Kurteisasta eldgos sögunnar?

Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa hraunmola vikunnar á Kjarnann. Þetta er sá þriðji í röðinni. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt eins og þeim er einum lagið.

176284785_187983553039649_786459004676935556_n.jpeg
Auglýsing

Fyrsti hraun­mol­inn fór yfir það hversu var­huga­vert hálf­storknað hraun getur verið og síð­asti hraun­moli lýsti því svo ítar­lega hvað ger­ist ef maður fellur í gló­andi hraun.

Í þessum þriðja hraun­mola beinum við spjótum okkar að stærð eld­goss­ins í Fagra­dals­fjalli og setjum það í sam­hengi við önnur þekkt eld­gos hér á landi. Þannig getum við betur skilið við hvað er að etja í núver­andi gosi og hvaða ógn­ar­kraftar eru beisl­aðir í und­ir­djúp­unum á eyj­unni okkar fögru.

Rauð­gló­andi hring­leika­hús

Það má vel velta upp þeirri spurn­ingu hvort eld­gosið í Fagra­dals­fjalli sé kurt­eis­asta eld­gos sög­unn­ar. Gosið er stein­snar frá höf­uð­borg­ar­svæð­inu og Kefla­vík­ur­flug­velli og þar með stutt fyrir meiri­hluta Íslend­inga og ferða­langa erlendis frá að berja gosið augum – en samt nógu fjarri öllum manna­byggðum og mann­virkjum til að geta talist mikil ógn.

Auglýsing
Öskufall er sama og ekki neitt, sprengi­hætta óveru­leg, hraun­flæðið fremur lítið og þar með einnig gasmeng­unin þó hún sé vissu­lega til stað­ar, einkum í námunda við gos­s­töðv­arn­ar. Eld­gosið er meira að segja svo til­lits­samt að það braut sér leið upp úr jarð­skorp­unni í miðjum dal sem mynd­aði eins konar hring­leika­húss í fyrstu sem gerði þeim sem lögðu leið sína þangað kleyft að ná full­kominni yfir­sýn.

Mynd af rauðglóandi hringleikahúsinu.

Þegar tugir þús­unda höfðu þegar lagt leið sína í Geld­inga­dali ákvað gosið að tími væri kom­inn til að láta kvik­una skjóta sér upp á nokkrum stöðum til við­bót­ar, bara svona til að halda þessu áhuga­verðu og spenn­andi. Og auð­vitað þurftu allir að flykkj­ast aftur á stað­inn. Nema hvað! Síðan þá hafa ný gosop verið að opnast, logn­ast aftur útaf og gíg­arnir sem eftir standa keppst um hylli brenn­heitrar kvik­unn­ar. Það hefur verið hrein unun að fylgj­ast með þessu.

Við spyrjum að leikslokum

Okkar vaska fram­varð­ar­sveit í jarð­vís­indum hefur sann­ar­lega getað nýtt sér vin­gjarn­leika goss­ins til rann­sókna og mæl­inga og það er aðdá­un­ar­vert að sjá hve mikið magn af upp­lýs­ingum við höfum núþegar um gos­ið. Þann 21. apríl sl. birti Jarð­vís­inda­stofnun Háskóla Íslands til að mynda gagn­lega sam­an­tekt á helstu lyk­il­stærðum elgoss­ins í Fagra­dals­fjalli. Þar kemur meðal ann­ars fram að frá upp­hafi goss­ins sé sam­an­lagt með­al­rennsli frá öllum gíg­unum 5,6 rúmmetra á sek­úndu og að hraun­flæmið hafi nú náð einum fer­kíló­metra að stærð.

Heimild: Jarðvísindadeild Háskóla Íslands.

Hvor­ugt getur talist mikið eins og sjá má í þess­ari frá­bærri sam­an­burð­ar­mynd sem Jarð­vís­inda­stofnun Háskól­ans sendi einnig frá sér á dög­unum en í með­fylgj­andi grein kemur orð­rétt fram: „sem betur fer eru ekki öll eld­gos jafn­stór og Holu­hraun“ sem var með með­al­rennsli á bil­inu 100-200 m3/s og var stærsta hraun­gos á Íslandi frá Skaft­ár­eldum 1783.

Sé gosið í Fagra­dals­fjalli sett í sam­hengi við gosið í Holu­hrauni er hægt að skilja af hverju það fékk í upp­hafi við­ur­nefnið „Ræf­ill“. Mun­ur­inn verður enn meira slá­andi ef þetta er allt saman skoðað í sam­hengi við tvö stærstu eld­gos sem orðið hafa á Íslandi frá land­námi, Skaft­ará­elda­gosið í Laka­gígum og Eld­gjár­gosið 934. Þó svo öll hin gosin í með­fylgj­andi grafi séu lögð saman ná þau samt ekki með tærnar þar sem hin tvö hafa hæl­ana. 

Graf: Júlíus og Ragnhildur. Heimildir frá Jarðvísindastofnunar Háskólans.

Eld­gjár­gosið var 800 sinnum stærra að flat­ar­máli en núver­andi stærð goss­ins í Fagra­dals­fjalli eða álíka stórt og allur Reykja­nesskag­inn. Raunar þyrfti gosið í Fagra­dals­fjalli að gjósa sam­fleytt í 102 ár með sama krafti og nú til að ná sömu rúm­kíló­metra­stærð og Eld­gjár­gos­ið!

En í stað þess að henda gys að gos­inu í Fagra­dals­fjalli fyrir smæð sína og ræf­ils­hátt getum við prísað okkur sæla. Gosið er með ein­dæmum fal­legt og aðgengi­legt og svo megum við ekki gleyma því að það er bara einn mán­uður lið­inn. Svo við spyrjum að leikslok­um.

Höf­undar eru stofn­endur og eig­endur Icelandic Lava Show í Vík í Mýr­dal.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Breytingatillögur ríkisstjórnarinnar á fjárlagafrumvarpinu milli umræðna liggja fyrir.
Bæta þarf fjórum milljörðum króna í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar
Á milli umræðna um fjárlög hefur ríkisstjórnin ákveðið að bæta fimm milljörðum króna í útgjöld vegna flóttamanna og fjóra milljarða króna í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar, sem verða rúmlega þrisvar sinnum hærri en áður var reiknað með.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Ingrid Kuhlman
Að rækta með sér von er lykillinn að farsælu lífi
Kjarninn 28. nóvember 2022
Isabel dos Santos er elsta dóttir fyrrverandi forseta Angóla.
Forríka forsetadóttirin: „Ég er ekki í felum“
Dóttir fyrrverandi forseta Angóla, milljarðamæringurinn Isabel dos Santos, segist ekki á flótta undan réttvísinni. Stjórnvöld í heimalandi hennar hafa beðið alþjóða lögregluna, Interpol, um aðstoð við að hafa uppi á henni.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Heiðrún Lind Marteinsdóttir er framkvæmdstjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Hún skrifar undir umsögnina.
SFS styðja frumvarp Svandísar um að hækka veiðigjöld á næsta ári en lækka þau árin á eftir
Ríkisstjórnin setti inn heimild fyrir útgerðir til að fresta skattgreiðslum á meðan að á kórónuveirufaraldrinum stóð. Sjávarútvegur skilaði methagnaði á meðan. Allt stefndi í að veiðigjöld yrðu fyrir vikið mun lægri en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Litla-Sandfell í Þrengslum myndaðist í gosi undir jökli fyrir þúsundum ára.
„Til að búa til sement og steypu þarf að fórna“ Litla-Sandfelli
Eden Mining, sem ætlar að mylja Litla-Sandfell niður til útflutnings, er virkilega annt um loftslag jarðar ef marka má svör fyrirtækisins við gagnrýni stofnana á framkvæmdina. „Það er óraunhæft að öll íslensk náttúra verði ósnortin um aldur og ævi.“
Kjarninn 28. nóvember 2022
Ferðamenn við íshellana í Kötlujökli.
Vísa ásökunum um hótanir á bug
EP Power Minerals, fyrirtækið sem hyggur á námuvinnslu á Mýrdalssandi segir engan fulltrúa sinn hafa hótað ferðaþjónustufyrirtækjum svæðinu líkt og þau haldi fram. Skuldinni er skellt á leigjendur meðeigenda að jörðinni Hjörleifshöfða.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði sem situr í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.
Ætti ríkið að greiða hverri nýrri kynslóð „heimanmund“ til þess að byrja ævina á?
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, veltir fyrir sér þriðju leiðinni sem sameini hagkvæmni húsnæðismarkaðar og réttlætiskennd okkar gagnvart því að allir eigi rétt á þaki yfir höfuðið.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, var í viðtali í Silfrinu á RÚV. Mynd / Aðsend.
Hugmyndir um útbreidd vindorkuver „alls ekki raunhæfar”
Bjarni Bjarnason forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur varar við því að reist verði mörg vindorkuver á skömmum tíma. Hann segir fyrirtæki sem sækist eftir því að reisa vindorkuver ekki gera það til að bjarga loftslaginu heldur hugsi um ágóða.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiÁlit