Kurteisasta eldgos sögunnar?

Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa hraunmola vikunnar á Kjarnann. Þetta er sá þriðji í röðinni. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt eins og þeim er einum lagið.

176284785_187983553039649_786459004676935556_n.jpeg
Auglýsing

Fyrsti hraunmolinn fór yfir það hversu varhugavert hálfstorknað hraun getur verið og síðasti hraunmoli lýsti því svo ítarlega hvað gerist ef maður fellur í glóandi hraun.

Í þessum þriðja hraunmola beinum við spjótum okkar að stærð eldgossins í Fagradalsfjalli og setjum það í samhengi við önnur þekkt eldgos hér á landi. Þannig getum við betur skilið við hvað er að etja í núverandi gosi og hvaða ógnarkraftar eru beislaðir í undirdjúpunum á eyjunni okkar fögru.

Rauðglóandi hringleikahús

Það má vel velta upp þeirri spurningu hvort eldgosið í Fagradalsfjalli sé kurteisasta eldgos sögunnar. Gosið er steinsnar frá höfuðborgarsvæðinu og Keflavíkurflugvelli og þar með stutt fyrir meirihluta Íslendinga og ferðalanga erlendis frá að berja gosið augum – en samt nógu fjarri öllum mannabyggðum og mannvirkjum til að geta talist mikil ógn.

Auglýsing
Öskufall er sama og ekki neitt, sprengihætta óveruleg, hraunflæðið fremur lítið og þar með einnig gasmengunin þó hún sé vissulega til staðar, einkum í námunda við gosstöðvarnar. Eldgosið er meira að segja svo tillitssamt að það braut sér leið upp úr jarðskorpunni í miðjum dal sem myndaði eins konar hringleikahúss í fyrstu sem gerði þeim sem lögðu leið sína þangað kleyft að ná fullkominni yfirsýn.

Mynd af rauðglóandi hringleikahúsinu.

Þegar tugir þúsunda höfðu þegar lagt leið sína í Geldingadali ákvað gosið að tími væri kominn til að láta kvikuna skjóta sér upp á nokkrum stöðum til viðbótar, bara svona til að halda þessu áhugaverðu og spennandi. Og auðvitað þurftu allir að flykkjast aftur á staðinn. Nema hvað! Síðan þá hafa ný gosop verið að opnast, lognast aftur útaf og gígarnir sem eftir standa keppst um hylli brennheitrar kvikunnar. Það hefur verið hrein unun að fylgjast með þessu.

Við spyrjum að leikslokum

Okkar vaska framvarðarsveit í jarðvísindum hefur sannarlega getað nýtt sér vingjarnleika gossins til rannsókna og mælinga og það er aðdáunarvert að sjá hve mikið magn af upplýsingum við höfum núþegar um gosið. Þann 21. apríl sl. birti Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands til að mynda gagnlega samantekt á helstu lykilstærðum elgossins í Fagradalsfjalli. Þar kemur meðal annars fram að frá upphafi gossins sé samanlagt meðalrennsli frá öllum gígunum 5,6 rúmmetra á sekúndu og að hraunflæmið hafi nú náð einum ferkílómetra að stærð.

Heimild: Jarðvísindadeild Háskóla Íslands.

Hvorugt getur talist mikið eins og sjá má í þessari frábærri samanburðarmynd sem Jarðvísindastofnun Háskólans sendi einnig frá sér á dögunum en í meðfylgjandi grein kemur orðrétt fram: „sem betur fer eru ekki öll eldgos jafnstór og Holuhraun“ sem var með meðalrennsli á bilinu 100-200 m3/s og var stærsta hraungos á Íslandi frá Skaftáreldum 1783.

Sé gosið í Fagradalsfjalli sett í samhengi við gosið í Holuhrauni er hægt að skilja af hverju það fékk í upphafi viðurnefnið „Ræfill“. Munurinn verður enn meira sláandi ef þetta er allt saman skoðað í samhengi við tvö stærstu eldgos sem orðið hafa á Íslandi frá landnámi, Skaftaráeldagosið í Lakagígum og Eldgjárgosið 934. Þó svo öll hin gosin í meðfylgjandi grafi séu lögð saman ná þau samt ekki með tærnar þar sem hin tvö hafa hælana. 

Graf: Júlíus og Ragnhildur. Heimildir frá Jarðvísindastofnunar Háskólans.

Eldgjárgosið var 800 sinnum stærra að flatarmáli en núverandi stærð gossins í Fagradalsfjalli eða álíka stórt og allur Reykjanesskaginn. Raunar þyrfti gosið í Fagradalsfjalli að gjósa samfleytt í 102 ár með sama krafti og nú til að ná sömu rúmkílómetrastærð og Eldgjárgosið!

En í stað þess að henda gys að gosinu í Fagradalsfjalli fyrir smæð sína og ræfilshátt getum við prísað okkur sæla. Gosið er með eindæmum fallegt og aðgengilegt og svo megum við ekki gleyma því að það er bara einn mánuður liðinn. Svo við spyrjum að leikslokum.

Höfundar eru stofnendur og eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Við mölunina eru notuð tæki sem eru búin hnífum eða löngum plastþráðum sem snúast hratt og sjálfvirkt. Afköstin skulu vera, að því er fram kemur í svari MAST við fyrirspurn Kjarnans, nægilega mikil til að tryggja að öll dýrin séu deydd samstundis.
Mölun karlkyns hænuunga „er hryllileg iðja“
Á Íslandi er heimilt að beita tveimur aðferðum við aflífun hænuunga; gösun og mölun. Báðum aðferðum er beitt á tugþúsundir unga á ári. „Allir karlkyns ungar sem fæðast í eggjaiðnaði eru drepnir eftir að þeir klekjast út,“ segir formaður Samtaka grænkera.
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiÁlit