Hvað er þetta Brexit? Sex lykilatriði fyrir Íslendinga

Brexit er um þessar mundir lykilhugtak í fréttum af erlendum vettvangi. En hvað er Brexit og hvað hefur það í för með sér?

Bretar ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu á fimmtudaginn um hvort Bretland verði áfram aðili að Evrópusambandinu.
Bretar ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu á fimmtudaginn um hvort Bretland verði áfram aðili að Evrópusambandinu.
Auglýsing

David Cameron, forsætisráðherra Bretlands, hefur boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi veru Bretlands í Evrópusambandinu (ESB). Kosið verður fimmtudaginn 23. júní, eftir tvo daga. Í fjölmiðlum og í daglegu tali hefur þessi þjóðaratkvæðagreiðsa og möguleikinn á því að Bretar hætti hreinlega í ESB verið kallaður „Brexit“. Það er einhverskonar samsuða af orðunum Bretland og „exit“.

Útganga Breta úr ESB gæti haft gríðarlegar afleiðingar í för með sér. Sumir telja jafnvel að umræðan þar í landi hafi þegar smitað svo mjög til annarra landa þar sem þreytu gagnvart skrifræðinu í Brussel er farið að gæta. Þess vegna er þegar farið að tala um Frexit (um hugsanlega úrsögn Frakka) og Nexit (um hugsanlega úrsögn Hollendinga).

En hvað er eiginlega að gerast? Hér að neðan er stiklað á stóru um Brexit.

Auglýsing

Hvað er þetta Brexit?

Brexit er hugtak sem fundið var upp um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram fer fimmtudaginn 23. júní í Bretlandi. Þar verður breska þjóðin spurð hvort hún vilji að Bretland taki áfram þátt í Evrópusambandinu eða gangi út. Um svörin tvö hafa orðið til þverpólitískar fylkingar með og á móti. Fylkingarnar eru yfirleitt kallaðar „Remain“ og „Leave“ í víðlesnustu fjölmiðlum á Bretlandseyjum.

Hvers vegna vilja Bretar hætta í ESB?

Þegar kosið var til þings í Bretlandi í maí í fyrra lofaði David Cameron, formaður Íhaldsflokksins, að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild Bretlands að ESB ef flokkur hans myndi vinna kosningarnar. Gaf hann þetta loforð vegna aukins þrýstings frá þingmönnum Íhaldsflokksins, og ekki síst frá UKIP (Sjálfstæðisflokks Bretlands sem vill ekkert með ESB hafa), og hugsanlegs flótta atkvæða frá íhaldinu til UKIP.

Bretar gengu formlega í ESB árið 1975 eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þingmennirnir og UKIP færðu rök fyrir því að Bretar hefðu ekkert fengið að segja um aðild landsins að sambandinu síðan þá, nú væru liðin 40 ár og sambandið orðið mun stærra og gjörólíkt því sem það var.

Íhaldsmenn hlutu á endanum stærstan hluta atkvæða og flesta þingmenn. Cameron þurfti þá að standa við sitt. „Það er kominn tími á að breska þjóðin fái að ráða. Það er kominn tími til að svara Evrópuspurningunum í Bretlandi,“ sagði Cameron, sem sjálfur er stuðningsmaður áframhaldandi aðildar að sambandinu.

Spurt verður í atkvæðagreiðslunni: „Á Bretland að vera áfram aðili að Evrópusambandinu eða yfirgefa Evrópusambandið?“ (e. Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union?)

Nigel Farage, formaður UKIP, afhjúpar skilti.

Hver er að vinna?

Undanfarnar vikur hafa skoðanakannanir bent til þess að hnífjafnt sé milli þessara fylkinga. Eftir morðið á þingkonunni Jo Cox síðastlðinn fimmtudag virðast sambandssinnar hafa fengið byr í seglin á kostnað þeirra sem vilja ganga út. Flestar skoðanakannanirnar sem SkyNews-sjónvarpsstöðin fjallar um benda til þess að um 10 prósent kjósenda séu enn óákveðnir.

Hvað hefur úrsögn í för með sér?

Úrsögn Breta úr Evrópusambandinu gæti haft miklar afleiðingar í för með sér. Það er erfitt að ráða framtíðina þó það megi leiða líkur að því hvað muni gerast. Ekki verður gerð tilraun til að gera tæmandi lista hér heldur aðeins stiklað á stóru.

Fyrir það fyrsta verður staða Bretlands óljós í hinum alþjóðapólitíska heimi. Skyndilega verður Bretland, eitt stærsta hagkerfi í heimi, utan við sameiginlega markað Evrópu og þarf að gera viðskiptasamninga við sín helstu viðskiptalönd á ný.

Þeir sem telja Breta betur borgið utan ESB segja að Bretland geti einfaldlega fengið samskonar samning og Ísland eða Noregur hefur við ESB og þannig aðild að evrópska efnahagssvæðinu. Óvíst er hversu samningsfúsir eftirstandandi leiðtogar ESB verða í kjölfar atkvæðagreiðslunnar.

Þá hafa verið leiddar að því líkur að aðrar Evrópuþjóðir muni vilja fara sömu leið og Bretar ef þeir kjósa sig úr ESB. Vaxandi sjálfstæðishreyfing í Frakklandi undir forystu Marie Le Pen hefur orðið til þess að Frakkland gæti hugsað sér til hreyfings. Þá er allt eins búist við að Hollendingar sjái sér leik á borði og óski eftir úrsögn.

Úrsögn Breta mun einnig setja stöðu Írlands í of kunnuglega stöðu, fyrir bresk stjórnvöld. Ferðafrelsi milli Írlands og Norður-Írlands verður skert því Írar verða áfram í ESB en Norður-Írland, undir breskri stjórn, fylgja Bretum út. Sameiginlega svæði þessara landa – auk Manar, Jersey og Guernsey – mun skerðast í fyrsta sinn síðan því var komið á árið 1925.

Þá hafa Bretar nefnt styrki Evrópusambandsins til ýmissa málaflokka sem dæmi um hluti sem breska stjórnin mun að öllum líkindum ekki geta veitt í sama mæli. Þar eru meðal annars landbúnaðarstyrkir og styrir til rannsókna og fræðastarfa.

David Cameron

Hvað ef Bretar vilja vera áfram?

Ef breska þjóðin kýs að vera áfram aðili að ESB mun uppfært aðildarsamkomulag milli Bretlands og sambandsins taka gildi. David Cameron samdi um þessa skilmála í janúar og febrúar og segir hann nýja skilmála veita Bretum sérstaka stöðu innan Evrópusambandsins.

Nýju skilmálarnir munu, að sögn Camerons, koma til móts við þá sem vildu úrsögn úr sambandinu. Aðalatriði skilmálanna eru:

Peningaaðstoð heim - Aðfluttir munu áfram geta sent launin sín til heimalandsins en þó aðeins í takti við kostnaðinn í heimalandinu.

Minni velferðargreiðslur til farandverkamanna - Cameron segir að með því að minnka velferðargreiðslur til illra launaðra farandverkamanna muni það draga úr hvötum fyrir þessa verkamenn til að starfa í Bretlandi.

Engin evra, bara pund - Cameron segir Bretland aldrei ætla að taka upp evruna. Evrulönd muni hins vegar ekki lá Bretum það. Allar fjárveitingar Breta í sameiginlega björgunarsjóði til evrulanda verða endurgreiddar að fullu.

Fjármálahverfið í London (City of London) fær náð frá regluverki evrunar.

Stöðvun Evrópusamrunans - Bretar munu ekki, í fyrsta sinn, taka þátt í eða styðja við aukin Evrópusamruna milli Evrópuríkja. Þetta er raunverulega í andstöðu við eitt af markmiðum Evrópusamstarfsins. Þá munu ríkisstjórnir geta gefið rauða spjaldið á nýjar reglugerðir. Ef að minnsta kosti 55 prósent allra þjóðþinga innan ESB mæla gegn Evrópulöggjöf verður hún send aftur til Brussel.

Hvaða áhrif hefur þetta á Ísland?

Áhrif Brexit hér á Íslandi geta orðið margvísleg. Eiríkur Bergmann Einarsson, prófessor stjórnmálafræði, sagði í samtali við Kjarnann að áhrifin gætu orðið „feykimikil“ enda er Bretland ein af okkar helstu viðskiptaþjóðum; ekki síst með sjávarafurðir.

„Grundvöllur íslensks efnahagslífs hefur meðal annars verið að selja Bretum þorsk í Fish and chips – sjálfan þjóðarréttinn. Við útgöngu fer eflaust af stað umræða um stöðu Bretlands og annarra nágrannaríkja ESB. Bretland, við [Ísland], Norðmenn, Sviss og slíkríki þurfa öll aðkomu að innri markaði ESB og við útgöngu Breta hljóta menn að ræða hvernig sú tenging sé best fyrir komið fyrir öll þessi ríki. Þar með gæti orðið til einskonar ytra Evrópusamband með Íslandi, Bretlandi, Noregi, Sviss og ef til vill litlu örríkjunum, Andorra, San Marino og Emasundseyjunum,“ segir Eiríkur Bergmann.

Hér að neðan má sjá breska grínistan John Oliver útskýra Brexit fyrir Bandaríkjamönnum í þætti sínum á HBO.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None