Breytum ekki konum, breytum samfélaginu – Baráttan heldur áfram

Kvennafrídagurinn er haldinn í fimmta sinn í dag og eru konur hvattar að leggja niður vinnu kl. 14.55. Barátta kvenna fyrir launajafnrétti hefur nú staðið yfir í tugi ára.

Kvennafrídagurinn 1975
Kvennafrídagurinn 1975
Auglýsing

Kvenna­frí­dag­­ur­inn er runn­inn upp í fimmta sinn og í dag eru konur hvattar til að leggja niður vinnu klukkan 14.55 og fylkja liði á samtöð­u­fund á Arn­­ar­hóli klukkan hálf fjög­­ur. Þetta er í fimmta sinn á 43 árum sem konur koma sam­an, krefj­­ast kjara­­jafn­­réttis og sam­­fé­lags án mis­­rétt­­is. Í ár er lögð áhersla á að vekja athygli á ofbeldi og áreiti gagn­vart konum á vinn­u­­stöð­um, konur eiga að vera óhultar heima og í vinn­u.  

„Þótt Ísland eigi að heita para­­dís fyrir konur í alþjóð­­legu sam­hengi er ljóst að víða er pottur brot­inn. Enn er langt í land með að ná jöfnum launum og jöfnum kjör­­um. Enn verða konur fyrir kyn­bundnu ofbeldi og áreitni á vinn­u­­stöðum sem og heima fyr­ir, eins og #MeToo ­bylgja síð­­asta vetrar minnti okkur öll harka­­lega á. Enn eru kvenna­­störf minna metin þegar kemur að laun­um, rétt­indum og virð­ingu í sam­­fé­lag­in­u,“ segir á heima­síð­u Kvenna­frí­­dags­ins.

Launa­munur kynj­anna

Með­­al­at­vinn­u­­tekjur kvenna eru 74 pró­­sent af með­­al­at­vinn­u­­tekjum karla, sam­­kvæmt nýj­­ustu tölum Hag­­stofu Íslands um launa­mun kynj­anna. Reiknað er út frá þeim tölum að konur hafi unnið fyrir launum sínum eftir 5 klukku­­stundir og 55 mín­útur miðað við fullan vinn­u­dag frá kl. níu til fimm. Því eru konur hvattar til að leggja niður vinnu klukkan 14:55 í dag. Ef ­launa­munur kynj­an­anna heldur áfram að breyt­­ast með sama hraða munu konur ekki ná ekki sömu launum og karlar fyrr en árið 2047, eða eftir 29 ár. 



Auglýsing

Sam­kvæmt heima­síðu Kvenna­frís­ins er litið á kyn­bund­inn mun á atvinn­u­­tekjum í stað óút­­­skýrðs launa­mun kynj­anna þegar reiknað er hvenær konur eru búnar að vinna fullan vinn­u­dag vegna þess að kerf­is­bundið ójafn­­rétti felst ekki bara í óút­­­skýrða launa­mun­inum heldur líka í mun fleiri þátt­­um. Hlutir eins og hlut­­fall í stjórn­­un­­ar­­stöð­um, vinn­u­­tími, mennt­un, starf, atvinn­u­­grein og barn­­eignir svo eitt­hvað sé nefnt. Þótt þessir þættir útskýri hluta af launa­mun­inum þá rétt­læta þeir hann ekki heldur vekja upp fleiri spurn­ingar á borð við hvers vegna hlutur kynj­anna sé svo ójafn í þessum þátt­um.

Kvenna­frí­dag­ur­inn 

Þennan dag fyrir fjöru­­tíu og þremur árum lögðu um 90 pró­­sent allra íslenskra kvenna niður vinnu og skildu íslenskt atvinn­u­líf eftir í lama­sessi þann dag­inn. Mark­miðið var að sýna fram á mik­il­vægi vinn­u­fram­lags kvenna fyrir þjóð­­fé­lag­ið. Gríð­­ar­­legur fjöldi kvenna safn­að­ist saman á úti­­fundi á Lækj­ar­torgi, eða um 25.000 kon­­ur, og vöktu athygli á launa­mis­­rétti, van­mati á störfum kvenna og skorti á virð­ingu og valda­­leysi kvenna. Kvenna­frí­dag­­ur­inn vakti athygli um allan heim og sýndi að sam­­staðan er sterkasta vopn­ið. Síðan hafa konur komið saman og kraf­ist kjara­­jafn­­réttis og sam­­fé­lags án ofbeldis fjórum sinn­um,­ árin 1985, 2005, 2010 og 2016.

Hér erum við svona marg­ar!

Öldin henn­ar, sjón­varps­þættir fram­leiddir í til­efni af ald­ar­af­mæli kosn­inga­réttar kvenna á Ísland­i. ­Leik­stjórn: Hrafn­hildur Gunn­ars­dóttir , Krumma Films ehf - Raven Films . Fram­leið­andi, Margret Jonas­dott­ir. Fram­leitt fyrir RÚV af Sagafilm Hér er farið til baka í sög­unni alla leið til 24.10.1975 þegar íslenskar konur brutu blað í heims­sög­unni og kröfð­ust jafn­réttis með eft­ir­minni­legum hætti. Horfið á and­lit kvenn­anna sem ruddu braut­ina. Við skuldum þeim að halda áfram, okkar vegna og dætra okkar vegna. Viljum við bjóða dætrum okkar sam­fé­lag þar sem þær njóta ekki kjara­jafn­réttis eða jafn­ræðis á öllum sviðum sem mann­eskj­ur? #kvenna­fri #jöfn­kjör

Posted by Kvenna­frí on Sat­ur­day, Oct­o­ber 15, 2016


Að baki dags­ins stóðu kvenna­sam­tök, kven­fé­lög og stétt­ar­fé­lög sem skipu­lögðu dag­inn á degi Sam­ein­uðu þjóð­anna en fyrr á því ári hafði Alls­herj­ar­þing SÞ helgað ára­tug­inn 1975 til 1985 mál­efnum kvenna. Ein af þeim kvenna­sam­tökum sem stóðu fyrir Kvenna­frídeg­inum var Rauð­sokka­hreyf­ing­in.

Rauð­sokkur

Eitt vor­kvöld árið 1970 tóku 28 konur sig saman og héldu fund í kjall­ara Nor­ræna hús­ins. Þetta kvöld ákváðu þessar kynn­gi­mögn­uðu konur að mynda sam­tök sem ynnu að bættum mann­rétt­ind­um, jafn­rétt­is­málum og þá sér­stak­lega kven­frels­is­mál­um. Þessir konur áttu seinna meir eftir að kenna sig við nafnið Rauð­sokk­ur, klæð­ast rauðum sokkum í kröfu­göngum og breyta, ásamt kyn­systrum sín­um, stöðu kynj­anna á Íslandi til fram­búð­ar.

RauðsokkumerkiðÁrið 1970 var raun­veru­leiki kvenna á Íslandi annar en hann er í dag. Konur höfðu almennt minni menntun en karl­ar, þær voru orðn­ar þátt­tak­end­ur í atvinnu­lífi lands­ins en aðal­lega í lág­launa­vinn­um. Þær báru enn­þá ­nán­ast alla ábyrgð á heim­ilum enda mik­ill skortur á dag­heim­ilum fyrir börn. Þátt­taka kvenna í stjórnun lands­ins var nán­ast eng­in, aðeins ein kona sat á þingi og örfáar konur sátu í borg­ar­stjórn. Engin kona ­gegnd­i ­stöðu bæj­ar­stjóra og örfáar konur stýrðu fyr­ir­tækjum og stofn­un­um. Engin kona gat kallað sig ­sér­fræð­ing, það mátti finna einn kven­kyns pró­fessor í Háskóla Íslands og ein kona gegndi stöðu yfir­lækn­is. Giftar konur voru skráðar undir eig­in­menn sína og erfitt var að finna þær í síma­skrá eða á dyra­bjöllu. Getn­að­ar­bylt­ingin var komin og far­in. Konur voru fyrst og fremst mæður og eig­in­konur og þessi staða þeirra var orðin rót­gró­in.



Bar­áttu­mál átt­unda ára­tug­ar­ins

Bar­átta Rauð­sokka sner­ist fyrst og fremst um hug­ar­fars­breyt­ingu í sam­fé­lag­inu en bar­átta þeirra mætti fyrst mik­illi mót­stöðu bæði hjá körlum og kon­um. Í bók­inni Vakn­aðu kona! segir í við­tölum við for­ystu­konur hreyf­ing­ar­inn­ar: „Mér fannst við vera end­ur­skapa þjóð­fé­lagið í allra þágu. Við álitum að karlar væru heftir í ákveðna fjötra sem aðeins sumir þeirra kærðu sig um. Seinna rann það upp fyrir mér, að við yrðum að ógna körlum, og neyða þá til að afsala sér­ ­for­rétt­ind­um sín­um.“



Ertu ánægð? Mynd: Forvitin Rauð









Helstu bar­áttu­mál þeirra var að koma á raun­veru­legu jafn­rétti kynj­anna, að berj­ast fyrir sjálfs­á­kvörð­ur­rétti kvenna yfir lík­ama sín­um, barn­eignum og kyn­lífi. Þær vildu launa- og vinnu­jafn­rétti, jafn­rétti í mennt­un, að konur væru metnar að meiri verð­leikum en ekki bara sem hús­mæður og eig­in­kon­ur. Þær kröfð­ust þess að kæmi væri á fæð­ing­ar­or­lof og stofnuð dag­heim­ili fyrir börn til þess að þær gætu staðið körlum jafn­fætis á vinnu­mark­að­in­um.





Arf­leið Rauð­sokku­hreyf­ing­ar­innar

Rauð­sokka­hreyf­ingin leið undir lok árið 1982 en í sinni tutt­ugu og tveggja ára bar­áttu sýndu Rauð­sokkur að með rót­tækum bar­áttu­að­ferð­um, sam­stöðu og „djarfri“ fram­komu er hægt að hrista upp í sam­fé­lag­inu og breyta rót­grónum staðalí­mynd­um. Staða kvenna á Íslandi hefur breyst tölu­vert á síð­ustu 46 árum vegna margra þátta en það er ljóst að hluti af því er að þakka Rauð­sokk­um. Dag­vist­ar­heim­ili þykja sjálf­sögð sem og fæð­ing­ar­or­lof. Fóst­ur­eyð­ingar eru líka sjálf­sögð rétt­indi í dag en lögin um sjálfs­á­kvörð­unar rétt kvenna er talin einn stærsti sigur Rauð­sokka.



Úr forvitin rauðÖnnur bar­áttu­mál hafa tekið við í jafn­rétt­is­bar­átt­unni með árunum en bar­áttu­málið sem enn stendur er launa­jafn­rétt­ið. Að útrýma kyn­bundnum launa­mis­mun er enn helsta bar­áttu­mál­efni kvenna á kvenna­frí­dag­inn árið 2018 en 43 árum áður vor­u Rauð­sokkur að berj­ast fyrir þvi sama. Mik­il­vægt er að læra af sög­unni og átta sig á því að rétt­indi eru ekki sjálf­sögð heldur urðu til vegna þess að ein­hver barð­ist fyrir þeim. Íslenskar konur eiga Rauð­sokkum margt að þakka og það er mik­il­vægt að afrek þeirra gleym­ist ekki. Sýnum sam­stöðu í verki, mætum á Arn­ar­hóli í dag og sam­ein­umst í að berj­ast fyrir jafn­rétt­i. Hættum að breyta konum – breytum sam­fé­lag­inu – til hins betra!

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi
Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.
Kjarninn 1. júní 2020
Barnabætur og sérstakur barnabótaauki skilaði 15 milljörðum til barnafjölskyldna
Íslenska barnabótakerfið hefur verið harðlega gagnrýnt undanfarin ár fyrir að vera fyrst og fremst nokkurs konar fátækrahjálp við tekjulágar fjölskyldur. Tekjutengdu bæturnar hækkuðu lítillega í fyrra og sérstakur barnabótaauki var greiddur út á föstudag.
Kjarninn 1. júní 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, er annar forstjóra Samherja.
Sjávarútvegsfyrirtæki fengu 175 milljónir króna úr hlutabótaleiðinni
Tvö dótturfyrirtæki Samherja skera sig úr á meðal sjávarútvegsfyrirtækja sem nýttu hlutabótaleiðina. Alls voru 245 starfsmenn þeirra settir á leiðina. Samstæðan ætlar að endurgreiða ríkissjóði greiðslurnar sem hún fékk.
Kjarninn 1. júní 2020
Eiríkur Rögnvaldsson
Tölum íslensku við útlendinga
Kjarninn 1. júní 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar.
Fyrirtækin sem ætla að endurgreiða hlutabætur fá reikning í vikunni
Stöndug fyrirtæki sem nýttu sér hlutabótaleiðina, en hafa óskað eftir því að fá að endurgreiða það sem þau fengu úr ríkissjóði í gegnum hana, munu fá send skilaboð í vikunni um hvað þau skulda og hvernig þau eiga að borga.
Kjarninn 1. júní 2020
Landamæri margra landa opna á nýjan leik á næstunni. En ferðamennska sumarsins 2020 verður með öðru sniði en venjulega.
Lokkandi ferðatilboð í skugga hættu á annarri bylgju
Lægri skattar, niðurgreiðslur á ferðum og gistingu, ókeypis gisting og læknisaðstoð ef til veikinda kemur eru meðal þeirra aðferða sem lönd ætla að beita til að lokka ferðamenn til sín. Á sama tíma vara heilbrigðisyfirvöld við hættunni á annarri bylgju.
Kjarninn 1. júní 2020
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Glæpur og refsing: Skipta kyn og kynþáttur máli?
Kjarninn 1. júní 2020
Minkar eru ræktaðir á búum víða um heim, m .a. á Íslandi, vegna feldsins.
Menn smituðust af minkum
Fólk er talið hafa borið kórónuveiruna inn í minkabú í Hollandi. Minkarnir sýktust og smituðu svo að minnsta kosti tvo starfsmenn. Engin grunur hefur vaknað um kórónuveirusmit i minkum eða öðrum dýrum hér á landi.
Kjarninn 1. júní 2020
Meira eftir höfundinnBirna Stefánsdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar