Bjarni Benediktsson jafnar met Þorsteins Pálssonar

Það tók 74 daga að mynda ríkisstjórn eftir kosningarnar 29. október síðastliðinn. Það er jafn langur tími og það tók að mynda stjórn eftir kosningarnar 1987.

Ný ríkisstjórn kom saman á Bessastöðum á miðvikudag.
Ný ríkisstjórn kom saman á Bessastöðum á miðvikudag.
Auglýsing

Ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar sem tók við á miðvikudag er sú ríkisstjórn sem lengstan tíma hefur tekið að mynda síðustu 60 árin í íslenskri stjórnmálasögu. Ráðuneyti Bjarna varð til þegar 74 dagar voru liðnir frá kosningum, rétt eins og ráðuneyti Þorsteins Pálssonar sem tók við 74 dögum eftir kosningarnar 1974.

Afar flókin staða blasti við þeim fulltrúum sem náðu kjöri til Alþingis í haustkosningunum 29. október síðastliðinn. Meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafði fallið og atkvæðin dreifst nokkuð jafnt, samanborið við fyrri Alþingiskosningar. Engir tveir flokkar gátu myndað meirihluta á þinginu og ljóst var að þrjá eða fleiri flokka þurfti til. Sjálfstæðisflokkurinn var enn stærstur og bætti við sig tveimur þingmönnum síðan í kosningum 2013 og fékk Bjarni umboð til stjórnarmyndunar úr vasa Guðna Th. Jóhannessonar forseta.

Bjarni ræddi fyrst við Benedikt Jóhannesson, formann Viðreisnar, og Óttarr Proppé, formann Bjartar framtíðar. Þeir Benedikt og Óttarr höfðu tekið höndum saman og gengið í einskonar „stjórnarmyndunarbandalag“ eftir kosningarnar. Í þessari fyrstu tilraun til stjórnarmyndunar tókst Bjarna ekki að leiða Sjálfstæðisflokkinn saman við bandalag Viðreisnar og Bjartrar framtíðar.

Auglýsing

Þá var komið að Vinstri grænum sem reyndu að leiða saman fimm flokka í ríkisstjórn án árangurs. Vinstri græn, Píratar, Viðreisn, Björt framtíð og Samfylkingin náðu ekki saman undir verkstjórn Vinstri grænna og heldur ekki undir verkstjórn Pírata. Guðni forseti greip þá í annað sinn til þess ráðs að veita engum sérstökum þingflokki umboð til myndunar meirihluta. Bjarni, Benedikt og Óttarr funduðu þá á ný og úr verður eins manns meirihluti á Alþingi og ríkisstjórnarsamstarf undir forsæti Bjarna Benediktssonar.

Þegar rúmur mánuður var liðinn frá kosningunum tók Kjarninn saman lengd stjórnarmyndunartímabila síðustu 60 árin og rakti helstu ástæður þess að myndun ríkisstjórna hefur dregist í gegnum tíðina.

Meira en tveir flokkar í fyrsta sinn í 28 ár

Síðan Davíð Oddsson varð forsætisráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 1991 hafa aðeins tveggja flokka ríkisstjórnir orðið til á Íslandi. Síðast varð til ríkisstjórn fleiri flokka en tveggja á miðju kjörtímabili árið 1989 þegar Steingrímur Hermannsson leiddi saman fjóra flokka (Framsóknarflokkur, Alþýðubandalagið, Alþýðuflokkur og Borgaraflokkur). Í upphafi kjörtímabilsins hafði Þorsteinn Pálsson, þá formaður Sjálfstæðisflokksins, myndað ríkisstjórn þriggja flokka (Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Alþýðuflokks) 74 dögum eftir kosningar 1987. Ríkisstjórn Þorsteins var ekki langlíf og „sprakk í beinni útsendingu“ rúmu ári eftir að hún kom fyrst saman á ríkisráðsfundi.

Lengd viðræðna um stjórnarmyndun Fjöldi daga frá kjördegi og þar til nýtt ráðuneyti tekur við völdum á ríkisráðsfundi. Forsætisráðherrar nýrrar stjórnar eru merktir við.
Kosningar Ríkisráðsfundur Fjöldi daga Forsætisráðherra
25. apríl 1987 8. júlí 1987 74 Þorsteinn Pálsson
29. október 2016 11. janúar 2017 74 Bjarni Benediktsson
25. júní 1978 1. september 1978 68 Ólafur Jóhannesson
3. desember 1979 8. febrúar 1980 67 Gunnar Thoroddsen
30. júní 1974 28. ágúst 1974 59 Geir Hallgrímsson
23. apríl 1983 26. maí 1983 33 Steingrímur Hermannson
13. júní 1971 14. júlí 1971 31 Ólafur Jóhannesson
24. júní 1956 24. júlí 1956 30 Hermann Jónasson
27. apríl 2013 23. maí 2013 26 Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
26. október 1959 20. nóvember 1959 25 Ólafur Thors
8. maí 1999 28. maí 1999 20 Davíð Oddsson
25. apríl 2009 10. maí 2009 15 Jóhanna Sigurðardóttir
8. apríl 1995 23. apríl 1995 15 Davíð Oddsson
10. maí 2003 23. maí 2003 13 Davíð Oddsson
12. maí 2007 24. maí 2007 12 Geir Haarde
20. apríl 1991 30. apríl 1991 10 Davíð Oddsson
  Meðaltal 36  
  Meðaltal síðustu 20 ára 17  

Það eru því um það bil 28 ár síðan ríkisstjórn fleiri flokka en tveggja hefur verið mynduð á Íslandi. Síðan hafa setið ellefu ráðuneyti og sjö sinnum verið kosið. Davíð Oddsson stofnaði fjögur ráðuneyti, Geir Haarde og Jóhanna Sigurðardóttir stofnuðu tvö hvert og Framsóknarmennirnir Halldór Ásgrímsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Sigurður Ingi Jóhannsson fóru fyrir einu hver.

Sé litið til síðustu 60 ára í íslenskri stjórnmálasögu sést að þriggja flokka ríkisstjórnir halda að meðaltali skemur en ríkisstjórnir tveggja flokka. Sé aðeins horft á meðaltöl þá er meðallíftími þriggja flokka stjórnar 2,4 ár en meðallíftími tveggja flokka 2,8 ár. Það eru hins vegar dæmi um að þriggja flokka stjórn hafi haldið í meira en þrjú ár. Gunnar Thoroddssen leiddi sína þriggja flokka ríkisstjórn í 3,3 ár og fyrsta ráðuneyti Ólafs Jóhannessonar sat í 3,1 ár. Til samanburðar þá hélt Sigmundur Davíð Gunnlaugsson í stjórnartaumana í 2,9 ár.

Tíminn á auðvitað eftir að leiða það í ljós hvort fyrsta ráðuneyti Bjarna Benediktssonar bæti þetta þriggja flokka met. Til gamans má geta að áður en ráðuneyti Bjarna Benediktssonar tók við á miðvikudaginn hafði engin ríkisstjórn orðið til í janúar. Ríkisstjórnir hafa orðið til í öllum öðrum mánuðum ársins.

Tveir flokkar síðan 1991

Síðan Ísland varð lýðveldi árið 1944 hafa 18 ráðuneyti verið mynduð með stuðningi aðeins tveggja flokka. Ellefu þessara ráðuneyta hafa verið mynduð síðan 1991. Hér er rétt að taka fram að jafnvel þó að ríkisstjórnir á Íslandi séu skilgreindar og taldar eftir því hver fór með forsætisráðuneytið hverju sinni þá segir það ekki alla söguna. Davíð Oddsson myndaði til dæmis fjórum sinnum ráðuneyti, þrisvar með stuðningi sömu flokka. Það fæst hugsanlega betri mynd ef litið er á fjölda ríkisstjórnarsamstarfa síðan 1991.

Fjöldi samstarfsflokka um ríkisstjórnir Hér sést hversu margir flokkar mynduðu ríkisstjórnir hér á landi síðan Lýðveldið Ísland var stofnað árið 1944 og hversu lengi þær sátu.
Ráðherra Dagar við völd Ár Stjórnarmyndun # flokkar
Ólafur Thors II 836 2.3 1944 3
Stefán Jóhann Stefánsson 1036 2.8 1947 3
Ólafur Thors III 98 0.3 1949 1
Steingrímur Steinþórsson 1277 3.5 1950 2
Ólafur Thors IV 1109 3.0 1953 2
Hermann Jónasson 882 2.4 1956 3
Emil Jónsson 332 0.9 1958 1
Ólafur Thors V 1455 4.0 1959 2
Bjarni Benediktsson 2430 6.7 1963 2
Jóhann Hafstein 369 1.0 1970 2
Ólafur Jóhannesson I 1141 3.1 1971 3
Geir Hallgrímsson 1465 4.0 1974 2
Ólafur Jóhannesson II 409 1.1 1978 3
Benedikt Gröndal 116 0.3 1979 1
Gunnar Thoroddssen 1203 3.3 1980 3
Steingrímur Hermannson I 1504 4.1 1983 2
Þorsteinn Pálsson 448 1.2 1987 3
Steingrímur Hermannson II 347 1.0 1988 3
Steingrímur Hermannson III 597 1.6 1989 4
Davíð Oddsson I 1454 4.0 1991 2
Davíð Oddsson II 1496 4.1 1995 2
Davíð Oddsson III 1456 4.0 1999 2
Davíð Oddsson IV 481 1.3 2003 2
Halldór Ásgrímsson 638 1.7 2004 2
Geir Haarde I 343 0.9 2006 2
Geir Haarde II 619 1.7 2007 2
Jóhanna Sigurðardóttir I 98 0.3 2009 2
Jóhanna Sigurðardóttir II 1474 4.0 2009 2
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson 1050 2.9 2013 2
Sigurður Ingi Jóhannsson 280 0.8 2016 2
Bjarni Benediktsson, jr.
2017 3
Meðal dagafjöldi 881
Meðal árafjöldi 2.41

Ef við gefum okkur að ríkisstjórnarsamstarfi sé sjálfkrafa lokið við kosningar þá hafa orðið til sjö meirihlutasamstörf með tveimur flokkum síðan 1991. Davíð Oddsson var forsætisráðherra í ríkisstjórnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins þrisvar sinnum sinnum frá 1995 til 2004 þegar hann gerðist utanríkisráðherra og fól Halldóri Ásgrímssyni forsætisráðuneytið. Halldór sat í 638 daga þar til hann hætti í stjórnmálum og Geir Haarde varð forsætisráðherra í 343 daga. Á kjörtímabilinu 2003 til 2007 sátu þess vegna þrjár ríkisstjórnir með stuðningi sömu flokka.

Sé tekið tillit til þess þá er líftími ríkisstjórnarsamstarfa síðustu 25 árin að meðaltali 3,6 ár. Þar til árið 2007 var meðallíftími samstarfanna 4,0 ár, eða jafn lengi og kjörtímabil eru hér á landi. Hér eru tvö samstörf sem draga meðaltalið niður. Eftir aðeins 619 daga baðst annað ráðuneyti Geirs Haarde lausnar og minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við og sat fram að kosningum í apríl árið 2009. Þessir sömu flokkar mynduðu svo meirihluta sem sat í fjögur ár. Þá var kjörtímabilið sem hófst 2013 stytt um um það bil hálft ár eftir að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hrökklaðist frá völdum í apríl 2016.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None