ast.

En horf­urnar eru góðar

Svo virð­ist sem „jet pack­ið“ sem timbrið tók upp á Ever­est hafi orðið bens­ín­laust á toppn­um. Verð á timbri hefur helm­ing­ast frá því að það náði sinni hæstu hæð og svo virð­ist sem það komi til með að lenda á sama stað og það byrj­aði á í ekki svo fjar­lægðri fram­tíð.

Að sama skapi virð­ist svo vera að afhend­ing­ar­tímar séu að koma aftur niður á jörð­ina. Þó tekur svo flókið kerfi eins og hið alþjóð­lega aðfanga­kerfi ansi langan tíma að jafna sig eftir annað eins háls­tak.

IKEA, og margir aðrir smá­sal­ar, ákváðu að halda verðum niðri, ekki hækka þau eins mikið og þeir hefðu get­að. Ef IKEA hefði hækkað verð hefði IKEA kannski getað notað þann við­bótar gróða til að hafa áhrif á afhend­ing­ar­tíma (í öllu falli hefði fyr­ir­tækið getað rétt­lætt að kaupa dýr­ara timb­ur). Það kann að hljóma furðu­lega, en mögu­lega hefðu fleiri getað keypt þær mublur sem þá lang­aði í ef IKEA hefði hækkað verð á þeim.

Ef IKEA hefði hækkað verð, óháð því hvort það hefði skilað sér í auk­inni fram­leiðslu, þá hefði það þó alla­vega sparað okkur sem ekki tímum að borga mikið meira en lista­verðið nokkrar fýlu­ferð­ir. Þá hefðu aðeins þeir sem virki­lega hefðu verið til í að borga mark­aðs­verð farið í ferða­lag upp í Garðabæ (eða Hafn­ar­fjörð?).

Það að mark­að­ur­inn sé að jafna sig eru góðar fréttir fyrir okkur fjöl­skyld­una. Því næsta sum­ar, þegar við komum aftur heim úr þýsku sveit­inni, þá getum við farið á upp­á­halds veit­inga­húsið okkar í Garða­bænum (eða Hafn­ar­firði, hvort er það?), fengið okkur kjöt­bollur og gripið eina hillu með í leið­inni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Um 80 prósent HIV smitaðra í Afríku eru undir fimmtugu. Meðferð vegna veirusýkingingarinnar hefur fallið í skuggann af faraldri COVID-19.
„Leikvöllur“ veirunnar hvergi stærri en í sunnanverðri Afríku
HIV smitaðir sem ekki hafa fengið viðeigandi meðferð eru í margfalt meiri hættu á að deyja úr COVID-19. Vísbendingar eru auk þess um að líkami þeirra sé eins og útungunarvél fyrir ný afbrigði veirunnar. Óréttlát dreifing bóluefna er grafalvarlegur vandi.
Kjarninn 5. desember 2021
Ástandið er að eyðileggja líf allra – Á vappinu í stórborginni Hólagarði
Á næstunni munu Auður Jónsdóttir rithöfundur og Bára Huld Beck blaðamaður rúnta um úthverfi höfuðborgarsvæðisins og kanna bæði stemninguna og rekstrarskilyrðin í kófinu í hinum ýmsu verslunarkjörnum. Hólagarður var fyrsti viðkomustaðurinn.
Kjarninn 5. desember 2021
Líkin í lestinni og fangarnir fjórir
Í tíu daga hefur dönsk freigáta lónað skammt undan landi á Gíneuflóa. Áhöfnin bíður fyrirmæla danskra stjórnvalda um hvað gera skuli við óvenjulega fragt um borð í skipinu: fjögur lík og fjóra fanga.
Kjarninn 5. desember 2021
Hanna Katrín Friðriksson, þingmaður Viðreisnar, bað um skýrsluna á sínum tíma.
Vill fá að vita af hverju upplýsingar um fjárfestingar útgerðarfélaga voru felldar út
Í lok ágúst var birt skýrsla sem átti að sýna krosseignatengsl eða ítök útgerðarfélaga í einstökum fyrirtækjum, en að mati þess þingmanns sem bað um hana gerði hún hvorugt. Síðar kom í ljós að mikilvægar upplýsingar voru felldar út fyrir birtingu.
Kjarninn 4. desember 2021
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics