Hvað er þetta Brexit? Sex lykilatriði fyrir Íslendinga

Brexit er um þessar mundir lykilhugtak í fréttum af erlendum vettvangi. En hvað er Brexit og hvað hefur það í för með sér?

Bretar ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu á fimmtudaginn um hvort Bretland verði áfram aðili að Evrópusambandinu.
Bretar ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu á fimmtudaginn um hvort Bretland verði áfram aðili að Evrópusambandinu.
Auglýsing

David Camer­on, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, hefur boðað til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um áfram­hald­andi veru Bret­lands í Evr­ópu­sam­band­inu (ES­B). Kosið verður fimmtu­dag­inn 23. júní, eftir tvo daga. Í fjöl­miðlum og í dag­legu tali hefur þessi þjóð­ar­at­kvæða­greiðsa og mögu­leik­inn á því að Bretar hætti hrein­lega í ESB verið kall­aður „Brex­it“. Það er ein­hvers­konar sam­suða af orð­unum Bret­land og „ex­it“.

Útganga Breta úr ESB gæti haft gríð­ar­legar afleið­ingar í för með sér. Sumir telja jafn­vel að umræðan þar í landi hafi þegar smitað svo mjög til ann­arra landa þar sem þreytu gagn­vart skri­fræð­inu í Brus­sel er farið að gæta. Þess vegna er þegar farið að tala um Frexit (um hugs­an­lega úrsögn Frakka) og Nexit (um hugs­an­lega úrsögn Hol­lend­inga).

En hvað er eig­in­lega að ger­ast? Hér að neðan er stiklað á stóru um Brex­it.

Auglýsing

Hvað er þetta Brex­it?

Brexit er hug­tak sem fundið var upp um þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una sem fram fer fimmtu­dag­inn 23. júní í Bret­landi. Þar verður breska þjóðin spurð hvort hún vilji að Bret­land taki áfram þátt í Evr­ópu­sam­band­inu eða gangi út. Um svörin tvö hafa orðið til þverpóli­tískar fylk­ingar með og á móti. Fylk­ing­arnar eru yfir­leitt kall­aðar „Rema­in“ og „Lea­ve“ í víð­lesn­ustu fjöl­miðlum á Bret­landseyj­um.

Hvers vegna vilja Bretar hætta í ESB?

Þegar kosið var til þings í Bret­landi í maí í fyrra lof­aði David Camer­on, for­maður Íhalds­flokks­ins, að haldin yrði þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um aðild Bret­lands að ESB ef flokkur hans myndi vinna kosn­ing­arn­ar. Gaf hann þetta lof­orð vegna auk­ins þrýst­ings frá þing­mönnum Íhalds­flokks­ins, og ekki síst frá UKIP (Sjálf­stæð­is­flokks Bret­lands sem vill ekk­ert með ESB hafa), og hugs­an­legs flótta atkvæða frá íhald­inu til UKIP.

Bretar gengu form­lega í ESB árið 1975 eftir þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu. Þing­menn­irnir og UKIP færðu rök fyrir því að Bretar hefðu ekk­ert fengið að segja um aðild lands­ins að sam­band­inu síðan þá, nú væru liðin 40 ár og sam­bandið orðið mun stærra og gjör­ó­líkt því sem það var.

Íhalds­menn hlutu á end­anum stærstan hluta atkvæða og flesta þing­menn. Cameron þurfti þá að standa við sitt. „Það er kom­inn tími á að breska þjóðin fái að ráða. Það er kom­inn tími til að svara Evr­ópu­spurn­ing­unum í Bret­land­i,“ sagði Camer­on, sem sjálfur er stuðn­ings­maður áfram­hald­andi aðildar að sam­band­inu.

Spurt verður í atkvæða­greiðsl­unni: „Á Bret­land að vera áfram aðili að Evr­ópu­sam­band­inu eða yfir­gefa Evr­ópu­sam­band­ið?“ (e. Should the United Kingdom remain a mem­ber of the European Union or leave the European Union?)

Nigel Farage, formaður UKIP, afhjúpar skilti.

Hver er að vinna?

Und­an­farnar vikur hafa skoð­ana­kann­anir bent til þess að hnífjafnt sé milli þess­ara fylk­inga. Eftir morðið á þing­kon­unni Jo Cox síð­ast­lð­inn fimmtu­dag virð­ast sam­bands­sinnar hafa fengið byr í seglin á kostnað þeirra sem vilja ganga út. Flestar skoð­ana­kann­an­irnar sem Sky­News-­sjón­varps­stöðin fjallar um benda til þess að um 10 pró­sent kjós­enda séu enn óákveðn­ir.

Hvað hefur úrsögn í för með sér?

Úrsögn Breta úr Evr­ópu­sam­band­inu gæti haft miklar afleið­ingar í för með sér. Það er erfitt að ráða fram­tíð­ina þó það megi leiða líkur að því hvað muni ger­ast. Ekki verður gerð til­raun til að gera tæm­andi lista hér heldur aðeins stiklað á stóru.

Fyrir það fyrsta verður staða Bret­lands óljós í hinum alþjóða­póli­tíska heimi. Skyndi­lega verður Bret­land, eitt stærsta hag­kerfi í heimi, utan við sam­eig­in­lega markað Evr­ópu og þarf að gera við­skipta­samn­inga við sín helstu við­skipta­lönd á ný.

Þeir sem telja Breta betur borgið utan ESB segja að Bret­land geti ein­fald­lega fengið sams­konar samn­ing og Ísland eða Nor­egur hefur við ESB og þannig aðild að evr­ópska efna­hags­svæð­inu. Óvíst er hversu samn­ings­fúsir eft­ir­stand­andi leið­togar ESB verða í kjöl­far atkvæða­greiðsl­unn­ar.

Þá hafa verið leiddar að því líkur að aðrar Evr­ópu­þjóðir muni vilja fara sömu leið og Bretar ef þeir kjósa sig úr ESB. Vax­andi sjálf­stæð­is­hreyf­ing í Frakk­landi undir for­ystu Marie Le Pen hefur orðið til þess að Frakk­land gæti hugsað sér til hreyf­ings. Þá er allt eins búist við að Hol­lend­ingar sjái sér leik á borði og óski eftir úrsögn.

Úrsögn Breta mun einnig setja stöðu Írlands í of kunn­ug­lega stöðu, fyrir bresk stjórn­völd. Ferða­frelsi milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands verður skert því Írar verða áfram í ESB en Norð­ur­-Ír­land, undir breskri stjórn, fylgja Bretum út. Sam­eig­in­lega svæði þess­ara landa – auk Man­ar, Jersey og Guernsey – mun skerð­ast í fyrsta sinn síðan því var komið á árið 1925.

Þá hafa Bretar nefnt styrki Evr­ópu­sam­bands­ins til ýmissa mála­flokka sem dæmi um hluti sem breska stjórnin mun að öllum lík­indum ekki geta veitt í sama mæli. Þar eru meðal ann­ars land­bún­að­ar­styrkir og styrir til rann­sókna og fræða­starfa.

David Cameron

Hvað ef Bretar vilja vera áfram?

Ef breska þjóðin kýs að vera áfram aðili að ESB mun upp­fært aðild­ar­sam­komu­lag milli Bret­lands og sam­bands­ins taka gildi. David Cameron samdi um þessa skil­mála í jan­úar og febr­úar og segir hann nýja skil­mála veita Bretum sér­staka stöðu innan Evr­ópu­sam­bands­ins.

Nýju skil­mál­arnir munu, að sögn Camer­ons, koma til móts við þá sem vildu úrsögn úr sam­band­inu. Aðal­at­riði skil­mál­anna eru:

Pen­inga­að­stoð heim - Aðfluttir munu áfram geta sent launin sín til heima­lands­ins en þó aðeins í takti við kostn­að­inn í heima­land­inu.

Minni vel­ferð­ar­greiðslur til far­and­verka­manna - Cameron segir að með því að minnka vel­ferð­ar­greiðslur til illra laun­aðra far­and­verka­manna muni það draga úr hvötum fyrir þessa verka­menn til að starfa í Bret­landi.

Engin evra, bara pund - Cameron segir Bret­land aldrei ætla að taka upp evr­una. Evru­lönd muni hins vegar ekki lá Bretum það. Allar fjár­veit­ingar Breta í sam­eig­in­lega björg­un­ar­sjóði til evru­landa verða end­ur­greiddar að fullu.

Fjár­mála­hverfið í London (City of London) fær náð frá reglu­verki evr­un­ar.

Stöðvun Evr­ópu­sam­run­ans - Bretar munu ekki, í fyrsta sinn, taka þátt í eða styðja við aukin Evr­ópu­sam­runa milli Evr­ópu­ríkja. Þetta er raun­veru­lega í and­stöðu við eitt af mark­miðum Evr­ópu­sam­starfs­ins. Þá munu rík­is­stjórnir geta gefið rauða spjaldið á nýjar reglu­gerð­ir. Ef að minnsta kosti 55 pró­sent allra þjóð­þinga innan ESB mæla gegn Evr­ópu­lög­gjöf verður hún send aftur til Brus­sel.

Hvaða áhrif hefur þetta á Ísland?

Áhrif Brexit hér á Íslandi geta orðið marg­vís­leg. Eiríkur Berg­mann Ein­ars­son, pró­fessor stjórn­mála­fræði, sagði í sam­tali við Kjarn­ann að áhrifin gætu orðið „feyki­mik­il“ enda er Bret­land ein af okkar helstu við­skipta­þjóð­um; ekki síst með sjáv­ar­af­urð­ir.

„Grund­völlur íslensks efna­hags­lífs hefur meðal ann­ars verið að selja Bretum þorsk í Fish and chips – sjálfan þjóð­ar­rétt­inn. Við útgöngu fer eflaust af stað umræða um stöðu Bret­lands og ann­arra nágranna­ríkja ESB. Bret­land, við [Ís­land], Norð­menn, Sviss og slíkríki þurfa öll aðkomu að innri mark­aði ESB og við útgöngu Breta hljóta menn að ræða hvernig sú teng­ing sé best fyrir komið fyrir öll þessi ríki. Þar með gæti orðið til eins­konar ytra Evr­ópu­sam­band með Íslandi, Bret­landi, Nor­egi, Sviss og ef til vill litlu örríkj­un­um, And­orra, San Mar­ino og Ema­sunds­eyj­un­um,“ segir Eiríkur Berg­mann.

Hér að neðan má sjá breska grínistan John Oli­ver útskýra Brexit fyrir Banda­ríkja­mönnum í þætti sínum á HBO.



Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca kærir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur kært Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None