Erdogan lýsir yfir sigri – „Allir ríkisborgarar landsins sigurvegarar“

Recep Tayyip Erdogan var kjörinn forseti Tyrklands í gær en hann fékk 52,5 prósent atkvæða. En hvaða atburðarás leidda upp að þessu augnabliki? Kjarninn kannaði málið.

Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Auglýsing

Recep Tayyip Erdogan var kjör­inn for­seti Tyrk­lands í gær. Hann fékk 52,5 pró­sent atkvæða. Þetta stað­festi for­maður kjör­stjórnar í gær­kvöldi. Þar af leið­andi þarf ekki að kjósa að nýju milli tveggja efstu eftir tvær vik­ur. Muharrem Ince, leið­togi Lýð­ræð­is­flokks­ins CHP, fékk 30,7 pró­sent en kjör­stjórn mun ekki birta loka­nið­ur­stöð­urnar úr for­seta­kosn­ing­unum fyrr en föstu­dag­inn næst­kom­andi.

Erdogan lýsti í gær­kvöldi yfir sigri í kosn­ing­unum og sagði að þjóðin hefði treyst sér til að sitja eitt kjör­tíma­bil til við­bót­ar. Hann hélt ræðu á svölum höf­uð­stöðva AK-­flokks­ins í höf­uð­borg Tyrk­lands. „Sig­ur­veg­ari þess­ara kosn­inga er hver og einn ein­stak­lingur á meðal 81 millj­óna rík­is­borg­ara lands­ins,“ sagði hann. ­Flokkur hans Rétt­læt­is- og þró­un­ar­flokk­ur­inn AK, fékk enn fremur flest atkvæði í þing­kosn­ing­unum en kosið var til þings á sama tíma. Þegar 99 pró­sent atkvæða höfðu verið talin var flokk­ur­inn með 42 pró­sent atkvæða en CHP með 23 pró­sent. Kjör­sókn var góð, eða 87 pró­sent.

Kjarn­inn rifj­aði upp sögu Erdog­ans og atburði síð­ast­lið­inna ára. 

Auglýsing

Víð­tækar stjórn­ar­skrár­breyt­ingar sam­þykktar

Þann 10. des­em­ber árið 2016 setti for­­sæt­is­ráð­herra Tyrk­lands, Binali Yildirim, fram til­­lögur að víð­tækum stjórn­­­ar­­skrár­breyt­ingum sem höfðu það að mark­miði að safna öllu fram­­kvæmd­­ar­­valdi stjórn­­­sýsl­unnar í hendur Erdog­an. Breyt­ing­­arnar voru sam­­þykkt­ar, fyrst af þing­inu og síðar í þjóð­­ar­at­­kvæða­greiðslu, með naumum meiri­hluta í apríl á síð­asta ári. Þær tákn­uðu stærstu umrót í stjórn­­­ar­fari lands­ins frá stofnun lýð­veld­is­ins af Mustafa Kemal Ata­türk árið 1923 eftir sex hund­ruð ára keis­­ara­­dæmi Ottómana.

Stjórn­­­skipan lands­ins var breytt með afger­andi hætti; emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra hefur verið afnumið og hefur fram­­kvæmda­­vald færst að fullu til emb­ætti for­­seta sem mun einnig hafa fullt vald yfir gerð fjár­­­mála­á­ætl­­ana, og hafa völd for­­seta yfir dóms­­vald­inu auk­ist til muna og stjórnar hann nú skipan dóm­­ara. For­­seta lands­ins er ekki lengur skylt að rjúfa tengsl sín við stjórn­­­mála­­flokka og munu þing­­menn ekki lengur geta beint spurn­ingum til for­­set­ans. Þá hafa reglur varð­andi van­­traust­s­til­laga til for­­set­ans verið hertar og þurfa núna 60 pró­sent þing­­manna að sam­­þykkja hana en loka­á­kvörðun verður í höndum stjórn­­­ar­­skrár­réttar sem er að mestu leyti skip­aður af dóm­­urum útnefndum af for­­set­­anum sjálf­­um. Það má segja að stjórn­­­ar­­skrár­breyt­ing­­arnar geri Erdogan að ein­ræð­is­herra og mun hann tækn­i­­lega séð geta gegnt emb­ætti for­­seta fram til árs­ins 2034.

Til­­raun Erdogan er nýr kafli í lang­vinnri bar­áttu hans til að auka völd sín og hafa ýmsir afdrifa­­ríkir atburðir bæði inn­­an­lands og utan stuðlað að auknu rými fyrir ein­ræðistakta í landi sem fyrir rúmum ára­tug síðan stóð í umfangs­­miklum lýð­ræð­is­­legum umbótum til að upp­­­fylla skil­yrði ESB-að­ild­ar. 

Fékk ekki að taka við emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra

Oddur Stef­áns­son skrif­aði frétta­skýr­ingu um ein­ræðistakta Erdogan fyrir Kjarn­ann, en í henni kemur fram að Erdogan hafi verið vin­­sæll borg­­ar­­stjóri í Ist­an­­búl á tíunda ára­tugn­­um. Hann stofn­aði árið 2001 AK-­­flokk­inn sem vann stór­­sigur í þing­­kosn­­ing­unum 2002. 

Erdogan sjálfur gat ekki tekið við emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra strax vegna fang­els­is­­dóms sem hann hlaut árið 1999 fyrir hat­­ur­s­orð­ræðu eftir að hann þuldi ljóð eftir þjóð­ern­is­sinn­ann Ziya Gökalp í ræðu til stuðn­­ings­­manna sinna. Laga­breyt­ingar ári seinna gerðu það að verkum að hann fékk að taka við emb­ætt­inu árið 2003 en ljóst var að hin íslamska þjóð­ern­is­­stefna sem ein­­kenndi hug­­mynda­fræði Erdogan ætti litla sam­­leið með hinu ver­ald­­lega lýð­veldi sem Ata­türk stofn­aði og sem tyrk­­neski her­inn hefur sög­u­­lega álitið sem sitt hlut­verk að vernda.

Erdogan sat á for­­sæt­is­ráð­herra­stóli í ell­efu ár áður en hann varð for­­seti árið 2014 en lífs­­kjör í Tyrk­landi höfðu stór­batnað á þessu tíma­bili. Frá stofnun AK-­­flokks­ins hefur hann haft meiri­hluta á þingi í alls 13 ár og virð­ist vera að Erdogan, sem lét hin ó­hugn­an­­leg­u ­tit­il­orð falla í upp­­haf valda­­tíð sinn­­ar: „Lýð­ræði er eins og lest; þú ferð úr henni þegar þú ert komin á áfanga­­stað,“ telji að tími sé kom­inn til að stíga úr lýð­ræð­is­­lest­inni.

Hryðju­verka­­tíðnin í Tyrk­landi hefur auk­ist til muna síð­­ast­liðin ár en talið er að sjálf­­stæð­is­hreyf­­ing Kúr­da, PKK, hafi staðið fyrir til­­ræði þar sem 400-kílogramma sprengja sprakk í nálægð við leik­vang Besikta­s-­­fót­­boltaliðs­ins í Ist­an­­búl og drap 44 manns þann 10. des­em­ber árið 2016, og bíl­­sprengju sem sprakk fyrir utan Erci­yes-há­­skóla í Kayser­i-­­fylki þann 17. des­em­ber sama ár sem drap 13 manns, en einnig hefur Íslamska ríkið staðið fyr­ir hryðju­verka­ára­sum á borð við sprengju­til­ræðin á Ata­türk-flug­vell­inum í Ist­an­­búl um sum­arið þar sem 41 manns misstu líf­ið.

Mis­heppnað valda­rán

Þann 15. júlí fyrir tveimur árum reyndi hópur her­­for­ingja að ræna völdum í land­inu en mistókst eftir að hafa reynt að ná stjórn á sam­­skipta­æðum lands­ins og þingi ásamt því að reyna að hand­­sama Erdogan sjálf­­an. Talið er að fleiri hópar innan her­s­ins hafi komið sér saman um valda­­ránstil­raun­ina en Erdogan hef­ur lagt alla sök á Cema­at-hóp­inn, íslamska hreyf­­ingu undir stjórn klerks­ins Fet­hullah Gülen sem hefur verið í útlegð í Penn­­syl­van­i­a-­­fylki í Banda­­ríkj­unum frá árinu 1999. Hreyf­­ing Gülen er ýmist kennd við trú eða ákveðna túlkun á hlut­verki og upp­­­bygg­ingu Tyrk­lands, og rekur tyrk­­neska skóla út um allan heim. Gülenistar eru fjöl­­mennir og mátti finna víðs veg­ar í valda­­miklum emb­ættum hjá hinu opin­bera og í við­­skipta­­lífi Tyrk­lands.

Neyð­­ar­á­standi var lýst yfir í kjöl­far valda­­ránstil­raun­­ar­innar og á skömmum tíma hafði Erdogan látið hand­­taka um 40 ­þús­und ein­stak­l­inga sem taldir voru tengj­­ast atburð­unum á einn eða annan hátt. Þá hafði um eitt hund­rað þús­und opin­berum starfs­­mönnum verið sagt upp ásamt þús­unda blaða­­manna og fræð­i­­manna. Jafn­­vel áður en valda­­ránstil­raunin átti sér stað voru flestir fjöl­miðlar í land­inu hlið­hollir eða jafn­­vel bein­línis stjórnað af stuðn­­ings­­mönnum AK-­­flokks­ins en í kjöl­far hennar hefur ver­ið sótt enn harð­­ara að óháðum fjöl­miðl­um.

Seðlabanki Bandaríkjanna lækkar vexti og segir óvissu í heimsbúskapnum
Þetta er önnur lækkunin á skömmum tíma, en þar áður höfðu vextir ekki lækkað í áratug.
Kjarninn 18. september 2019
Innlendar eignir nú 72 prósent af eignum lífeyrissjóða
Lífeyrissjóðir landsmanna hafa stækkaðir mikið í eignum talið, á undanförnum árum. Innlán sjóðanna nema tæplega 170 milljörðum.
Kjarninn 18. september 2019
Bergþór Ólason orðinn nefndarformaður á ný
Nýr formaður umhverfis- og samgöngunefndar var kjörinn í dag með tveimur atkvæðum.
Kjarninn 18. september 2019
Íslendingar endurvinna minnst á Norðurlöndunum
Magn heimilisúrgangs á hvern íbúa hér á landi hefur aukist með hverju ári frá hruni og náði magnið nýju hámarki árið 2017 með rúmlega 650 kílóum á hvern íbúa. Jafnframt endurvinna Íslendingar minnst af heimilissorpi af öllum Norðurlöndunum.
Kjarninn 18. september 2019
Takmarka þarf notkun á reiðufé í spilakössum til að stöðva peningaþvætti
Í aðgerðaráætlun gegn peningaþvætti er lagt til að lögum verði breytt þannig að nafnlausir spilarar í spilakössum geti ekki sett háar fjárhæðir í þá, tekið þær síðan út sem vinninga og látið leggja þær inn á sig sem löglega vinninga.
Kjarninn 18. september 2019
Leggj­a enn og aftur fram frum­­varp um refs­ing­ar við tálm­un
Umdeilt tálmunarfrumvarp hefur verið lagt fram á ný á Alþingi.
Kjarninn 18. september 2019
Kristbjörn Árnason
Pantaðar pólitískar tillögur frá OECD og AGS
Leslistinn 18. september 2019
Nú geta mötuneyti sýnt kolefnisspor máltíða
Kolefnisreiknivélin Matarspor, sem reiknar og sýnir kolefnisspor máltíða og ber það saman við akstur fólksbíla, stendur nú mötuneytum og matsölustöðum til boða gegn greiðslu. Reiknivélin á að auðvelda fólki að taka upplýstar ákvarðanir um eigin neyslu.
Kjarninn 18. september 2019
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar