Mest lesnu aðsendu greinar ársins 2018

Hvað eiga Klausturmálið, raki í húsum, Pia Kjærsgaard, skólakerfið á Íslandi og efnahagslífið sameiginlegt? Þau eru viðfangsefni þeirra aðsendu greina sem mest voru lesnar á Kjarnanum í ár.

Mest lesnu aðsendu greinar 2018
Auglýsing

5. Um kurteisi

„„Aldrei hefur nokkur maður í nokk­urru landi haft nokk­urt gagn af nokk­urri danskri bók," mun Þor­leif­ur Repp hafa sagt, en hann mun hafa verið mestur Dana­hat­ari hér­lendur á sínum tíma. Hann var sér­sinna og þetta er ekki rifjað upp hér til að taka undir þessi orð heldur til að minna á hitt: Danir og Íslend­ingar eiga sam­eig­in­legar minn­ingar sem ná langt aftur og sam­band þjóð­anna var ekki á jafn­rétt­is­grund­velli. Herra­þjóð sem oft var vel­mein­andi að reyna að hjálpa þessu guðsvol­aða fólki þar sem allar fram­fara­til­raunir fuku á haf út eða voru nag­aðar upp til agna af kindum – og fátækt fólk sem vildi standa á eigin fótum og finna sínar leiðir við að lifa af í harð­býlu landi; og tókst það um síð­ir. Sumt er við­kvæmt í þessum minn­ingum – á báða bóga – og þarf oft lítið til að ýfa upp sár­indi, eins og ég skynj­aði stundum í gamla daga þegar ég vann sem „rengør­ingsassistent“ á dönsku elli­heim­ili og sumt gamla fólkið vildi gera upp sakir við mig vegna sam­bands­slit­anna 1944. Ég brosti bara afsak­andi og svo gáfu þau mér bolsíu og ég hélt áfram að skúra.

En það skiptir máli hvernig við högum sam­skiptum þess­ara gömlu sam­bands­þjóða. Undir brosum og blíðu bragði búa heitar til­finn­ing­ar. Íslensk van­meta­kennd bein­ist jafnan að Dönum og stundum er eins og sumir Danir hafi litið á Ísland sem sjálft krúnu­djá­snið sem þeir misstu; barnið sem fór að heiman án þess að kveðja. Maður blygð­að­ist sín þegar útrás­ar­gosar fóru að kaupa upp allt á Strik­inu - út á krít - og kenna Dönum hvernig þeir ættu að búa til pitsur og gefa út dag­blöð – með fyr­ir­sjá­an­legum kon­ung­legum gjald­þrot­um. Og manni sárn­aði þegar danskt afgreiðslu­fólk klippti íslensk greiðslu­kort í Hrun­inu.“

Lesið greinina í heild sinni hér.

Auglýsing

4. Nýtt hrun á teikniborðinu

„Það er deg­inum ljós­ara að í orma­gryfju auð­jöfr­anna er verið að und­ir­búa næstu ráns­her­ferð á hendur almenn­ingi á Íslandi. Tæki­færið til að tappa vel af líf­eyr­is­sjóð­um, bönkum og eignum almenn­ings nálg­ast óðum. Allt klárt í næstu bylgju gjald­þrota, atvinnu­miss­is, eymdar og örviln­un­ar. Með gjöf rík­is­ins á Arion banka til ein­hverra aðila, sem eng­inn stjórn­mála­maður vill vita hvort heitir Ólafur eða Björgólf­ur, pétur eða páll, er verið að þung­vopna ræn­ingj­ana. Veislan er fyrir suma, aðrir borga.

Fyr­ir­tæki í bygg­ing­ar­iðn­aði sem eru flest rekin með svörtu vinnu­afli á launum undir lág­mark­s­töxt­um, raka til sín lánsfé úr bönk­un­um, skuldir hrann­ast upp, eig­endur og vild­ar­vinir kaupa ódýran gjald­eyri sem komið er úr landi sem skjótast, og svo telja auð­jöfr­arnir niður að núll­inu. Núll­inu þegar gengið hryn­ur, bank­arnir tómir, fyr­ir­tækin skilin eftir alls­laus og yfir­skuld­sett. Ein­hvern veg­inn kann­ast maður við aðferð­irn­ar. Látið er líta út fyrir að allt sé í blóma. Þegar í raun er eng­inn jarð­vegur eftir og frostkuld­inn sleikir nakta jörð.

Fram­legðin í íslensku atvinnu­lífi er ekki mik­il. Pen­ingar hlað­ast aftur á móti upp í bönkum og fjár­mála­fyr­ir­tækjum til notk­unar fyrir þá sem hafa skammtað sér for­rétt­indi á kostnað almenn­ings. Allur þessi banka­auður er í raun geld­fé. Brask banka og fjár­mála­fyr­ir­tækja með eignir , lönd og líf­eyr­is­sjóði er án alls eft­ir­lits og aðeins örfáir útvaldir hafa þar aðkomu. Gömlu útgerð­ar­furst­arnir eru bara smá­seiði miðað við hina nýju stétt auð­jöfra sem síð­asta hrun ól af sér.“

Lesið greinina í heild sinni hér.

3. Grætur húsið þitt?

„Við venju­legt heim­il­is­hald fjög­urra manna fjöl­skyldu getur raka­inni­hald og vatns­magn í lofti auk­ist um að minnsta kosti 40 lítra á viku. Heitt loft getur haldið þessum raka í meira magni en kalt loft. Þessi raki í loft­inu getur síðan orðið að vatni við það að kom­ast í snert­ingu við kaldan flöt. Hver þekkir ekki að gler­flaska sem er tekin út úr ísskáp ,,græt­ur“ á yfir­borði þegar við tökum hana út og þá sér­stak­lega ef heitt og rakt er í kringum okk­ur. Gott dæmi er kaldur svala­drykkur erlend­is.

Það sama ger­ist á veggj­um, við glugga og rúður í hús­unum okk­ar. Á vet­urna þegar það er kalt úti þá kólna vegg­fletir og rúður og rak­inn sem er í heitu röku lofti hjá okkur inn­an­dyra nær þá að dagga, eða falla út á þessum flöt­um, líkt og á svala­drykkn­um. Í ein­hverjum til­fellum má hrein­lega sjá vatn við glugga og oft telur hús­eig­andi að glugg­a­rnir hljóti að leka. En þegar betur er að gáð þá má merkja mun­inn á því að þessi raki kemur ekki ein­göngu við slag­veður eða í úrkomu, heldur einmitt á köldum vetr­ar­dög­um.

Í okkar veðr­áttu er ansi freist­andi að híma inn­an­dyra með lok­aða glugga og njóta hlýj­unn­ar. Húsin okkar eru ekki endi­lega á sama máli.“

Lesið greinina í heild sinni hér.

2. Skipulag leikskóla og grunnskóla – Tímaskekkja, jafnaðar- og velferðarskekkja

„En viti menn. Þá er þró­un­inni snúið við, meðal ann­ars með skekkju milli ábyrgð­ar­kvað­ar, álags, launa, mönn­unar og aðbún­aðar fag­hópa upp­eld­is­stétta. Fjölgun í stétt leiks-og grunn­kóla­kenn­ara svarar ekki þörf­inni, meðal ann­ars vegna þess að launin svara ekki kröfum um ábyrgð, sér­fræði­þekk­ingu og álag í starfi. Kenn­arar hafa ekki rými eða bol­magn til að mæta vænt­ingum um upp­eld­is­rækt. Stoð­kerfi er veikt. Skortur á auknu fagafli, m.a. skóla­hjúkr­un­ar­fræð­inga og skóla­fé­lags­ráð­gjafa til stuðn­ings kenn­urum á öllum skóla­stigum stingur í augu. Ofur­á­lag og van­máttur sem rekja má til umgjarðar starfs­ins kemur fram í starfs­þreytu og atgervis­flótta úr starfi. Gagn­rýni bein­ist óverð­skuldað að kenn­ur­um. Þá er verið að hengja bak­ara fyrir smið því smíð og skipu­lag skólaum­hverf­is­ins er á ábyrgð opin­berrar stefnu og fram­kvæmda­á­ætl­unar en ekki ein­stakra kenn­ara sem líða fyrir brest­ina.

Þær aðstæður leik- og grunn­skóla sem ógna fjöl­skyld­um, hjóna­bönd­um, og síð­ast en ekki síst ungum skóla­börnum vor, sumar og haust, eru óásætt­an­legar árið 2018. For­eldrar glíma við vanda og eiga oft í átökum sín á milli um skipt­ingu tím­ans til að geta brúað bil vinnu og barna­upp­eld­is. Ömmur og afar eru oft í hluta­starfi við að sinna barna­börnum auk ann­arra starfa og verk­efna sem þau sinna í sam­fé­lagi nútím­ans. Þær fjöl­skyldur sem ekki eiga traust bak­land í for­eldrum eða frænd­garði eru á köldum klaka. Það eru oft einmitt lág­launa­fjöl­skyldur sem ekki geta ráð­stafað vinnu­tíma sínum með sveigj­an­leika. Mögu­leikar þeirra eru tak­mark­að­ir. Það eru þeirra börn sem þá líða fyrir reiði­leysi og eru á ver­gangi þessa dag­ana. Stundum eru það einmitt þau sem eiga við kvíða og örygg­is­leysi að stríða fyrir og eru þá enn verr í stakk búin fyrir skóla­starfið og þátt­töku í félaga-og tóm­stunda­starfi. Þessar aðstæður stinga í stúf við hug­myndir vel­ferð­ar­sam­fé­lags­ins. Þær eru lík­legar til að auka ójöfnuð jafnt barna sem full­orð­inna og breikka gjá félags­legrar mis­munar og sið­ferð­is­legra mann­rétt­inda eftir stétt og afkomu. Gæfa slíks sam­fé­lags sem heildar verður í skötu­líki.“

Lesið greinina í heild sinni hér.

1. Karlar sem hringja í konur

„Eftir meltun vil ég segja eft­ir­far­andi: Að biðj­ast afsök­un­ar en reyna sam­tímis að hrút­skýra, eft­irá­skýra og hrein­lega ljúga til um það sem átti sér stað er ekki afsök­un­ar­beiðni. Að líkja mér við dýr og upp­nefna mig (og vegg) Freyju Eyju í kjöl­far aðgeng­is­breyt­inga er aug­ljós­lega eins fötl­un­ar­tengt og það getur orð­ið. Að taka mig fyrir með þessum hætti vegna þess að póli­tískar skoð­anir mín­ar, sem byggja á fem­inískum gild­um, hug­mynda­fræði mann­rétt­inda og upp­ræt­ingu ableis­ma, fara í taug­arnar á sumum körlum, ER fötl­un­ar­fyr­ir­litn­ing og kven­fyr­ir­litn­ing. Það er líka hlut­gerv­ing. Ég er ekki bara eins og dýr heldur líka dauður vegg­ur. Það er til þús­und og ein leið til þess að tjá skoð­ana­á­grein­ing önnur en að hæð­ast að lík­ama og útliti kvenna. Ég vildi óska þess að ég hefði getað sagt allt ofan­greint við umræddan mann en ég get varla lýst van­mætti mínum og van­líðan meðan á sím­tal­inu stóð.

Ég frá­bið mér frek­ari sím­töl þar sem ófatl­aður karl­maður í valda­stöðu talar niður til mín og reynir að útskýra fyrir mér hvað eru fötl­un­ar­for­dómar og hvað ekki. Eina eðli­lega sím­talið í stöð­unni væri að biðj­ast ein­læg­lega afsök­un­ar, án nokk­urra útskýr­inga eða mála­leng­inga, og segj­ast í ljósi gjörða sinna ætla að axla ábyrgð á ofbeld­inu sem við vorum beittar og segja af sér.“

Lesið greinina í heild sinni hér.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra fékk 82 prósent atkvæða í fyrsta sætið í prófkjörinu, samkvæmt fyrstu tölum.
Bjarni, Jón og Bryndís efst samkvæmt fyrstu tölum
Kjörstöðum hefur nú verið lokað í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi. Bjarni Benediktsson, Jón Gunnarsson og Bryndís Haraldsdóttir skipa þrjú efstu sætin nú þegar tæpur þriðjungur atkvæða hefur verið talinn.
Kjarninn 12. júní 2021
Kári Árnason
Einkareknar forvarnir
Kjarninn 12. júní 2021
AGS býst ekki við að jafnmargir muni ferðast á næstu árum og á árunum fyrir faraldurinn.
Segir hátt vægi ferðaþjónustu og stífa kjarasamningagerð vera áhyggjuefni
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að aukinn sveigjanleiki á vinnumarkaði, til dæmis með því að láta laun fylgja framleiðniþróun í meira mæli, gæti komið í veg fyrir að faraldurinn valdi langtímaskaða í hagkerfinu.
Kjarninn 12. júní 2021
Jón Gnarr
Hugmyndin um Ísland og menn sem giftast náfrænkum sínum
Kjarninn 12. júní 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærslur hjá Apple á öllum stýrikerfum
Kjarninn 12. júní 2021
Ekkert komið fram sem kalli á breytingu á stefnu um hágæða Borgarlínu
Framkvæmdastjóri Betri samgangna svaraði á dögunum erindi sem þrýstihópur sem vill ódýrari Borgarlínu sendi á ýmsa aðila í vor. Í umfjöllun Betri samgangna er meðal annars bent á að það væri dýrast fyrir samfélagið að verja langmestu fé í stofnvegi.
Kjarninn 12. júní 2021
Stefán Ólafsson
Lágtekjuvandi lífeyrisþega
Kjarninn 12. júní 2021
Mona Lisa frímerkjaheimsins og frægasta frímerki Bandaríkjanna saman á uppboði
Á dögunum var mesta fágæti frímerkjaheimsins boðið upp, 165 ára gamalt einstakt frímerki frá Bresku Gvæjana sem seldist á milljarð króna. Á uppboðinu mátti einnig finna þekktasta prentgalla bandarískrar frímerkjasögu – flugvélina Jenny á hvolfi.
Kjarninn 12. júní 2021
Meira úr sama flokkiFólk