Erdogan lýsir yfir sigri – „Allir ríkisborgarar landsins sigurvegarar“

Recep Tayyip Erdogan var kjörinn forseti Tyrklands í gær en hann fékk 52,5 prósent atkvæða. En hvaða atburðarás leidda upp að þessu augnabliki? Kjarninn kannaði málið.

Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Auglýsing

Recep Tayyip Erdogan var kjör­inn for­seti Tyrk­lands í gær. Hann fékk 52,5 pró­sent atkvæða. Þetta stað­festi for­maður kjör­stjórnar í gær­kvöldi. Þar af leið­andi þarf ekki að kjósa að nýju milli tveggja efstu eftir tvær vik­ur. Muharrem Ince, leið­togi Lýð­ræð­is­flokks­ins CHP, fékk 30,7 pró­sent en kjör­stjórn mun ekki birta loka­nið­ur­stöð­urnar úr for­seta­kosn­ing­unum fyrr en föstu­dag­inn næst­kom­andi.

Erdogan lýsti í gær­kvöldi yfir sigri í kosn­ing­unum og sagði að þjóðin hefði treyst sér til að sitja eitt kjör­tíma­bil til við­bót­ar. Hann hélt ræðu á svölum höf­uð­stöðva AK-­flokks­ins í höf­uð­borg Tyrk­lands. „Sig­ur­veg­ari þess­ara kosn­inga er hver og einn ein­stak­lingur á meðal 81 millj­óna rík­is­borg­ara lands­ins,“ sagði hann. ­Flokkur hans Rétt­læt­is- og þró­un­ar­flokk­ur­inn AK, fékk enn fremur flest atkvæði í þing­kosn­ing­unum en kosið var til þings á sama tíma. Þegar 99 pró­sent atkvæða höfðu verið talin var flokk­ur­inn með 42 pró­sent atkvæða en CHP með 23 pró­sent. Kjör­sókn var góð, eða 87 pró­sent.

Kjarn­inn rifj­aði upp sögu Erdog­ans og atburði síð­ast­lið­inna ára. 

Auglýsing

Víð­tækar stjórn­ar­skrár­breyt­ingar sam­þykktar

Þann 10. des­em­ber árið 2016 setti for­­sæt­is­ráð­herra Tyrk­lands, Binali Yildirim, fram til­­lögur að víð­tækum stjórn­­­ar­­skrár­breyt­ingum sem höfðu það að mark­miði að safna öllu fram­­kvæmd­­ar­­valdi stjórn­­­sýsl­unnar í hendur Erdog­an. Breyt­ing­­arnar voru sam­­þykkt­ar, fyrst af þing­inu og síðar í þjóð­­ar­at­­kvæða­greiðslu, með naumum meiri­hluta í apríl á síð­asta ári. Þær tákn­uðu stærstu umrót í stjórn­­­ar­fari lands­ins frá stofnun lýð­veld­is­ins af Mustafa Kemal Ata­türk árið 1923 eftir sex hund­ruð ára keis­­ara­­dæmi Ottómana.

Stjórn­­­skipan lands­ins var breytt með afger­andi hætti; emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra hefur verið afnumið og hefur fram­­kvæmda­­vald færst að fullu til emb­ætti for­­seta sem mun einnig hafa fullt vald yfir gerð fjár­­­mála­á­ætl­­ana, og hafa völd for­­seta yfir dóms­­vald­inu auk­ist til muna og stjórnar hann nú skipan dóm­­ara. For­­seta lands­ins er ekki lengur skylt að rjúfa tengsl sín við stjórn­­­mála­­flokka og munu þing­­menn ekki lengur geta beint spurn­ingum til for­­set­ans. Þá hafa reglur varð­andi van­­traust­s­til­laga til for­­set­ans verið hertar og þurfa núna 60 pró­sent þing­­manna að sam­­þykkja hana en loka­á­kvörðun verður í höndum stjórn­­­ar­­skrár­réttar sem er að mestu leyti skip­aður af dóm­­urum útnefndum af for­­set­­anum sjálf­­um. Það má segja að stjórn­­­ar­­skrár­breyt­ing­­arnar geri Erdogan að ein­ræð­is­herra og mun hann tækn­i­­lega séð geta gegnt emb­ætti for­­seta fram til árs­ins 2034.

Til­­raun Erdogan er nýr kafli í lang­vinnri bar­áttu hans til að auka völd sín og hafa ýmsir afdrifa­­ríkir atburðir bæði inn­­an­lands og utan stuðlað að auknu rými fyrir ein­ræðistakta í landi sem fyrir rúmum ára­tug síðan stóð í umfangs­­miklum lýð­ræð­is­­legum umbótum til að upp­­­fylla skil­yrði ESB-að­ild­ar. 

Fékk ekki að taka við emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra

Oddur Stef­áns­son skrif­aði frétta­skýr­ingu um ein­ræðistakta Erdogan fyrir Kjarn­ann, en í henni kemur fram að Erdogan hafi verið vin­­sæll borg­­ar­­stjóri í Ist­an­­búl á tíunda ára­tugn­­um. Hann stofn­aði árið 2001 AK-­­flokk­inn sem vann stór­­sigur í þing­­kosn­­ing­unum 2002. 

Erdogan sjálfur gat ekki tekið við emb­ætti for­­sæt­is­ráð­herra strax vegna fang­els­is­­dóms sem hann hlaut árið 1999 fyrir hat­­ur­s­orð­ræðu eftir að hann þuldi ljóð eftir þjóð­ern­is­sinn­ann Ziya Gökalp í ræðu til stuðn­­ings­­manna sinna. Laga­breyt­ingar ári seinna gerðu það að verkum að hann fékk að taka við emb­ætt­inu árið 2003 en ljóst var að hin íslamska þjóð­ern­is­­stefna sem ein­­kenndi hug­­mynda­fræði Erdogan ætti litla sam­­leið með hinu ver­ald­­lega lýð­veldi sem Ata­türk stofn­aði og sem tyrk­­neski her­inn hefur sög­u­­lega álitið sem sitt hlut­verk að vernda.

Erdogan sat á for­­sæt­is­ráð­herra­stóli í ell­efu ár áður en hann varð for­­seti árið 2014 en lífs­­kjör í Tyrk­landi höfðu stór­batnað á þessu tíma­bili. Frá stofnun AK-­­flokks­ins hefur hann haft meiri­hluta á þingi í alls 13 ár og virð­ist vera að Erdogan, sem lét hin ó­hugn­an­­leg­u ­tit­il­orð falla í upp­­haf valda­­tíð sinn­­ar: „Lýð­ræði er eins og lest; þú ferð úr henni þegar þú ert komin á áfanga­­stað,“ telji að tími sé kom­inn til að stíga úr lýð­ræð­is­­lest­inni.

Hryðju­verka­­tíðnin í Tyrk­landi hefur auk­ist til muna síð­­ast­liðin ár en talið er að sjálf­­stæð­is­hreyf­­ing Kúr­da, PKK, hafi staðið fyrir til­­ræði þar sem 400-kílogramma sprengja sprakk í nálægð við leik­vang Besikta­s-­­fót­­boltaliðs­ins í Ist­an­­búl og drap 44 manns þann 10. des­em­ber árið 2016, og bíl­­sprengju sem sprakk fyrir utan Erci­yes-há­­skóla í Kayser­i-­­fylki þann 17. des­em­ber sama ár sem drap 13 manns, en einnig hefur Íslamska ríkið staðið fyr­ir hryðju­verka­ára­sum á borð við sprengju­til­ræðin á Ata­türk-flug­vell­inum í Ist­an­­búl um sum­arið þar sem 41 manns misstu líf­ið.

Mis­heppnað valda­rán

Þann 15. júlí fyrir tveimur árum reyndi hópur her­­for­ingja að ræna völdum í land­inu en mistókst eftir að hafa reynt að ná stjórn á sam­­skipta­æðum lands­ins og þingi ásamt því að reyna að hand­­sama Erdogan sjálf­­an. Talið er að fleiri hópar innan her­s­ins hafi komið sér saman um valda­­ránstil­raun­ina en Erdogan hef­ur lagt alla sök á Cema­at-hóp­inn, íslamska hreyf­­ingu undir stjórn klerks­ins Fet­hullah Gülen sem hefur verið í útlegð í Penn­­syl­van­i­a-­­fylki í Banda­­ríkj­unum frá árinu 1999. Hreyf­­ing Gülen er ýmist kennd við trú eða ákveðna túlkun á hlut­verki og upp­­­bygg­ingu Tyrk­lands, og rekur tyrk­­neska skóla út um allan heim. Gülenistar eru fjöl­­mennir og mátti finna víðs veg­ar í valda­­miklum emb­ættum hjá hinu opin­bera og í við­­skipta­­lífi Tyrk­lands.

Neyð­­ar­á­standi var lýst yfir í kjöl­far valda­­ránstil­raun­­ar­innar og á skömmum tíma hafði Erdogan látið hand­­taka um 40 ­þús­und ein­stak­l­inga sem taldir voru tengj­­ast atburð­unum á einn eða annan hátt. Þá hafði um eitt hund­rað þús­und opin­berum starfs­­mönnum verið sagt upp ásamt þús­unda blaða­­manna og fræð­i­­manna. Jafn­­vel áður en valda­­ránstil­raunin átti sér stað voru flestir fjöl­miðlar í land­inu hlið­hollir eða jafn­­vel bein­línis stjórnað af stuðn­­ings­­mönnum AK-­­flokks­ins en í kjöl­far hennar hefur ver­ið sótt enn harð­­ara að óháðum fjöl­miðl­um.

Segir rannsókn á afskiptum Rússa á kosningunum mistök
Donald Trump Bandaríkjaforseti og Vladimír Pútín Rússlandsforseti ræddu erfið samskipti ríkjanna á einkafundi í Helsinki í dag. Trump segir að rannsókn Bandaríkjamanna á meintum afskiptum Rússa af forsetakosningunum vera mistök.
Kjarninn 16. júlí 2018
Kolbrún Baldursdóttir
Kominn tími til að hugsa út fyrir boxið og byrja að framkvæma
Kjarninn 16. júlí 2018
Deila um uppbyggingu við Elliðaárdal - Er dalurinn friðaður eða ekki?
Minnihluti borgarstjórnar leggst gegn breytingu á deiliskipulagi við Elliðaárdal vegna uppbyggingar í Vogabyggð og Stekkjarbakka. Borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins segir um freistnivanda að ræða vegna húsnæðisskorts. Vernda þurfi græn svæði í borginni.
Kjarninn 16. júlí 2018
Skúli Mogensen, forstjóri og eigandi WOW air
Segja spurningum enn ósvarað um WOW og Icelandair
Afkomutilkynningar Icelandair og WOW air vekja upp fjölmargar spurningar, samkvæmt nýrri frétt á vef Túrista.
Kjarninn 16. júlí 2018
Donald Trump Bandaríkjaforseti og Vladimir Pútín Rússlandsforseti
Trump og Pútín hittast loksins í Helsinki
Yfir stendur fyrsti leiðtogafundur Donalds Trump og Vladimir Pútín í Helsinki. Þrátt fyrir vilja beggja leiðtoga um að vilja bæta samskipti sín á milli er búist við erfiðum fundi þar sem mikið hefur gengið á í samskiptum ríkjanna á undanförnum misserum.
Kjarninn 16. júlí 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Glansfundur í Helsinki?
Kjarninn 16. júlí 2018
Ríkisstjórnin fundar á Snæfellsnesi vegna byggðarmála
Ríkisstjórnarfundur verður haldinn að Langaholti í Snæfellsbæ í dag. Þingfundir verða haldnir á morgun og hinn vegna fullveldisafmælisins.
Kjarninn 16. júlí 2018
Hermundur Sigmundsson
Eldri borgarar - höldum okkur virkum
Kjarninn 15. júlí 2018
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar