Naumur og umdeildur sigur Erdogan

Stjórnarskrárbreytingar sem afnema embætti forsætisráðherra og færa aukin völd í hendur forseta Tyrklands voru samþykktar með naumum meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Stærstu borgirnar kusu gegn breytingunum og ÖSE hefur gagnrýnt framkvæmd kosninganna.

Recep Tayyip Erdoğan sér kannski ekkert athugavert við framkvæmd kosninganna sem færðu honum nokkurs konar alræðisvald. En ÖSE hefur gagnrýnt þær og mikil mótmæli hafa verið í stærstu borgun Tyrklands, þar sem meirihluti kaus gegn breytingunum.
Recep Tayyip Erdoğan sér kannski ekkert athugavert við framkvæmd kosninganna sem færðu honum nokkurs konar alræðisvald. En ÖSE hefur gagnrýnt þær og mikil mótmæli hafa verið í stærstu borgun Tyrklands, þar sem meirihluti kaus gegn breytingunum.
Auglýsing

Recep Tayyip Erdoğan hefur um árabil lagt grunninn að stjórnarskrárbreytingunum sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu í síðustu viku. Stjórnskipan landsins hefur verið breytt með afgerandi hætti; embætti forsætisráðherra hefur verið afnumið og hefur framkvæmdavald færst að fullu til embætti forseta sem mun einnig hafa fullt vald yfir gerð fjármálaáætlana, og hafa völd forseta yfir dómsvaldinu aukist til muna og stjórnar hann nú skipan dómara. Forseta landsins er ekki lengur skylt að rjúfa tengsl sín við stjórnmálaflokka og munu þingmenn ekki lengur geta beint spurningum til forsetans. Þá hafa reglur varðandi vantrauststillaga til forsetans verið hertar og þurfa núna 60% þingmanna að samþykkja hana en lokaákvörðun verður í höndum stjórnarskrárréttar sem er að mestu leyti skipaður af dómurum útnefndum af forsetanum sjálfum. Það má segja að stjórnarskrárbreytingarnar geri Erdogan að einræðisherra og mun hann tæknilega séð geta gegnt embætti forseta fram til ársins 2034.

Á tæpasta vaði

Stjórnarskrárbreytingarnar voru samþykktar með 51,3% atkvæða og var kjörsókn 

yfir 80%. Kjósendur í þremur stærstu borgum landsinsIstanbúlAnkara og Izmir, flestum hafnarborgum landsins, ásamt stórum meirihluta Kúrda, kusu gegn breytingunum og gefa niðurstöður atkvæðagreiðslunnar í skyn að þjóðin er mjög tvískipt gagnvart Erdogan. Sá naumi sigur sem Erdogan bar úr býtum sýnir takmarkaðan hljómgrunn fyrir afdrifaríkustu breytingar á stjórnskipan í landinu í áratugi.

Auglýsing

Pólitískar kringumstæður atkvæðagreiðslunnar hölluðu mjög á stjórnarandstöðuna og var framkvæmd kosningabaráttunnar og atkvæðagreiðslunnar ekki í takt við það sem búast má við í lýðræðisríkjum. Í fyrsta lagi ríkir enn neyðarástand í Tyrklandi eftir misheppnaða valdaránstilraun síðasta sumar. Eftir að neyðarástandinu var komið á hefur Erdogan staðið í ströngu við að fjarlægja þúsundir stjórnarandstæðinga, blaðamanna og fræðimanna úr embættum. 179 fjölmiðlum hefur verið lokað á síðustu mánuðum og var kosningabaráttan einkennd af nánast algjörum takmörkunum á fjölmiðlaumfjöllun andstæðinga breytinganna. Samkvæmt ÖSE gerði neyðarástandið að verkum að atkvæðagreiðslan fór fram við aðstæður þar sem pólitísk grundvallarréttindi voru skert og fjölmiðlafrelsi lítið sem ekkert.

Fjölmenn mótmæli hafa verið í stærstu borgum Tyrklands í kjölfar kosninganna. MYND: EPAStærsti stjórnarandstöðuflokkurinn, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), bað strax í kjölfar atkvæðagreiðslunnar um að niðurstöður þeirra yrðu dæmdar ógildar en kosningaráð landsins hefur tilkynnt að svo verði ekkiCHP hefur þó eitthvað til síns máls; kosningaráðið ákvað á síðustu stundu að leyfa talningu ómerktra kjörseðla og hefur einn kosningaeftirlitsmaður Evrópuráðsins tjáð að allt að tvær og hálf milljónir atkvæða gætu hafa verið fölsuð sem er næstum tvöfalt fleiri atkvæði en munurinn var í atkvæðagreiðslunni.

Viðbrögð „George“ og „Hans“

Í kjölfar gagnrýni erlendra kosningaeftirlitsmanna sagði Erdogan að tyrkneskum stjórnvöldum „væri sama um skoðanir 'George' og 'Hans' því þjóðin hefði tekið skýra ákvörðun. Dræmar undirtektir alþjóðasamfélagsins við atkvæðagreiðsluna lýstu sér í að einungis örfá lönd á borð við Katar, Gíneu, Azerbaijan og Barein hefðu haft samband við Erdogan til að óska honum til hamingju með sigurinn. Þessi gæðastimpill batnaði vart af því þegar kom í ljós að forseti Bandaríkjanna, Donald Trumphafði hringt til Erdogan til að óska honum til hamingju þrátt fyrir að utanríkisráðuneyti landsins hafði veitt heldur dræmari viðbrögð. Þá hefur forseti Rússlands, Vladimir Putingert slíkt hið sama samkvæmt heimildum Reuters.

Undirtektir í Evrópu hafa verið með öðru sniði. Talsmaður Jean-Claude Juncker, forseta Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins (ESB), sagði að stjórnvöld í Tyrklandi ættu að rannsaka ásakanir um kosningasvindl og Angela Merkel, kanslari Þýskalands, hvatti Erdogan til að hefja viðræður við stjórnarandstöðu og ESB til þess að ræða afleiðingar niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar því þær sýndu að tyrkneska þjóðin væri langt frá því að vera sammála um stjórnarskrárbreytingarnar. Erdogan hefur ekki reynt að komast til móts við áhyggjur leiðtoga Evrópuríkja og sagði í ræðu sinni eftir sigurinn í atkvæðagreiðslunni að hann gæti teflt fram annarri þjóðaratkvæðagreiðslu um innleiðingu dauðarefsingar í landinu en ef rætist úr því yrðu líkur Tyrklands á aðild að ESB orðnar að engu.

Sigur og ósigur

Erdogan er vafalaust með pálmann í höndunum eftir atkvæðagreiðsluna sem markar kaflaskipti í tyrkneskum stjórnmálum. Aukin völd Erdogan munu gera honum kleift að styrkja enn frekar áhrif sín á tyrkneskt samfélag og stjórna landinu eftir eiginn geðþótta. Hins leiða niðurstöður atkvæðagreiðslunnar að sama skapi í ljós eins konar ósigur. Úr því að næstum því helmingur þjóðarinnar kaus gegn breytingunum þrátt fyrir erfiðar aðstæður stjórnarandstæðunnar má segja að erfitt sé að túlka atkvæðagreiðsluna sem stuðningsyfirlýsingu við stjórnarflokk ErdoganAdalet ve Kalkınma Partisi (AKP). Andstaða við breytingarnar í stærstu borgum landsins, og í mörgum kjördæmum þar sem AKP hefur haft mikið fylgi, sýndi að stuðningur við Erdogan var minni en hann hefði vonast eftir. Aukin völd forsetaembættisins munu hins vegar gera honum kleift að stjórna landinu með sterkri hendi sama hvort hljómgrunnur sé fyrir stefnum hans meðal Tyrkja. Atkvæðagreiðslan hefur borið með sér kostnað sem og ávinning fyrir Erdogan og mun hann þurfa að takast á við aukna spennu innanlands og aukna jaðarsetningu utanlands.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Steinar Frímannsson
Einkarekstur í forgrunni – Umhverfisstefna Sjálfstæðisflokksins
Kjarninn 19. september 2021
Magnús Gottfreðsson, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands.
Segir gæði vísindastarfs á Landspítala hafa hrakað á síðustu árum
Prófessor við læknadeild Háskóla Íslands segir að öfugþróun hafi átt sér stað í vísindastarfi á Landspítala eftir að hann var gerður að háskólasjúkrahúsi árið 2000, og að ekkert skilgreint fjármagn hafi fengist til að sinna því.
Kjarninn 19. september 2021
Jean-Rémi Chareyre
VG og loftslagsmálin: Að hugsa lengra en þjóðarnefið nær
Kjarninn 19. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd í aðdraganda alþingiskosninganna 2021 – Hluti I
Kjarninn 19. september 2021
Bjarni Jónsson
Stjórnmálaflokkarnir og dánaraðstoð
Kjarninn 19. september 2021
Soffía Sigurðardóttir
Samvinna til árangurs
Kjarninn 19. september 2021
Lesendum Morgunblaðsins og Fréttablaðsins fækkað um 20 prósent frá miðju ári 2019
Lestur Fréttablaðsins hefur helmingast á rúmum áratug og minnkað um 20 prósent frá því nýir eigendur keyptu blaðið um mitt ár 2019. Þróun á lesendahópi Morgunblaðsins er nánast sú sama. Mikið tap er á rekstri beggja dagblaða.
Kjarninn 19. september 2021
Jón Ormur Halldórsson
Pólitíska miðjan hennar Merkel
Kjarninn 19. september 2021
Meira eftir höfundinnOddur Stefánsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None