Hlutverk stjórnvalda í útlendingamálum skýrt og skilgreint í nýjum lögum

Hádegisfundur fór fram í Háskóla Íslands í gær um ný lög um útlendinga. Lögin eru afrakstur tveggja ára þverpólitískrar samvinnu en á fundinum var sjónum beint að áhrifum nýju laganna, kostum og göllum.

Mannúðarmál hafa mikið verið í umræðunni undanfarið vegna flóttamannastraums til Evrópu á síðustu misserum.
Mannúðarmál hafa mikið verið í umræðunni undanfarið vegna flóttamannastraums til Evrópu á síðustu misserum.
Auglýsing

 „Við erum að reyna að skýra og skil­greina hlut­verk stjórn­valda sem tengj­ast þessum mála­flokki og stuðla að sam­ræm­ingu lag­anna um útlend­inga og þessi atvinnu­rétt­ind­i,“ seg­ir Unnur Brá Kon­ráðs­dótt­ir, þing­maður og for­maður alls­herj­ar- og mennta­mála­nefndar Alþing­is. Hún gerði grein fyrir nýjum lögum um útlend­inga og mark­miðum þeirra en þau voru sam­þykkt þann 2. júní síð­ast­lið­inn á Alþing­i. Lögin taka gildi um næstu ára­mót 2016-2017. Þetta kom meðal ann­ars fram á hádeg­is­fundi í funda­röð Háskóla Íslands sem ber yfir­skrift­ina Fræði og fjöl­menn­ing.

Unnur Brá segir að lögin snú­ist ekki ein­ungis um flótta­fólk heldur líka um fólk sem vilji flytja til Íslands í leit að nýju lífi eða til að vinnaHún segir að heim­ur­inn sé alltaf að stækka og að fólk þurfi að taka mið af því. Með lög­unum sé einnig verið að auka mannúð og skil­virkni í kerf­inu. Hún telur að regl­urnar verði að vera skýrar og að þau séu einnig að reyna að gera lögin aðgengi­leg.

Útlend­inga­lög ætluð fyrir alla sem koma til Íslands

Unnur Brá segir að lögin hafi áður fyrr verið samin með það í huga að hafa eft­ir­lit með útlend­ingum en ekki endi­lega til að veita fólki rétt­indi. Umræðan hafi lit­ast af því hversu margir séu á flótta um heim all­an. Laga­breyt­ing­arnar snú­ist ekki bara um umsækj­endur um alþjóð­lega vernd heldur líka um útlend­inga almennt sem vilji koma og vinna til styttri eða lengri tíma.

Auglýsing

Það fá ekki allir það sem þeir vilja

Unnur Brá KonráðsdóttirÞverpóli­tískri þing­manna­nefnd var komið á lagg­irnar til þess að búa til drög að frum­varpi fyrir ráð­herra. Þetta er ekki venju­leg aðferð að sögn Unnar Brár. „Ég held að þetta sé eitt það mik­il­væg­asta sem við gerðum í þessu ferli, að fá full­trúa frá öllum stjórn­mála­flokkum til að setj­ast saman við þetta stóra verk­efn­i,“ segir hún. Hún segir að þau hafi treyst því að fá góða nið­ur­stöðu með þess­ari nálgun og að verkum hafi ekki verið skipt eftir þing­styrk. 

Hún segir að mikið sam­ráð hafi verið haft milli nefnd­ar­innar og þeirra sér­fræð­inga sem vinna að mála­flokkn­um, atvinnu­lífs­ins, verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar, útlend­inga­stofn­un­ar, lög­regl­un­ar, ráðu­neyt­is­ins og No Borders. Hún segir að reynt hafi verið að koma til móts við alla en eins og gefi að skilja geti ekki allir fengið nákvæm­lega það sem þeir vilja. Hún telur þetta ágæta mála­miðl­un. Fram­tíðin sé þó óráðin og þess vegna er erfitt að segja hvernig ástandið verði eftir fimm ár. Laga­bálkar verði því alltaf að vera í stöðugri end­ur­skoð­un. 

Biðin verður styttri

Það fyrsta sem breytt verður í lög­gjöf­inni er starf­semi kæru­nefndar útlend­inga­mála. Málin tóku oft langan tíma og margir þurftu að bíða í jafn­vel mörg ár eftir nið­ur­stöð­um. Unnur Brá segir að núna þurfi ekki að bíða svo lengi. Útlend­inga­stofnun hefur lagað alla sína vinnu­ferla og er búin að ná betri tökum á sínum verk­efn­um, að hennar mat­i. 

Kæru­nefnd útlend­inga­mála tekur við ef umsækj­endur fá höfnun hjá útlend­inga­stofnun og kæra. Þau mál sem eru komin út úr ráðu­neyt­inu verða komin í hendur sér­fróðra aðila sem eru ein­ungis í þessum verk­efn­um. Málin eiga að taka eins skamman tíma og mögu­legt er. 

Íslend­ingar græða

Einnig eru breyt­ingar gerðar á lögum um atvinnu­rétt útlend­inga. Atvinnu­lífið hefur í áraraðir kallað eftir auð­veld­ari afgreiðslu í þeim efn­um, segir Unnur Brá. „Ef maður er algjör­lega eig­in­gjarn þá erum við að græða ein­stak­linga fyrir okkur án þess að hafa þurft að kosta þá í gegnum allt grunn­skóla­kerf­ið,“ segir hún. Þannig að Íslend­ingar fái mikið út úr því að liðka þessar regl­ur, það er að gera fólki auð­veld­ara fyrir að koma til lands­ins og vinna.

Nefndin leggur til stofnun mót­töku­mið­stöðv­ar. Unnur Brá segir að það væri grund­vall­ar­breyt­ing að hægt væri að safna á einn stað öllu utan­um­haldi um þá sem eru að sækja um alþjóð­lega vernd. Þar færi fram grein­ing á aðstæðum fólks og hvaða þjón­ustu þyrfti að veita. 

Auknir mögu­leikar á fjöl­skyldu­sam­ein­ingu

Arndís A. K. GunnarsdóttirArn­dís A. K. Gunn­ars­dótt­ir, lög­fræð­ingur hjá Rauða kross­in­um, lýsir yfir ánægju vegna skýr­ari ákvæða sem varða heim­ildir stjórn­valda til að taka mál til efn­is­með­ferð­ar. Einnig að það séu auknir mögu­leikar á fjöl­skyldu­sam­ein­ingu fyrir fylgd­ar­laus börn og að réttar­ör­yggi útlend­inga sé tryggt. Hún fjall­aði á fund­inum um sýn Rauða kross­ins en hann vinnur í sam­vinnu við stjórn­völd að mál­efnum flótta­manna og hæl­is­leit­enda og flótta­manna­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna.  

Hún bendir á að rétt­ar­staða rík­is­fangs­lausra sé bætt. Því beri að fagna og einnig refsi­leysi vegna ólög­legrar komu eða fals­aðra skil­ríkja. Hún segir að nýju lögin ítar­legri en þau gömlu. 

Aðgengi að dóm­stólum skert

Arn­dís segir það áhyggju­efni að aðgengi hæl­is­leit­enda að dóm­stólum sé skert. Heim­ildir séu til staðar í nýju lög­unum sem geri for­manni kæru­nefndar kleift að útskurða einn í mál­um. Hún bendir einnig á að með breyt­ing­unum á lögum útlend­inga árið 2014 hafi kær­anda í máli verið veittur réttur til að koma fyrir nefnd og gera grein fyrir sinni afstöðu. Með þessum nýju lögum hafi þessi réttur verið afnum­inn. Kæru­nefndin ákveði því hvort við­kom­andi komi fyrir nefnd­ina. Hún segir að það sé mjög mik­il­vægt að mati Rauða kross­ins að tryggja að umsækj­endur um alþjóð­lega vernd eigi þess kost að tjá sig munn­lega um eigin mál óski þeir þess. 

Einnig var lagt til að heim­ild yrði bætt við til að veita vega­bréfs­á­ritun ein­stak­lingi sem óskar eftir því að koma til Íslands svo að fólk geti sótt um alþjóð­lega vernd. Þessi til­laga hefur ekki kom­ist inn í lög­in, segir Arn­dís.

Þarf lista yfir örugg ríki?

Í lög­unum er á mörgum stöðum vísað í lista yfir örugg ríki. „Hvað þetta varðar þá ítrekar Rauði kross­inn fyrst og fremst sína afstöðu gagn­vart hug­myndum um slíka lista. Þessir listar eru til þess fallnir að koma í veg fyrir að sumar umsóknir um hæli hljóti sömu skoðun og aðrar og telur Rauði kross­inn þessa lista í eðli sínu skerða réttar­ör­yggi fólks á flótta,“ segir Arn­dís. Þau telja slíka lista vera óþarfa, stjórn­völd ættu að gera greint á milli án þessa lista.

Fagnar því að réttur til fjöl­skyldu­sam­ein­ingar sé ekki skertur

Arn­dís fagnar því að nýju lögin skerði ekki rétt til fjöl­skyldu­sam­ein­ingar eins og sum önnur Evr­ópu­lönd hafa far­ið. Arn­dís segir að slíkar skerð­ingar leiði til þess að konur og börn fara frekar í bát­ana og leggi upp í erfitt ferða­lag. 

Claudie Ashonie Wil­son, lög­fræð­ingur hjá lög­manns­stof­unni Rétti, tekur í sama streng og Arn­dís en hún var einnig frum­mæl­andi á hádeg­is­fund­in­um. Hún fjall­aði um áhrif lag­anna á rétt­ar­stöðu flótta­fólks á Íslandi. Hún óskaði þverpóli­tísku nefnd­inni sér­stak­lega til ham­ingju með að hafa náð settu mark­miði að ná að gera heild­ar­skoðun á mál­efnum útlend­inga. Nýju lögin séu skref í rétta átt til að tryggja að rétt­indi þeirra sem lögin gilda um séu virt. 

Hún fagnar þeim nýmælum sem eru til rétt­ar­bóta fyrir umsækj­endur um alþjóða­vernd, mót­töku­mið­stöð, ákvæði um rétt­ar­stöðu rík­is­fangs­lausra ein­stak­linga og aukna vernd fyrir fylgd­ar­laus börn. 

Áhyggjur af áhrifum lag­anna

Claudie Ashonie WilsonClaudie lýsir þó yfir áhyggjum af ákveðnum laga­á­kvæð­um. Í fyrsta lagi nefnir hún áhrif lag­anna á með­ferð umsóknar barna í fylgd með for­eldrum sín­um. Í öðru lagi áhrif þeirra á með­ferð umsóknar fylgd­ar­lausra barna sem verða full­orðin á meðan máls­með­ferð stend­ur. Æski­legt væri að miða við aldur þeirra við komu til lands­ins eða þegar umsóknin er lögð fram. 

Í þriðja lagi lýsir hún áhyggjum sínum af for­gangs­með­ferð og áhrifum hennar á rétt til aðgengis að dóm­stólum en hún tekur undir með Arn­dísi að styðj­ast eigi ekki við lista yfir örugg rík­i. 

Það verður að taka til­lit til þess hvar Ísland er stað­sett

Í síð­asta lagi talar hún um refsi­leysi umsækj­enda um alþjóð­lega vernd vegna ólög­legrar komu eða fals­aðra skil­ríkja marka ákveðin tíma­mót í rétt­inda­bar­áttu þeirra sem sækja um alþjóð­lega vernd hér á landi. Aftur á móti eru hnökrar á ákvæð­inu, það er að umsækj­andi verður að koma beint frá land­svæð­inu. „Að teknu til­liti til þess að fjöl­margir umsækj­endur um alþjóð­lega vernd sem koma til Íslands hafa farið í gegnum að minnsta kosti eitt eða fleiri Evr­ópu­ríki áður en þau koma til Íslands,“ bendir hún á. Það sé því ekki raun­hæft að gera þá kröfu til þeirra að þeir komi í óslit­inni för til Íslands. Það verði að tala til­lit til land­fræði­legrar stað­setn­ingar Íslands.

Hvernig vegnar flótta­fólki og inn­flytj­endum í íslensku sam­fé­lagi?

Við lok fundar var und­ir­rit­aður samn­ingur milli inn­an­rík­is­ráðu­neyt­is, vel­ferð­ar­ráðu­neytis og Háskóla Íslands um heild­stæða úttekt á því hvernig flótta­fólki og inn­flytj­endum vegnar í íslensku sam­fé­lagi. Ríkið sam­þykkti á fundi nýlega að leggja 10 millj­ónir króna til verk­efn­is­ins.

Samningar undirritaðir

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flugfreyjur og flugþjónar fella nýjan kjarasamning
Félagsmenn Flugfreyjufélags Íslands hafa fellt nýjan kjarasamning milli félagsins og SA vegna Icelandair. Niðurstaðan var afgerandi. „Mikil vonbrigði,“ segir forstjóri flugfélagsins.
Kjarninn 8. júlí 2020
Ef veiran getur borist í lofti þarf mögulega að hvetja til þess að  nota andlitsgrímur á mannmörgum stöðum og í lokuðum rýmum.
WHO viðurkennir hættu á smiti í lofti
Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hefur brugðist við opnu bréfi yfir 200 vísindamanna sem kalla eftir endurskoðun leiðbeininga WHO um að nýja kórónuveiran geti borist í lofti og smitast manna á milli.
Kjarninn 8. júlí 2020
Sjö sóttu um tvö embætti dómara við Landsrétt
Þann 19. júní 2020 auglýsti dómsmálaráðuneytið laus til umsóknar tvö embætti dómara við Landsrétt.
Kjarninn 8. júlí 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Leiðin að stafrænu ökuskírteini
Kjarninn 8. júlí 2020
Ungt fólk á ströndinni í Ísrael.
Brúðkaupsveislur urðu að „útungunarstöðvum“ fyrir veiruna
Ísraelar stóðust ekki freistinguna að safnast saman þegar takmörkunum vegna faraldursins var aflétt í lok maí. Opnun bara og stranda eru þó ekki helsta ástæða stórkostlegrar fjölgunar smita síðustu vikur heldur brúðkaupsveislur.
Kjarninn 8. júlí 2020
Þórður Snær Júlíusson
Ríkisstjórn boðar aðför að fjölbreyttri frjálsri fjölmiðlun
Kjarninn 8. júlí 2020
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Pólitíkin og eiginhagsmunirnir á bak við stríðið gegn offitu – II. hluti
Kjarninn 8. júlí 2020
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Kærunefnd jafnréttismála verði einnig stefnt en ekki bara kæranda einum
Forsætisráðherra hefur lagt fram drög að breytingum á stjórnsýslu jafnréttismála, sem fela meðal annars í sér að kærendum í jafnréttismálum verði ekki lengur stefnt einum fyrir dóm, uni gagnaðili ekki niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 7. júlí 2020
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None