Erdogan lýsir yfir sigri – „Allir ríkisborgarar landsins sigurvegarar“

Recep Tayyip Erdogan var kjörinn forseti Tyrklands í gær en hann fékk 52,5 prósent atkvæða. En hvaða atburðarás leidda upp að þessu augnabliki? Kjarninn kannaði málið.

Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Recep Tayyip Erdogan fagnar með stuðningsmönnum sínum í gær.
Auglýsing

Recep Tayyip Erdogan var kjörinn forseti Tyrklands í gær. Hann fékk 52,5 prósent atkvæða. Þetta staðfesti formaður kjörstjórnar í gærkvöldi. Þar af leiðandi þarf ekki að kjósa að nýju milli tveggja efstu eftir tvær vikur. Muharrem Ince, leiðtogi Lýðræðisflokksins CHP, fékk 30,7 prósent en kjörstjórn mun ekki birta lokaniðurstöðurnar úr forsetakosningunum fyrr en föstudaginn næstkomandi.

Erdogan lýsti í gærkvöldi yfir sigri í kosningunum og sagði að þjóðin hefði treyst sér til að sitja eitt kjörtímabil til viðbótar. Hann hélt ræðu á svölum höfuðstöðva AK-flokksins í höfuðborg Tyrklands. „Sigurvegari þessara kosninga er hver og einn einstaklingur á meðal 81 milljóna ríkisborgara landsins,“ sagði hann. Flokkur hans Réttlætis- og þróunarflokkurinn AK, fékk enn fremur flest atkvæði í þingkosningunum en kosið var til þings á sama tíma. Þegar 99 prósent atkvæða höfðu verið talin var flokkurinn með 42 prósent atkvæða en CHP með 23 prósent. Kjörsókn var góð, eða 87 prósent.

Kjarninn rifjaði upp sögu Erdogans og atburði síðastliðinna ára. 

Auglýsing

Víðtækar stjórnarskrárbreytingar samþykktar

Þann 10. des­em­ber árið 2016 setti for­sæt­is­ráð­herra Tyrk­lands, Binali Yildirim, fram til­lögur að víð­tækum stjórn­ar­skrár­breyt­ingum sem höfðu það að mark­miði að safna öllu fram­kvæmd­ar­valdi stjórn­sýsl­unnar í hendur Erdogan. Breyt­ing­arnar voru sam­þykkt­ar, fyrst af þing­inu og síðar í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu, með naumum meirihluta í apríl á síðasta ári. Þær táknuðu stærstu umrót í stjórn­ar­fari lands­ins frá stofnun lýð­veld­is­ins af Mustafa Kemal Ata­türk árið 1923 eftir sex hund­ruð ára keis­ara­dæmi Ottómana.

Stjórn­skipan lands­ins var breytt með afger­andi hætti; emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra hefur verið afnumið og hefur fram­kvæmda­vald færst að fullu til emb­ætti for­seta sem mun einnig hafa fullt vald yfir gerð fjár­mála­á­ætl­ana, og hafa völd for­seta yfir dóms­vald­inu auk­ist til muna og stjórnar hann nú skipan dóm­ara. For­seta lands­ins er ekki lengur skylt að rjúfa tengsl sín við stjórn­mála­flokka og munu þing­menn ekki lengur geta beint spurn­ingum til for­set­ans. Þá hafa reglur varð­andi van­traust­s­til­laga til for­set­ans verið hertar og þurfa núna 60 prósent þing­manna að sam­þykkja hana en loka­á­kvörðun verður í höndum stjórn­ar­skrár­réttar sem er að mestu leyti skip­aður af dóm­urum útnefndum af for­set­anum sjálf­um. Það má segja að stjórn­ar­skrár­breyt­ing­arnar geri Erdogan að ein­ræð­is­herra og mun hann tækni­lega séð geta gegnt emb­ætti for­seta fram til árs­ins 2034.

Til­raun Erdogan er nýr kafli í lang­vinnri bar­áttu hans til að auka völd sín og hafa ýmsir afdrifa­ríkir atburðir bæði inn­an­lands og utan stuðlað að auknu rými fyrir ein­ræðistakta í landi sem fyrir rúmum ára­tug síðan stóð í umfangs­miklum lýð­ræð­is­legum umbótum til að upp­fylla skil­yrði ESB-að­ildar. 

Fékk ekki að taka við emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra

Oddur Stefánsson skrifaði fréttaskýringu um einræðistakta Erdogan fyrir Kjarnann, en í henni kemur fram að Erdogan hafi verið vin­sæll borg­ar­stjóri í Ist­an­búl á tíunda ára­tugn­um. Hann stofn­aði árið 2001 AK-­flokk­inn sem vann stór­sigur í þing­kosn­ing­unum 2002. 

Erdogan sjálfur gat ekki tekið við emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra strax vegna fang­els­is­dóms sem hann hlaut árið 1999 fyrir hat­urs­orð­ræðu eftir að hann þuldi ljóð eftir þjóð­ern­is­sinn­ann Ziya Gökalp í ræðu til stuðn­ings­manna sinna. Laga­breyt­ingar ári seinna gerðu það að verkum að hann fékk að taka við emb­ætt­inu árið 2003 en ljóst var að hin íslamska þjóð­ern­is­stefna sem ein­kenndi hug­mynda­fræði Erdogan ætti litla sam­leið með hinu ver­ald­lega lýð­veldi sem Ata­türk stofn­aði og sem tyrk­neski her­inn hefur sögu­lega álitið sem sitt hlut­verk að vernda.

Erdogan sat á for­sæt­is­ráð­herra­stóli í ell­efu ár áður en hann varð for­seti árið 2014 en lífs­kjör í Tyrk­landi höfðu stór­batnað á þessu tíma­bili. Frá stofnun AK-­flokks­ins hefur hann haft meiri­hluta á þingi í alls 13 ár og virð­ist vera að Erdogan, sem lét hin ó­hugn­an­leg­u ­tit­il­orð falla í upp­haf valda­tíð sinn­ar: „Lýð­ræði er eins og lest; þú ferð úr henni þegar þú ert komin á áfanga­stað,“ telji að tími sé kom­inn til að stíga úr lýð­ræð­is­lest­inni.

Hryðju­verka­tíðnin í Tyrk­landi hefur auk­ist til muna síð­astliðin ár en talið er að sjálf­stæð­is­hreyf­ing Kúr­da, PKK, hafi staðið fyrir til­ræði þar sem 400-kílogramma sprengja sprakk í nálægð við leik­vang Besikta­s-­fót­boltaliðs­ins í Ist­an­búl og drap 44 manns þann 10. des­em­ber árið 2016, og bíl­sprengju sem sprakk fyrir utan Erci­yes-há­skóla í Kayser­i-­fylki þann 17. des­em­ber sama ár sem drap 13 manns, en einnig hefur Íslamska ríkið staðið fyr­ir hryðju­verka­ára­sum á borð við sprengju­til­ræðin á Ata­türk-flug­vell­inum í Ist­an­búl um sumarið þar sem 41 manns misstu líf­ið.

Misheppnað valdarán

Þann 15. júlí fyrir tveimur árum reyndi hópur her­for­ingja að ræna völdum í land­inu en mistókst eftir að hafa reynt að ná stjórn á sam­skipta­æðum lands­ins og þingi ásamt því að reyna að hand­sama Erdogan sjálf­an. Talið er að fleiri hópar innan hers­ins hafi komið sér saman um valda­ránstil­raun­ina en Erdogan hef­ur lagt alla sök á Cema­at-hóp­inn, íslamska hreyf­ingu undir stjórn klerks­ins Fet­hullah Gülen sem hefur verið í útlegð í Penn­syl­vani­a-­fylki í Banda­ríkj­unum frá árinu 1999. Hreyf­ing Gülen er ýmist kennd við trú eða ákveðna túlkun á hlut­verki og upp­bygg­ingu Tyrk­lands, og rekur tyrk­neska skóla út um allan heim. Gülenistar eru fjöl­mennir og mátti finna víðs veg­ar í valda­miklum emb­ættum hjá hinu opin­bera og í við­skipta­lífi Tyrk­lands.

Neyð­ar­á­standi var lýst yfir í kjöl­far valda­ránstil­raun­ar­innar og á skömmum tíma hafði Erdogan látið hand­taka um 40 ­þús­und ein­stak­linga sem taldir voru tengj­ast atburð­unum á einn eða annan hátt. Þá hafði um eitt hund­rað þús­und opin­berum starfs­mönnum verið sagt upp ásamt þús­unda blaða­manna og fræði­manna. Jafn­vel áður en valda­ránstil­raunin átti sér stað voru flestir fjöl­miðlar í land­inu hlið­hollir eða jafn­vel bein­línis stjórnað af stuðn­ings­mönnum AK-­flokks­ins en í kjöl­far hennar hefur ver­ið sótt enn harð­ara að óháðum fjöl­miðlum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Svona mun Sigurboginn líta út fram til 3. október
Sigurboginn klæddur í 25 þúsund fermetra plastklæði
Fyrsta stóra verkefni Christo og Jeanne-Claude hefur litið dagsins ljós eftir andlát Christo. Það hefur verið lengi í undirbúningi en um þúsund manns koma að uppsetningunni og kostnaður nemur rúmum tveimur milljörðum króna.
Kjarninn 18. september 2021
Ragnar Þór Ingólfsson
Land tækifæranna, fyrir útvalda!
Kjarninn 18. september 2021
Líkurnar á að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur haldi velli komnar niður í 38 prósent
Í lok ágúst voru líkurnar á því að sitjandi ríkisstjórn myndi halda 60 prósent. Þær hafa minnkað hratt en á sama tíma hafa líkurnar á myndun fjögurra flokka stjórnar án Sjálfstæðisflokks aukist umtalsvert.
Kjarninn 18. september 2021
Sólveig Anna Jónsdóttir
Sjálfsvirðing
Kjarninn 18. september 2021
Bára Huld Beck
Trúir einhver þessari konu?
Kjarninn 18. september 2021
Stefán Ólafsson
Rangfærslur Áslaugar Örnu um skatta
Kjarninn 18. september 2021
Utanríkisráðuneytið afturkallaði einungis eitt liprunarbréf af öllum þeim sem gefin voru út eftir að faraldur COVID-19 skall á.
Einungis eitt liprunarbréf afturkallað af fleiri en tvö þúsund slíkum
Liprunarbréfið sem Jakob Frímann Magnússon óskaði eftir fyrir barn vinar síns í mars í fyrra er það eina sem utanríkisráðuneytið hefur þurft að afturkalla af fleiri en tvö þúsund slíkum sem gefin voru út eftir að faraldur COVID-19 hófst.
Kjarninn 18. september 2021
Steinar Frímannsson
Óvissuferð án fyrirheits – Umhverfisstefna Framsóknarflokks
Kjarninn 17. september 2021
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar