Bjarni Benediktsson jafnar met Þorsteins Pálssonar

Það tók 74 daga að mynda ríkisstjórn eftir kosningarnar 29. október síðastliðinn. Það er jafn langur tími og það tók að mynda stjórn eftir kosningarnar 1987.

Ný ríkisstjórn kom saman á Bessastöðum á miðvikudag.
Ný ríkisstjórn kom saman á Bessastöðum á miðvikudag.
Auglýsing

Rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar sem tók við á mið­viku­dag er sú rík­is­stjórn sem lengstan tíma hefur tekið að mynda síð­ustu 60 árin í íslenskri stjórn­mála­sögu. Ráðu­neyti Bjarna varð til þegar 74 dagar voru liðnir frá kosn­ing­um, rétt eins og ráðu­neyti Þor­steins Páls­sonar sem tók við 74 dögum eftir kosn­ing­arnar 1974.

Afar flókin staða blasti við þeim full­trúum sem náðu kjöri til Alþingis í haust­kosn­ing­unum 29. októ­ber síð­ast­lið­inn. Meiri­hluti Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks hafði fallið og atkvæðin dreifst nokkuð jafnt, sam­an­borið við fyrri Alþing­is­kosn­ing­ar. Engir tveir flokkar gátu myndað meiri­hluta á þing­inu og ljóst var að þrjá eða fleiri flokka þurfti til. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn var enn stærstur og bætti við sig tveimur þing­mönnum síðan í kosn­ingum 2013 og fékk Bjarni umboð til stjórn­ar­mynd­unar úr vasa Guðna Th. Jóhann­es­sonar for­seta.

Bjarni ræddi fyrst við Bene­dikt Jóhann­es­son, for­mann Við­reisn­ar, og Ótt­arr Proppé, for­mann Bjartar fram­tíð­ar. Þeir Bene­dikt og Ótt­arr höfðu tekið höndum saman og gengið í eins­konar „stjórn­ar­mynd­un­ar­banda­lag“ eftir kosn­ing­arn­ar. Í þess­ari fyrstu til­raun til stjórn­ar­mynd­unar tókst Bjarna ekki að leiða Sjálf­stæð­is­flokk­inn saman við banda­lag Við­reisnar og Bjartrar fram­tíð­ar.

Auglýsing

Þá var komið að Vinstri grænum sem reyndu að leiða saman fimm flokka í rík­is­stjórn án árang­urs. Vinstri græn, Pírat­ar, Við­reisn, Björt fram­tíð og Sam­fylk­ingin náðu ekki saman undir verk­stjórn Vinstri grænna og heldur ekki undir verk­stjórn Pírata. Guðni for­seti greip þá í annað sinn til þess ráðs að veita engum sér­stökum þing­flokki umboð til mynd­unar meiri­hluta. Bjarni, Bene­dikt og Ótt­arr fund­uðu þá á ný og úr verður eins manns meiri­hluti á Alþingi og rík­is­stjórn­ar­sam­starf undir for­sæti Bjarna Bene­dikts­son­ar.

Þegar rúmur mán­uður var lið­inn frá kosn­ing­unum tók Kjarn­inn saman lengd stjórn­ar­mynd­un­ar­tíma­bila síð­ustu 60 árin og rakti helstu ástæður þess að myndun rík­is­stjórna hefur dreg­ist í gegnum tíð­ina.

Meira en tveir flokkar í fyrsta sinn í 28 ár

Síðan Davíð Odds­son varð for­sæt­is­ráð­herra í rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks árið 1991 hafa aðeins tveggja flokka rík­is­stjórnir orðið til á Íslandi. Síð­ast varð til rík­is­stjórn fleiri flokka en tveggja á miðju kjör­tíma­bili árið 1989 þegar Stein­grímur Her­manns­son leiddi saman fjóra flokka (Fram­sókn­ar­flokk­ur, Alþýðu­banda­lag­ið, Alþýðu­flokkur og Borg­ara­flokk­ur). Í upp­hafi kjör­tíma­bils­ins hafði Þor­steinn Páls­son, þá for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, myndað rík­is­stjórn þriggja flokka (Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Alþýðu­flokks) 74 dögum eftir kosn­ingar 1987. Rík­is­stjórn Þor­steins var ekki lang­líf og „sprakk í beinni útsend­ingu“ rúmu ári eftir að hún kom fyrst saman á rík­is­ráðs­fundi.

Lengd við­ræðna um stjórn­ar­myndun Fjöldi daga frá kjör­degi og þar til nýtt ráðu­neyti tekur við völdum á rík­is­ráðs­fundi. For­sæt­is­ráð­herrar nýrrar stjórnar eru merktir við.
Kosn­ingar Rík­is­ráðs­fundur Fjöldi daga For­sæt­is­ráð­herra
25. apríl 1987 8. júlí 1987 74 Þor­steinn Páls­son
29. októ­ber 2016 11. jan­úar 2017 74 Bjarni Bene­dikts­son
25. júní 1978 1. sept­em­ber 1978 68 Ólafur Jóhann­es­son
3. des­em­ber 1979 8. febr­úar 1980 67 Gunnar Thorodd­sen
30. júní 1974 28. ágúst 1974 59 Geir Hall­gríms­son
23. apríl 1983 26. maí 1983 33 Stein­grímur Her­mann­son
13. júní 1971 14. júlí 1971 31 Ólafur Jóhann­es­son
24. júní 1956 24. júlí 1956 30 Her­mann Jón­as­son
27. apríl 2013 23. maí 2013 26 Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son
26. októ­ber 1959 20. nóv­em­ber 1959 25 Ólafur Thors
8. maí 1999 28. maí 1999 20 Davíð Odds­son
25. apríl 2009 10. maí 2009 15 Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir
8. apríl 1995 23. apríl 1995 15 Davíð Odds­son
10. maí 2003 23. maí 2003 13 Davíð Odds­son
12. maí 2007 24. maí 2007 12 Geir Haarde
20. apríl 1991 30. apríl 1991 10 Davíð Odds­son
  Með­al­tal 36  
  Með­al­tal síð­ustu 20 ára 17  

Það eru því um það bil 28 ár síðan rík­is­stjórn fleiri flokka en tveggja hefur verið mynduð á Íslandi. Síðan hafa setið ell­efu ráðu­neyti og sjö sinnum verið kos­ið. Davíð Odds­son stofn­aði fjögur ráðu­neyti, Geir Haarde og Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir stofn­uðu tvö hvert og Fram­sókn­ar­menn­irnir Hall­dór Ásgríms­son, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son og Sig­urður Ingi Jóhanns­son fóru fyrir einu hver.

Sé litið til síð­ustu 60 ára í íslenskri stjórn­mála­sögu sést að þriggja flokka rík­is­stjórnir halda að með­al­tali skemur en rík­is­stjórnir tveggja flokka. Sé aðeins horft á með­al­töl þá er með­al­líf­tími þriggja flokka stjórnar 2,4 ár en með­al­líf­tími tveggja flokka 2,8 ár. Það eru hins vegar dæmi um að þriggja flokka stjórn hafi haldið í meira en þrjú ár. Gunnar Thorodds­sen leiddi sína þriggja flokka rík­is­stjórn í 3,3 ár og fyrsta ráðu­neyti Ólafs Jóhann­es­sonar sat í 3,1 ár. Til sam­an­burðar þá hélt Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son í stjórn­ar­taumana í 2,9 ár.

Tím­inn á auð­vitað eftir að leiða það í ljós hvort fyrsta ráðu­neyti Bjarna Bene­dikts­sonar bæti þetta þriggja flokka met. Til gam­ans má geta að áður en ráðu­neyti Bjarna Bene­dikts­sonar tók við á mið­viku­dag­inn hafði engin rík­is­stjórn orðið til í jan­ú­ar. Rík­is­stjórnir hafa orðið til í öllum öðrum mán­uðum árs­ins.

Tveir flokkar síðan 1991

Síðan Ísland varð lýð­veldi árið 1944 hafa 18 ráðu­neyti verið mynduð með stuðn­ingi aðeins tveggja flokka. Ell­efu þess­ara ráðu­neyta hafa verið mynduð síðan 1991. Hér er rétt að taka fram að jafn­vel þó að rík­is­stjórnir á Íslandi séu skil­greindar og taldar eftir því hver fór með for­sæt­is­ráðu­neytið hverju sinni þá segir það ekki alla sög­una. Davíð Odds­son mynd­aði til dæmis fjórum sinnum ráðu­neyti, þrisvar með stuðn­ingi sömu flokka. Það fæst hugs­an­lega betri mynd ef litið er á fjölda rík­is­stjórn­ar­sam­starfa síðan 1991.

Fjöldi sam­starfs­flokka um rík­is­stjórnir Hér sést hversu margir flokkar mynd­uðu rík­is­stjórnir hér á landi síðan Lýð­veldið Ísland var stofnað árið 1944 og hversu lengi þær sátu.
Ráð­herra Dagar við völd Ár Stjórn­ar­myndun # flokkar
Ólafur Thors II 836 2.3 1944 3
Stefán Jóhann Stef­áns­son 1036 2.8 1947 3
Ólafur Thors III 98 0.3 1949 1
Stein­grímur Stein­þórs­son 1277 3.5 1950 2
Ólafur Thors IV 1109 3.0 1953 2
Her­mann Jón­as­son 882 2.4 1956 3
Emil Jóns­son 332 0.9 1958 1
Ólafur Thors V 1455 4.0 1959 2
Bjarni Bene­dikts­son 2430 6.7 1963 2
Jóhann Haf­stein 369 1.0 1970 2
Ólafur Jóhann­es­son I 1141 3.1 1971 3
Geir Hall­gríms­son 1465 4.0 1974 2
Ólafur Jóhann­es­son II 409 1.1 1978 3
Bene­dikt Grön­dal 116 0.3 1979 1
Gunnar Thorodds­sen 1203 3.3 1980 3
Stein­grímur Her­mann­son I 1504 4.1 1983 2
Þor­steinn Páls­son 448 1.2 1987 3
Stein­grímur Her­mann­son II 347 1.0 1988 3
Stein­grímur Her­mann­son III 597 1.6 1989 4
Davíð Odds­son I 1454 4.0 1991 2
Davíð Odds­son II 1496 4.1 1995 2
Davíð Odds­son III 1456 4.0 1999 2
Davíð Odds­son IV 481 1.3 2003 2
Hall­dór Ásgríms­son 638 1.7 2004 2
Geir Haarde I 343 0.9 2006 2
Geir Haarde II 619 1.7 2007 2
Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir I 98 0.3 2009 2
Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir II 1474 4.0 2009 2
Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son 1050 2.9 2013 2
Sig­urður Ingi Jóhanns­son 280 0.8 2016 2
Bjarni Bene­dikts­son, jr.

2017 3
Meðal daga­fjöldi 881
Meðal ára­fjöldi 2.41

Ef við gefum okkur að rík­is­stjórn­ar­sam­starfi sé sjálf­krafa lokið við kosn­ingar þá hafa orðið til sjö meiri­hluta­sam­störf með tveimur flokkum síðan 1991. Davíð Odds­son var for­sæt­is­ráð­herra í rík­is­stjórnum Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins þrisvar sinnum sinnum frá 1995 til 2004 þegar hann gerð­ist utan­rík­is­ráð­herra og fól Hall­dóri Ásgríms­syni for­sæt­is­ráðu­neyt­ið. Hall­dór sat í 638 daga þar til hann hætti í stjórn­málum og Geir Haarde varð for­sæt­is­ráð­herra í 343 daga. Á kjör­tíma­bil­inu 2003 til 2007 sátu þess vegna þrjár rík­is­stjórnir með stuðn­ingi sömu flokka.

Sé tekið til­lit til þess þá er líf­tími rík­is­stjórn­ar­sam­starfa síð­ustu 25 árin að með­al­tali 3,6 ár. Þar til árið 2007 var með­al­líf­tími sam­starf­anna 4,0 ár, eða jafn lengi og kjör­tíma­bil eru hér á landi. Hér eru tvö sam­störf sem draga með­al­talið nið­ur. Eftir aðeins 619 daga baðst annað ráðu­neyti Geirs Haarde lausnar og minni­hluta­stjórn Sam­fylk­ingar og Vinstri grænna tók við og sat fram að kosn­ingum í apríl árið 2009. Þessir sömu flokkar mynd­uðu svo meiri­hluta sem sat í fjögur ár. Þá var kjör­tíma­bilið sem hófst 2013 stytt um um það bil hálft ár eftir að Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son hrökkl­að­ist frá völdum í apríl 2016.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Á þriðja tug smita greindust í gær
Í fyrsta sinn frá því í nóvember 2020 greindust fleiri en 20 COVID-19 smit á Íslandi á einum degi. Fjöldinn sem greindist í gær er meiri en sá sem greindist síðast þegar aðgerðir voru hertar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Eiríkur Ragnarsson
Hvaða frelsi er yndislegt?
Kjarninn 19. apríl 2021
Engin aukning í sjálfsvígum í fyrstu bylgju COVID-19
Ólíkt öðrum stórum efnahagsáföllum fjölgaði sjálfsvígum ekki í kjölfar kreppunnar sem fylgdi fyrstu bylgju heimsfaraldursins í fyrra í hátekjulöndum, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 18. apríl 2021
Halldór Gunnarsson
Prósentur, meðaltöl og tíundir í þágu eldri borgara
Kjarninn 18. apríl 2021
Anna Tara Andrésdóttir
Sóttvarnayfirvöld fylgja ekki rannsóknum sem benda til þess að andlitsgrímur virki ekki
Kjarninn 18. apríl 2021
Jón Ormur Halldórsson
Kaflaskilin í Kína
Kjarninn 18. apríl 2021
Þrettán manns greindust með COVID-19 innanlands í gær. Fólk er hvatt til að fara í skimun við minnstu einkenni.
Þrettán smit innanlands – hópsmit í kringum leikskóla í Reykjavík
Í gær greindust fleiri með COVID-19 innanlands en á nokkrum öðrum degi síðan 23. mars. Átta voru utan sóttkvíar og hinir höfðu verið stutt í sóttkví.
Kjarninn 18. apríl 2021
Skriðdreki rússneskra aðskilnaðarsinna í Donbas á ferðinni á heræfingu í upphafi þessa árs. Yfir 15 þúsund hafa látið lífið síðan átökin í Úkraínu hófust árið 2014. Nú eru blikur á lofti.
Rússar herða tökin í Úkraínu
Rússar sýna nú ógnandi tilburði við landamæri Úkraínu. Samhliða beita þeir ýmsum tólum fjölþáttahernaðar og Vesturlönd velkjast í vafa um viðbrögð.
Kjarninn 18. apríl 2021
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None