Mynd: EPA

Arion banki varð fyrsti nýi bankinn til að fá frelsi

Arion banki var skráður á markað um mitt ár. Þar með var hann fyrstur bankanna þriggja sem endurreistir voru á rústum þeirra sem hrundu í október 2008 að losna að fullu úr viðjum ríkisins og komast í almenna eigu. En árið hefur ekki bara verið dans á rósum fyrir bankann. Ýmsir viðskiptavinir hans hafa glímt við rekstrarvanda, sem hefur haft áhrif á afkomu Arion banka.

Lokakafl­inn í flétt­unni um fram­tíð Arion banka, eina stóra við­skipta­bank­ans á Íslandi sem er ekki að meiri­hluta í rík­i­s­eigu, fór fram á fyrri hluta árs.

Hann hófst þegar líf­eyr­is­sjóðum lands­ins var boðið að kaupa allt að fimm pró­sent hlut í bank­an­um. Sjóð­irnir höfðu til 12. febr­úar að svara til­boð­inu. Þeir sögðu pass hver á fætur öðr­um.

Í kjöl­farið var þeim skila­boðum komið til Banka­sýslu rík­is­ins að vilji væri hjá Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­þings þar sem vog­un­ar­sjóðir eru stærstu hlut­haf­arn­ir, að virkja kaup­rétt á 13 pró­sent hlut rík­is­ins í Arion banka og greiða um 23 millj­arða króna fyrir 13 pró­sent hlut rík­is­ins.

Sam­hliða fór fram stjórn­ar­fundur hjá Kaup­þingi sem, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, stóð fram á nótt. Nið­ur­staða hans var meðal ann­ars sú að tveir af erlendum hlut­höfum bæði Kaup­þings og Arion banka, Attestor Capital og fjár­fest­ing­ar­bank­inn Goldman Sachs, myndu kaupa 2,8 pró­sent hlut í Arion af Kaup­þingi til við­bótar við það sem þeir áttu. Auk þess keyptu rúm­lega 20 sjóðir í stýr­ingu fjög­urra af stærstu sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækjum Íslands: Stefn­is, Íslands­sjóða, Lands­bréfa og Júpít­er, sam­tals 2,54 pró­sent hlut. Sam­an­lagt kaup­verð var um 9,5 millj­arðar króna.

Gátu miðað við gamalt uppgjör

Ástæða þess að salan á hlutnum var keyrð í gegn þennan dag var ein­föld: þá var hægt að miða kaup­verðið við níu mán­aða upp­gjör Arion banka. Miðað við það er verðið sem greitt var fyrir 0,805 krónur á hverja krónu af eigin fé sem bank­inn á. Ef verðið hefði farið niður fyrir 0,8 krónur hefði for­kaups­réttur rík­is­ins á hlutnum virkj­ast. Ef við­skiptin hefðu farið fram 14. febr­úar hefði það gerst.

Auglýsing

15. febr­úar var sam­þykkt að Arion banki myndi kaupa 9,5 pró­­sent hlut í sjálfum sér af Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­­þings, stærsta eig­anda bank­ans. Um er að kaup á eigin bréfum í sam­ræmi við ákvörðun hlut­hafa­fund­ar. Til við­bótar var greidd arð­greiðsla upp á 7,9 millj­arða króna.

Mikil póli­tísk átök urðu um ofan­greindar vend­ing­ar. Hluti þing­manna vildi að stjórn­völd myndu grípa inn í ferlið með ein­hverjum hætti, annað hvort með því að nýta for­kaups­rétt sinn á hlutum í Arion banka eða með því að hafna nýt­ingu Kaup­þings á kaup­rétt­inum á hlut rík­is­ins. Ástæðan var meðal annars sú að umfjöllun fjölmiðla, m.a. Kjarnans, hafði sýnt fram á að það var mikið falið virði í Arion banka. Stjórn­völd töldu hvor­ugt ger­legt, enda engar for­sendur til staðar til nýt­ingar á for­kaups­rétt­inum og nýt­ing kaup­réttar í sam­ræmi við gerða samn­inga. Auk þess er það skoðun margra ráða­manna að æski­legt sé að ríkið selji að minnsta kosti hluta þeirra banka­eigna sem það á.

Skráður á markað

Um miðjan maí tilkynnti Arion banki að hann ætlaði að efna til útboðs á hlutabréfum í bankanum. Jafnframt var greint frá því að ætlunin væri að skrá bréfin í kauphöll bæði á Íslandi og í Svíþjóð. Til sölu yrði að minnsta kosti 25 prósent hlutur en í mesta lagi 40 prósent.

Síðasta uppgjör Arion banka fyrir skráningu þótti ekki mjög gott.  Hagn­aður sam­­stæðu bank­ans á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins 2018 nam 1,9 millj­­örðum króna sam­an­­borið við 3,4 millj­­arða króna á sama tíma­bili 2017. Arð­­semi eigin fjár var aðeins 3,6 pró­sent sam­an­­borið við 6,3 pró­sent fyrir sama tíma­bil árið 2017, en þetta telst lágt í alþjóð­­legum sam­an­­burð­i.

Hlutabréf í Arion banka voru tekin til viðskipta í Kauphöll Íslands 15. júní 2018.
Mynd: Nasdaq Iceland.

Í skrán­ing­ar­lýs­ing­u bankans sagði að Arion banki teldi að rekstur hans hefði þró­ast með jákvæðum hætti frá því í lok mars 2018. „Hreinar vaxta­tekjur juk­ust í apr­íl, að hluta til vegna auk­innar verð­bólgu, sem hefur jákvæð áhrif á vaxta­mun bank­ans þar sem hann á meiri verð­tryggðar eignir en skuld­ir. Hreinar vaxta­tekjur juk­ust einnig vegna end­ur­greiðslu á skulda­bréfi á fyrsta árs­fjórð­ungi 2018 sem bar til­tölu­lega háa vexti, sem dró úr vaxta­kostn­aði. Lána­safn bank­ans hefur stækkað í sam­ræmi við vöxt­inn á fyrsta árs­fjórð­ungi með áfram­hald­andi vexti í hús­næð­is­lán­um, lánum til lít­illa og með­al­stórra félaga og útlánum til fyr­ir­tækja. Trygg­inga­starf­semi bank­ans hefur batnað eftir erf­iðan fyrsta árs­fjórð­ung. Kostn­að­ar­grunnur hefur fylgt sam­bæri­legri þróun og fyrstu þremur mán­uðum árs­ins 2018 og virð­is­rýrnun útlána hefur verið að mestu óbreytt frá lokum fyrsta árs­fjórð­ungs. Verk­efna­staða á útlána­sviðum og í fyr­ir­tækja­ráð­gjöf eru í góðum far­veg­i.“

Í til­kynn­ingu sem birt var um miðjan maí, þar sem útboðið var boð­að, sagði að mark­mið Arion banka sé að vera með arð­semi eigin fjár sem sé yfir tíu pró­sent. Til að ná því er lík­legt að breyta þurfi fjár­mögnun bank­ans mjög með því að greiða út eigin fé og sækja víkj­andi lán (sett mark­mið er að minnka eig­in­fjár­hlut­fall úr 23,6 pró­sent í 17 pró­sent), minnka rekstr­ar­kostnað umtals­vert (kostn­að­ar­hlut­fall er nú 70,8 pró­sent en sett mark­mið er að ná því undir 50 pró­sent) t.d. með því að fækka starfs­fólki og ná hóf­legum vexti í útlánum sem sé í takti við vöxt í þjóð­ar­fram­leiðslu á Íslandi í nán­ustu fram­tíð.

Arion banki var svo skráður á markað í júní. Fyrsta stóra bankanum sem hafði verið reistur á brunarústum þeirra sem orsökuðu bankahrunið hafði verið skilað á markað tæpum tíu árum eftir að hrunið átti sér stað. Páll Harðarson, forstjóri Kauphallar Íslands, sagði þó í viðtali við sjónvarpsþáttinn 21 á Hringbraut síðla árs að hann vonaðist til þess að hinir tveir myndu fylgja honum þangað í nánustu framtíð.

Í dag er eignarhald Arion banka með þeim hætti að Kaupþing ehf. er enn stærsti eigandinn með 32,67 prósent. Þá á Arion banki 9,31 prósent hlut í sjálfum sér. Vogunarsjóðirnir Taconic Capital (tíu prósent), Attestor Capital (7,31 prósent) og Och-Ziff Capital (6,58 prósent) koma þar næst. Stærsti innlendi fjárfestirinn í bankanum er Gildi lífeyrissjóður með 2,47 prósent hlut.

Flugfélögin lita stöðu Arion banka

Vendingar í flugheiminum hafa haft neikvæð áhrif á rekstur Arion banka á síðari hluta árs. Bankinn átti umtalsverða hagsmuni undir hjá bæði Primera Air og WOW air, en Primera fór í þrot í byrjun októbermánaðar og WOW air hefur háð dauðastríð mánuðum saman sem enn sér ekki fyrir endann á.

Arion banki sendi frá sér afkomuviðvörun 2. október, sama dag og Primera óskaði eftir greiðslustöðvun. Þar sagði að vegna ófyrirséðra atburða gerði bankinn ráð fyrir því að niðurfæra lán og greiða út ábyrgðir sem myndu hafa neikvæð áhrif á rekstrarafkomu hans á þriðja ársfjórðungi 2018. Áhrifin áttu að verða allt að 1,8 milljarðar króna.

Augljóst var að þarna var um áhrif af gjaldþroti Primera að ræða, þótt það væri ekki sagt berum orðum.

Auglýsing

Þegar afkoma þriðja ársfjórðungs var kynnt var greint frá því að hún væri undir væntingum. Arð­semi eig­in fjár var 2,3 pró­sent á þriðja árs­fjórð­ungi, sem telst lítil arð­semi í alþjóð­legum sam­an­burði.

Bankinn hóf auk þess söluferli á Valitor á árinu og samdi við Citigroup um miðjan nóvember um ráðgjöf vegna þeirrar sölu. Til stendur að selja meirihluta eða allt hlutafé í greiðslumiðlunarfyrirtækinu.

Vandræðin í Helguvík

Önnur vandræðaeign Arion banka er kísilmálverksmiðja United Silicon í Helguvík. Bankinn tók yfir verksmiðjuna snemma árs, stofnaði félagið Stakksberg utan um hana, ætlar sér að koma henni aftur í starfsemi og svo selja hana.

Mikil andstaða er hins vegar við þau áform hjá íbúum Reykjanesbæjar og félagasamtökin „Andstæðingar stóriðju í Helguvík“ hafa staðið fyrir undirskriftasöfnun til að m.a. afturkalla starfsleyfi Stakksberg. Samtökin vilja að íbúar sveitafélagsins fái að kjósa um það hvort þeir kæri sig yfirhöfuð um stóriðjuuppbyggingu í Helguvík.

Kjarninn greindi frá því um miðjan desember að lögmaður félags Arion banka hefði sent Skipulagsstofnun bréf þar sem kom fram að hann teldi að íbúakosning um breytingar á skipulagi á svæðinu sem félagið hefur óskað eftir að láta vinna sé ekki lögmæt.

Auglýsing

Í bréfinu sagði lögmaður Stakksberg að þegar hafi verið fallist á starfsemina sem hafi fengið öll leyfi og sé meðal annars með gilt starfsleyfi. „Verksmiðjan hefur þegar verið byggð á lóðinni fyrir um 22 milljarða króna. Um er að ræða réttindi sem njóti verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar og atvinnuréttindi sem njóti verndar 75. gr. stjórnarskrár. Um slík réttindi verði ekki kosið í almennum kosningum að mati Stakksberg ehf.“

Verði kosið um málið, og niðurstaða þeirrar kosningar verði sú að starfsemi kísilmálmverksmiðjunnar verði hafnað, þá telur Stakksberg Reykjanesbæ hafa bakað sér bótaskyldu. „Í þessu sambandi er minnt á að þegar unnin fjárfesting í verksmiðju Stakksberg nemur um 22 milljörðum króna.“

Meira úr sama flokkiFréttaskýringar