Bára Huld Beck

Þetta gerðist árið 2017: Byltingu var hrundið af stað undir nafni myllumerkisins #metoo

Mikil vakning varð á Íslandi og í heimsbyggðinni allri varðandi kerfisbundið áreiti, ofbeldi og mismunun sem konur verða fyrir í störfum sínum. Þúsundir kvenna hér á landi hafa skrifað undir áskorun þar sem þær krefjast þess að hlustað sé á þær.

Hvað gerðist?

Í byrjun október birtist umfjöllun um kvikmyndaframleiðandann Harvey Weinstein en í henni greindu leikkonur frá reynslu sinni af ofbeldi af hans hálfu. Hann var ásakaður um að áreita fjölda kvenna en margar leikkonur stigu fram. Harvey Weinstein er annar stofnenda Miramax framleiðslufyrirtækisins en hann hefur framleitt stórmyndir á borð við Pulp Fiction, Clerks, The Crying Game og Sex, Lies and Videotape. Hann hefur ásamt bróður sínum, Bob Weinstein, rekið framleiðslufyrirtækið The Weinstein Company frá árinu 2005. 

Í The New York Times kom fram að Weinstein hafi á þrjátíu ára ferli greitt skaðabætur í að minnsta kosti átta aðskildum málum vegna margvíslegra brota tengdum kynferðisáreitni.

Fjöldi brotaþola er gríðarlegur en líklegt þykir að tugir kvenna hafi orðið fyrir barðinu á honum. Meðal þeirra kvenna eru leikkonurnar Ashley Judd og Rose MacGowan, ítölsk fyrirsæta að nafni Ambra Battilana og tvær aðstoðarkonur Weinstein.

Leikkonan Alyssa Milano, sem er fræg fyrir leik sinn í þáttunum Melrose Place, Whos the Boss og Charmed, var áhrifavaldur þess að #metoo náði slíkri útbreiðslu sem raun ber vitni eftir að hún hvatti á Twitter þann 15. október síðastliðinn konur að stíga fram og segja frá reynslu sinni.  

Auglýsing

Myllumerkið á uppruna sinn í grasrótarsamtökum árið 2006 þegar aðgerðasinninn Tarana Burke bjó það til á samfélagsmiðlinum MySpace. Hugmyndin var sú að tengja saman svartar konur sem orðið höfðu fyrir kynferðisofbeldi og að nota samkennd til að styrkja konur og efla þær. 

Ekki má gleyma þeirri miklu fjölmiðlaumfjöllun sem einkenndi síðastliðið sumar á Íslandi eftir að upp komst að dæmdur kynferðisafbrotamaður, Robert Downey, hefði fengið uppreist æru á síðasta ári. Robert Downey hlaut þriggja ára fangelsisdóm árið 2008 fyrir kynferðisbrot gegn fjórum barnungum stúlkum. Í kjölfarið notaði fólk myllumerkið #höfumhátt sem var ekki síður notað hér á landi til að gefa fórnarlömbum rödd. 

Hvaða afleiðingar hafði það?

Ekki er fyrirséð hver eftirleikur #metoo-byltingarinnar verður en ljóst er að afleiðingarnar hafa verið miklar. Konur hafa í krafti fjöldans risið upp og hafið upp raust sína og sagt frá reynslu sinni af kynferðislegu áreiti, ofbeldi og mismunun. 

Viðbrögðin við #höfumhátt létu ekki á sér standa. Úrskurðarnefnd um upplýsingamál úrskurðaði þann 11. september síðastliðinn að dómsmálaráðuneytinu bæri að láta af hendi allar þær upplýsingar sem tengdust máli Roberts. Í framhaldinu var upp­lýst að faðir Bjarna Benediktssonar forsætisráðherra hefði verið einn með­mæl­anda fyrir því að Hjalti Sig­ur­jón Hauks­son, dæmdur barn­a­níð­ing­ur, fengi upp­reist æru. Sig­ríður And­er­sen dóms­mála­ráð­herra við­ur­kenndi að hafa upp­lýst Bjarna um aðkomu föður hans í júlí. Björt framtíð sleit ríkisstjórnarsamstarfinu í kjölfarið eins og títtnefnt er orðið. 

Eftir að umræðan um #metoo komst í hámæli fóru konur að segja sögur sínar opinberlega, þó flestar nafnlausar. Konur í stjórnmálum riðu á vaðið og sendu frá sér áskorun þann 24. nóvember síðastliðinn. Síðan þá hefur fjöldi starfsstétta gefið út yfirlýsingar þar sem kynferðislegu áreiti, ofbeldi og mismunun er mótmælt. Krafan er skýr: Konur vilja breytingar. Þær vilja að samfélagið viðurkenni vandann og þær hafna núverandi ástandi. Þær krefjast þess að samverkamenn þeirra taki ábyrgð á gjörðum sínum og að verkferlum verði komið í gagnið og viðbragðsáætlanir gangsettar.

Nú hafa rúmlega 4.700 konur úr ýmsum starfsstéttum skrifað undir áskorun þar sem þær setja fram kröfur sínar og deilt með þjóðinni 543 sögum. Hver og ein saga lýsir reynslu konu sem þurft hefur að takast á við áreiti, ofbeldi eða mismunun vegna kyns síns. 

Kon­urnar sem greindu frá reynslu sinni og rufu þagn­ar­múr­inn voru valdar per­sóna árs­ins hjá tíma­rit­inu TIME í byrjun desember en það segir okkur að loksins er farið að hlusta.

Í til­kynn­ingu TIME segir að fólk sem brotið hefur þagn­ar­múr­inn varð­andi kyn­ferð­is­legt ofbeldi og áreitni sé af öllum kyn­þátt­um, úr öllum stétt­um, sinni ýmiss konar störfum og búi víðs ­vegar í heim­in­um. Sam­eig­in­leg reiði þeirra hafi haft í för með sér gríð­ar­lega miklar og átak­an­legar afleið­ing­ar. Vegna áhrifa þessa fólks á árinu 2017 hafi það því hlotið tit­il­inn mann­eskja árs­ins.

Efnisflokkar:
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar