Vaxtahækkun skekur markaði

Janet Yellen seðlabankastjóri Bandaríkjanna segir stöðu efnahagsmála í Bandaríkjunum sterka um þessar mundir. Efnahagskreppan sé að baki og frekari vöxtur í kortunum.

Janetyellen.jpg
Auglýsing

Þó það kunni að hljóma smá­mál fyrir ein­hverj­um, þegar Seðla­banki Banda­ríkj­anna hækki stýri­vexti úr 0,5 í 0,75 pró­sent, þá er fjarri því að svo sé. Janet Yellen til­kynnti um ákvörð­un­ina í gær og rök­studdi ákvörð­un­ina ekki síst með því, að staða efna­hags­mála í Banda­ríkj­unum væri sterk. 

En hvað er það sem valda­mesti Seðla­banki heims­ins horfði til þegar kom að ákvörð­un­inni? Hvaða hluti þarf að hafa í huga þegar vaxta­á­kvarð­anir eru metn­ar? 

Fimm atriði, til ein­föld­unar sagt, má telja til sér­stak­lega. 

Auglýsing



1. Þegar hrunið varð á fjár­mála­mörk­uð­um, á árunum 2007 til 2009, lækk­aði Seðla­bank­inn vexti og hélt þeim í 0,25 pró­sentum í næstum átta ár. Í des­em­ber í fyrra voru vextir fyrst hækk­að­ir, og þá um 0,25 pró­sentu­stig. Á þeim tíma kom Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn þeim skila­boðum áleiðis að vaxta­hækk­unin væri hugs­an­lega of snemma á ferð­inni, þar sem staða efna­hags­mála í heim­inum væri við­kvæm. Vaxta­á­kvarð­anir seðla­bank­ans hafa víð­tæk áhrif á mark­aði í heim­inum og það er margt sem þarf að hafa í huga þegar þær eru ann­ars veg­ar. Banda­ríkja­dalur er lang­sam­lega stærsta gjald­eyr­is­vara­forða­mynt heims­ins en um 63 pró­sent af öllum gjald­eyr­is­forða er í Banda­ríkja­dal. Vaxta­á­kvarð­anir seðla­bank­ans geta þannig varðar stórar og smáar þjóðir miklu þegar kemur að vaxta­kostn­aði þeirra og vaxta­kjörum almennt.



2. Yellen sagði í rök­stuðn­ingi sínu fyrir ákvörð­un­inni í gær að það væri mik­il­vægt fyrir Banda­ríkja­menn að vita það, að staða efna­hags­mála í Banda­ríkj­unum væri sterk og ætti eftir að batna enn frekar á næsta ári. Meðal ann­ars þess vegna voru vext­irnir hækk­að­ir, en þeim hefur verið haldið lengi lág­um, eins og áður sagði. „Staðan á vinnu­mark­aði er sterk og það sama á við um sveigj­an­leik­ann í hag­kerf­in­u,“ sagði Yellen. Sam­kvæmt spám bank­ans verður hag­vöxtur á bil­inu 2 til 3 pró­sent á þessu ári en atvinnu­leysi mælist nú 4,5 pró­sent.



3. Boð­aðir eru enn meiri vaxta­hækk­anir á næsta ári ekki síst vegna þess að útlit sé fyrir vax­andi hag­vöxt og meiri verð­bólgu­þrýst­ing vegna vax­andi eft­ir­spurn­ar. Verð­bólgu­mark­mið bank­ans er tvö pró­sent. Til sam­an­burðar er verð­bólgu­markað Seðla­banka Íslands 2,5 pró­sent.





4. Í yfir­lýs­ingu Yellen komu ekki fram neinar vænt­ingar um hvernig Don­ald J. Trump, sem tekur við sem for­seti Banda­ríkj­anna í byrjun næsta árs, myndi stýra málum þegar kemur að efna­hags­mál­um. Hann hefur sjálfur sagt að hann vilji auk hag­vöxt og að stefnan á fyrsta ári hans sé 3 til 4 pró­sent. Örv­un­ar­að­gerðir hans eiga að fel­ast í skatta­lækk­unum og mun minna reglu­verki heldur en nú tíðkast, að því er fram kemur í umfjöllun Bloomberg. Ekk­ert liggur þó fyrir í þessum efn­um. Vaxta­á­kvarð­anir á næsta ári munu vafa­lítið taka mið af því hvernig stefna Trumps verður útfærð.



Donald J. Trump tekur við stjórnartaumunum sem forseti í byrjun næsta árs. Ekki liggur ljóst fyrir enn hvernig efnahagsstefna hans verður útfærð. Mynd: EPA.

5. En skiptir ákvörð­unin um að hækka vexti ein­hverju máli fyrir Ísland? Óbeint, já. Vaxta­munur minnkar en eins og kunn­ugt er lækk­aði Seðla­banki Íslands vexti sína úr 5,25 pró­sentum í 5 pró­sent. Lán­töku­kostn­aður í Banda­ríkja­dal mun aukast við vaxta­á­kvörð­un­ina, og er sér­stak­lega horft til þess að vextir á hús­næð­is­lánum í Banda­ríkj­unum geti haldið áfram að hækka á næstu miss­er­um. Fyrstu við­brögðin á mark­aði við vaxta­hækk­un­inni voru þau að gengi Banda­ríkja­dal styrk­ist gagn­vart helstu mynt­um. Á Íslandi fór verðið á Banda­ríkja­dal úr 112 krónum í 115 krón­ur, á fyrsta við­skipta­degi eftir vaxta­hækk­un­ina.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Algeggjuð“ hugmynd um sameiningu banka
Í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda á föstudaginn, er fjallað um þá hugmynd að sameina tvo af kerfislægt mikilvægu bönkum landsins.
Kjarninn 15. desember 2019
SMS og MMS ganga í endurnýjun lífdaga
Eftir að hafa lotið í lægra haldi fyrir nýjum samskiptaforritum á borð við Messenger og WhatsApp eru gömlu góðu SMS- og MMS-skilaboðin að eiga endurkomu. Þeim fjölgar nú eftir áralangan samdrátt.
Kjarninn 15. desember 2019
Ferðalag á mörkum ljóss og myrkurs, í átt til dögunar
Rökkursöngvar Sverris Guðjónssonar kontratenórs eru að koma út. Safnað er fyrir þeim á Karolina Fund.
Kjarninn 15. desember 2019
Ársreikningaskrá heyrir undir embætti ríkisskattstjóra.
Skil á ársreikningum hafa tekið stakkaskiptum eftir að viðurlög voru hert
Eftir að viðurlög við því að skila ekki ársreikningum á réttum tíma voru hert skila mun fleiri fyrirtæki þeim á réttum tíma. Enn þarf almenningur, fjölmiðlar og aðrir áhugasamir þó að greiða fyrir aðgang að ársreikningum.
Kjarninn 15. desember 2019
Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið
Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð.
Kjarninn 15. desember 2019
Réttast að senda pöndubirnina heim
Upplýsingar um fund kínverska sendiherrans í Danmörku með færeyskum ráðamönnum um fjarskiptasamning hafa valdið fjaðrafoki í Færeyjum og meðal danskra þingmanna. Sendiherrann neitar að reyna að beita Færeyinga þrýstingi.
Kjarninn 15. desember 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None