Vaxtahækkun skekur markaði

Janet Yellen seðlabankastjóri Bandaríkjanna segir stöðu efnahagsmála í Bandaríkjunum sterka um þessar mundir. Efnahagskreppan sé að baki og frekari vöxtur í kortunum.

Janetyellen.jpg
Auglýsing

Þó það kunni að hljóma smá­mál fyrir ein­hverj­um, þegar Seðla­banki Banda­ríkj­anna hækki stýri­vexti úr 0,5 í 0,75 pró­sent, þá er fjarri því að svo sé. Janet Yellen til­kynnti um ákvörð­un­ina í gær og rök­studdi ákvörð­un­ina ekki síst með því, að staða efna­hags­mála í Banda­ríkj­unum væri sterk. 

En hvað er það sem valda­mesti Seðla­banki heims­ins horfði til þegar kom að ákvörð­un­inni? Hvaða hluti þarf að hafa í huga þegar vaxta­á­kvarð­anir eru metn­ar? 

Fimm atriði, til ein­föld­unar sagt, má telja til sér­stak­lega. 

Auglýsing



1. Þegar hrunið varð á fjár­mála­mörk­uð­um, á árunum 2007 til 2009, lækk­aði Seðla­bank­inn vexti og hélt þeim í 0,25 pró­sentum í næstum átta ár. Í des­em­ber í fyrra voru vextir fyrst hækk­að­ir, og þá um 0,25 pró­sentu­stig. Á þeim tíma kom Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn þeim skila­boðum áleiðis að vaxta­hækk­unin væri hugs­an­lega of snemma á ferð­inni, þar sem staða efna­hags­mála í heim­inum væri við­kvæm. Vaxta­á­kvarð­anir seðla­bank­ans hafa víð­tæk áhrif á mark­aði í heim­inum og það er margt sem þarf að hafa í huga þegar þær eru ann­ars veg­ar. Banda­ríkja­dalur er lang­sam­lega stærsta gjald­eyr­is­vara­forða­mynt heims­ins en um 63 pró­sent af öllum gjald­eyr­is­forða er í Banda­ríkja­dal. Vaxta­á­kvarð­anir seðla­bank­ans geta þannig varðar stórar og smáar þjóðir miklu þegar kemur að vaxta­kostn­aði þeirra og vaxta­kjörum almennt.



2. Yellen sagði í rök­stuðn­ingi sínu fyrir ákvörð­un­inni í gær að það væri mik­il­vægt fyrir Banda­ríkja­menn að vita það, að staða efna­hags­mála í Banda­ríkj­unum væri sterk og ætti eftir að batna enn frekar á næsta ári. Meðal ann­ars þess vegna voru vext­irnir hækk­að­ir, en þeim hefur verið haldið lengi lág­um, eins og áður sagði. „Staðan á vinnu­mark­aði er sterk og það sama á við um sveigj­an­leik­ann í hag­kerf­in­u,“ sagði Yellen. Sam­kvæmt spám bank­ans verður hag­vöxtur á bil­inu 2 til 3 pró­sent á þessu ári en atvinnu­leysi mælist nú 4,5 pró­sent.



3. Boð­aðir eru enn meiri vaxta­hækk­anir á næsta ári ekki síst vegna þess að útlit sé fyrir vax­andi hag­vöxt og meiri verð­bólgu­þrýst­ing vegna vax­andi eft­ir­spurn­ar. Verð­bólgu­mark­mið bank­ans er tvö pró­sent. Til sam­an­burðar er verð­bólgu­markað Seðla­banka Íslands 2,5 pró­sent.





4. Í yfir­lýs­ingu Yellen komu ekki fram neinar vænt­ingar um hvernig Don­ald J. Trump, sem tekur við sem for­seti Banda­ríkj­anna í byrjun næsta árs, myndi stýra málum þegar kemur að efna­hags­mál­um. Hann hefur sjálfur sagt að hann vilji auk hag­vöxt og að stefnan á fyrsta ári hans sé 3 til 4 pró­sent. Örv­un­ar­að­gerðir hans eiga að fel­ast í skatta­lækk­unum og mun minna reglu­verki heldur en nú tíðkast, að því er fram kemur í umfjöllun Bloomberg. Ekk­ert liggur þó fyrir í þessum efn­um. Vaxta­á­kvarð­anir á næsta ári munu vafa­lítið taka mið af því hvernig stefna Trumps verður útfærð.



Donald J. Trump tekur við stjórnartaumunum sem forseti í byrjun næsta árs. Ekki liggur ljóst fyrir enn hvernig efnahagsstefna hans verður útfærð. Mynd: EPA.

5. En skiptir ákvörð­unin um að hækka vexti ein­hverju máli fyrir Ísland? Óbeint, já. Vaxta­munur minnkar en eins og kunn­ugt er lækk­aði Seðla­banki Íslands vexti sína úr 5,25 pró­sentum í 5 pró­sent. Lán­töku­kostn­aður í Banda­ríkja­dal mun aukast við vaxta­á­kvörð­un­ina, og er sér­stak­lega horft til þess að vextir á hús­næð­is­lánum í Banda­ríkj­unum geti haldið áfram að hækka á næstu miss­er­um. Fyrstu við­brögðin á mark­aði við vaxta­hækk­un­inni voru þau að gengi Banda­ríkja­dal styrk­ist gagn­vart helstu mynt­um. Á Íslandi fór verðið á Banda­ríkja­dal úr 112 krónum í 115 krón­ur, á fyrsta við­skipta­degi eftir vaxta­hækk­un­ina.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca stefnir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur stefnt Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None