10 staðreyndir um Færeyjar

Þessa helgina stendur yfir Ólafsvaka á Færeyjum, sem er gjarnan talin óopinber þjóðhátíð þar í landi. Í tilefni hennar ákvað Kjarninn að taka saman tíu staðreyndir um þessa smáu frændþjóð okkar.

Færeyski fáninn
Auglýsing

1. 18 Fær­eyjar

Fær­eyj­arnar eru 18 tals­ins, þar af eru 17 þeirra í byggð, og spanna tæpa 1.400 fer­kíló­metra. Fær­ey­ingar telja rétt rúm­lega 50 þús­und­um, en höf­uð­borg og fjöl­menn­asti bær eyj­anna er Þórs­höfn, eða Tórshavn, með um 13 þús­und íbú­a. 

2. Tyrkja­rán og her­nám Breta

Elstu forn­leifar um manna­ferðir á eyj­unum eru 1700 ára gaml­ar, en nor­rænir og breskir menn sett­ust þar fyrst að um 800. Fyrstur þeirra er tal­inn vera Grím­ur ­Kam­ban, sem átti ættir sínar að rekja til Bret­landseyja. Saga Fær­ey­inga er að mörgu leyti svipuð og Íslands­saga, til að mynda átti sér stað Tyrkja­rán árið 1629, þjóð­ern­is­vakn­ing á 19. öld­inni og her­nám Breta árið 1940. Fær­ey­ingar hafa einnig löngum verið nánir banda­menn Íslands og lán­uðu íslenska rík­inu til dæmis 6,6 millj­örðum króna eftir hrunið í októ­ber 2008, fyrst allra þjóða. 

3. Heima­stjórn undir Dan­mörku

Fær­eyjar til­heyra kon­ungs­ríki Dan­merk­ur, ásamt Dan­mörku og Græn­landi, og er því Dana­drottn­ing form­legur þjóð­höfð­ingi eyj­anna. Þjóðin hefur þó eigin heima­stjórn, sem hún fékk árið 1948. Heima­stjórnin hefur æðsta fram­kvæmda­vald í flestum mála­flokk­um, utan lög­gæslu, æðsta dóms­valds og utan­rík­is­mála. For­maður heima­stjórn­ar­innar er kall­aður lög­maður Fær­eyja, en Aksel V. Jo­hann­es­en hefur gegnt því emb­ætti frá árinu 2015. 

Auglýsing

4. Yvir­gangs­fólk við bumbu

Tungu­mál Fær­ey­inga, fær­eyska, kemur úr ­forn­nor­ræn­um ­mál­lýskum eins og íslenska. Nútíma­rit­mál á fær­eysku varð samt ekki til fyrr en undir lok 19. aldar og tók mið af íslensku rit­máli. Frels­is­hetjan Jón Sig­urðs­son var helsti aðstoð­ar­maður Fær­ey­ing­anna við að sníða fær­eyska staf­setn­ingu. Rit­málið lík­ist því mjög íslensku, þótt sömu orð hafi ekki alltaf sömu merk­ingu í báðum lönd­um. Til dæmis eru orðin „Hryðju­verka­menn með sprengju“ þýdd yfir á fær­eysku sem „Yvir­gangs­fólk við bumbu.“ 

5. Rík­ari en Dan­mörk

Í fyrra var lands­fram­leiðsla Fær­ey­inga rúmar sex millj­ónir íslenskra króna á mann og var hún hærri en í Sví­þjóð, Finn­landi og Dan­mörku. Helsta tekju­lind þeirra er sjáv­ar­út­vegur og fisk­eldi, en eitt stærsta fyr­ir­tæki eyj­anna er lax­eld­is­fyr­ir­tækið Bakka­frost. Stór hluti af þjóð­ar­tekjum Fær­ey­inga er í formi ­styrkja frá Dan­mörku, en árið 2011 námu þeir 13% af lands­fram­leiðslu.

6. Íþróttagarpar

Líkt og Íslend­ingar hafa ýmsir Fær­ey­ingar náð góðum árangri í íþróttum þrátt fyrir fámenni þjóðar sinn­ar. Þekkt­asti íþrótta­maður þeirra er Pál­l Joen­sen sund­mað­ur, en hann náði brons­verð­launum á heims­meist­ara­móti Alþjóða­sund­sam­bands­ins, FINA, árið 2012.  Einnig spil­aði fót­bolta­mað­ur­inn  Gunn­ar Ni­el­sen í ensku Úrvals­deild­inni með­ Manchester City. Gunnar spilar nú sem mark­maður FH.

7. Mikil lífs­gæði

Fær­eyjar koma til­tölu­lega vel út á ýmsum mæli­kvörðum um lífs­gæði. Árið 2016 var atvinnu­leysi þar í landi 2,8%, auk þess sem eyj­arnar bjuggu við næst­mesta jöfnuð í heimi með Gin­i-­stuðul upp á 0,23. Lífslífur við fæð­ingu voru 78 ár meðal karl­manna og 83,2 ár meðal kven­manna í fyrra, sem er nokkuð lægra en á Íslandi en hærra en í Dan­mörku. 

8. Hval­veiðar og sam­kyn­hneigðir

Fær­ey­ingar hafa orðið þekktir fyrir íhalds­söm við­horf í garð sam­kyn­hneigðra, en þekkt var þegar þing­maður þeirra, J­en­is a­v Rana, neit­aði að mæta til kvöld­verð­ar­boðs með Jóhönnu Sig­urð­ar­dóttur árið 2010. Jóhanna var þá for­sæt­is­ráð­herra Íslands, en  Jen­is kvaðst ekki vilja mæta vegna kyn­hneigðar henn­ar. Enn fremur sögðu Sam­tökin 78 sam­kyn­hneigða Fær­ey­inga yfir­gefa heima­landið sitt í stórum stíl vegna ótta við ofsóknir árið 2006. Síðan þá hefur margt áunn­ist í rétt­inda­bar­áttu þeirra, en sam­kyn­hneigðir fengu laga­lega vernd gegn ofsóknum seinna sama ár auk þess sem hjóna­bönd þeirra voru lög­leidd fyrir tveimur árum síð­an.

Þjóðin hefur einnig verið gagn­rýnd fyrir hval­veiði sína, og þá sér­stak­lega veiði­að­ferð­ina sem þeir kalla Grind­ar­dráp.Síð­asta Grind­ar­dráp átti sér stað síð­ast­lið­inn þriðju­dag, en talið er að Fær­ey­ingar veiði á bil­inu 800 til 900 grind­hvali með þess­ari aðferð árlega.

9. Nokkur „heims­met“ Íslend­inga slegin

Vegna lít­ils íbúa­fjölda hafa Fær­ey­ing­ar, líkt og Íslend­ing­ar, slegið mörg heims­met þegar miðað er við höfða­tölu. Raunar slá þeir einnig nokkur met sem stundum hafa verið eignuð Íslend­ingum á heims­vísu, til að mynda í fjölda nóbels­verð­launa­hafa miðað við mann­fjölda. Einnig er talið að þjóð­þing Fær­ey­inga, Tín­ga­nes, sé að minnsta kosti fimm árum eldra en Alþingi og því mögu­lega elsta starf­andi þjóð­þing í heim­i.  

10. Ólavsøka

Hátíð­in Ólafsvaka, eða Ólavsøka er haldin hátíð­leg dag­ana 28. og 29. júlí, en Fær­ey­ingar líta gjarnan á hana sem þjóð­há­tíð sína. Hún er kennd við Ólaf Har­alds­son, kon­ung Nor­egs á ell­eftu öld og inni­heldur marga við­burði, líkt og kapp­róð­ur, tón­leikar og dans­leikir þar sem dans­aður er fær­eyskur keðju­dans.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kostnaður við rekstur þjóðkirkjunnar greiðist úr ríkissjóði þar sem kirkjan og ríki eru ekki aðskilin hérlendis.
Prestar ósáttir við tillögu um að hætta að rukka fyrir hjónavígslur, skírnir og útfarir
Lagt hefur verið til að hætt verði að rukka fyrir aukaverk presta. Það þyki fráhrindandi að prestur sem þjónar fólki á gleði- og sorgarstundum sendi viðkomandi síðan reikning. Einkum sé þetta „slæm birtingarmynd þegar um efnalítið fólk er að ræða.“
Kjarninn 18. október 2021
Á meðal íbúða sem Bjarg leigufélag, sem er óhagnaðardrifið, hefur byggt og leigir nú út eru íbúðir við Hallgerðargötu í Laugarneshverfi.
Þeir sem leigja af óhagnaðardrifnum leigufélögum mun ánægðari en aðrir
Uppbygging almennra íbúða í gegnum óhagnaðardrifin leigufélög hefur aukið verulega framboð á húsnæði fyrir fólk með lágar tekjur. Leigjendur í kerfinu eru mun ánægðari en aðrir leigjendur og telja sig búa við meira húsnæðisöryggi.
Kjarninn 18. október 2021
Húsnæði Seðlabanka Íslands
Gagnrýnir skarpa hækkun sveiflujöfnunaraukans
Dósent í fjármálum við Háskóla Íslands segir mikla hækkun á eiginfjárkröfum fjármálafyrirtækja ekki vera í samræmi við eigið áhættumat Seðlabankans og úr takti við helstu samanburðarlönd.
Kjarninn 17. október 2021
Búinn að eyða 500 til 600 klukkustundum samhliða fullri dagvinnu í eldgosið
Ljósmyndabókin „Í návígi við eldgos“ inniheldur 100 tilkomumestu og skemmtilegustu myndirnar úr ferðum Daníels Páls Jónssonar að eldgosinu í Fagradalsfjalli. Hann safnar nú fyrir útgáfu hennar.
Kjarninn 17. október 2021
Þótt ferðamenn séu farnir að heimsækja Ísland í meira magni en í fyrra, og störfum í geiranum hafi samhliða fjölgað, er langur vegur að því að ferðaþjónustan skapi jafn mörg störf og hún gerði fyrir heimsfaraldur.
Langtímaatvinnuleysi 143 prósent meira en það var fyrir kórónuveirufaraldur
Þótt almennt atvinnuleysi sé komið niður í sömu hlutfallstölu og fyrir faraldur þá er atvinnuleysið annars konar nú. Þúsundir eru á tímabundnum ráðningastyrkjum og 44 prósent atvinnulausra hafa verið án vinnu í ár eða lengur.
Kjarninn 17. október 2021
Eiríkur Ragnarsson
Af hverju er aldrei neitt til í IKEA?
Kjarninn 17. október 2021
Karl Gauti Hjaltason er oddviti Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi.
„Það er búið að eyðileggja atkvæðin í þessu kjördæmi“
Atkvæðin í kosningunum í Norðvesturkjördæmi „eru því miður ónýt,“ segir Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi sýslumaður og „vafaþingmaður“ Miðflokksins. „Það getur enginn í raun og veru treyst því að ekki hafi verið átt við þessi atkvæði“.
Kjarninn 17. október 2021
Gabby Petito
Verður morðið á Gabby Petito leyst á TikTok?
Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði, segir enga ástæðu til að óttast breyttan veruleika við umfjöllun sakamála en mikilvægt sé að að gera greinarmun á sakamálum sem afþreyingu og lögreglurannsókn.
Kjarninn 17. október 2021
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar