Mynd: Úr safni.

Fá þrjá mánuði til að upplýsa um raunverulega eigendur

Árum saman hefur það verið látið viðgangast á Íslandi að yfirvöld hafa ekki fengið að vita hverjir séu raunverulegir eigendur félaga sem hér stunda atvinnustarfsemi. Nú stendur til að flýta breytingum á þeirri stöðu.

Efnahags- og viðskiptanefnd hefur lagt fram nýtt frumvarp sem flýtir því að allir lögaðilar sem stunda einhverskonar atvinnurekstur á Íslandi þurfa að upplýsa um, og skrá, hverjir raunverulegir eigendur þeirra séu. Nefndin leggur til að frestur til að upplýsa um raunverulegt eignarhald verði styttur frá 1. júní 2020 til 1. mars 2020. Verði frumvarpið samþykkt munu félög því hafa tæpa þrjá mánuði til að upplýsa yfirvöld um hverjir eigi þau í raun og veru.

Þegar er í gildi kvaðir um að upplýsa um raunverulega eigendur þegar nýtt félag er stofnað. Þær hafa verið í gildi frá 30. ágúst síðastliðnum og frá 1. desember hefur verið hægt að senda upplýsingar um hverjir þeir eru með rafrænum hætti til ríkisskattstjóra.

Upphaflega stóð til að gefa öðrum félögum, þ.e. þeim sem þegar eru í rekstri, frest til 1. desember 2019 til að koma upplýsingum um raunverulega eigendur til embættis ríkisskattstjóra. hefði sá frestur haldið ætti ríkisskattstjóri því að vera kominn með allar upplýsingar um eigendur félaga sem starfa á Íslandi, ef allir fylgdu lögunum. 

Efnahags- og viðskiptanefnd ákvað hins vegar að leggja fram breytingartillögu um að lengja frest­inn þegar málið var í með­förum henn­ar. Nú hefur sama nefnd lagt fram nýju breytingartillögu um að stytta hann aftur.

Í millitíðinni hefur það nefnilega gerst að alþjóðlegur vinnuhópur um um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, Financial Action Task Force (FATF), hefur sett Ísland á gráan lista fyrir að bregðast ekki nægilega vel við fjölmörgum athugasemdum samtakanna um brotalamir í vörnum gegn peningaþvætti á Íslandi. Ein af athugasemdunum sem FATF gerði sneri að því að ekki þurfti að greina frá raunverulegum eigendum félaga á Íslandi. 

Hægt að komast upp með að fela eignarhald

Ein helsta vörn gegn peningaþvætti er að þekkja viðskiptavini sína. Raunar er það forsenda þess að t.d. fjármálafyrirtæki megi taka að sér nýja viðskiptavini, að fyrirliggi hverjir þeir raunverulega séu og hver uppruni fjármuna þeirra er.

Á Íslandi hefur verið hægt að kom­ast upp með það að fela eign­ar­hald félaga, með ýmsum leið­um. Ein sú algeng leið var fólgin í því að láta félög, t.d. eign­ar­halds­fé­lög eða rekstr­ar­fé­lög, vera í eigu erlendra félaga, sem voru síðan í eigu ann­arra erlendra félaga, sem voru í eigu sjóða í skatta­skjólum þar sem engar eða litlar kröfur voru gerðar um skrán­ingar og skil á gögn­um. Þannig hefur verið verið hægt að fela hver raun­veru­legur eig­andi félaga er. 


Hér á landi hefur slíkt eftirlit aðallega verið á hendi banka. Í kjölfar þess að FATF gerði úttekt á Íslandi, og skilaði þeirri niðurstöðu vorið 2018 að eftirlit Íslands með peningaþvætti fengi falleinkunn, þá hóf Fjármálaeftirlitið (FME) að gera athuganir á íslenskum fjármálafyrirtækjum og getu þeirra til að verjast peningaþvætti. Samkvæmt heimildum Kjarnans hefur að minnsta kosti verið framkvæmd athugun hjá fjórum stærstu bönkum landsins: Arion banka, Íslandsbanka, Landsbankanum og Kviku banka. FME hefur ekki viljað segja nákvæmlega hvaða fyrirtæki hafa verið tekin til skoðunar en sagði þó í skriflegu svari til Kjarnans í lok ágúst að það hefði framkvæmt tæplega 20 athuganir hjá tilkynningarskyldum aðilum sem lúta eftirliti stofnunarinnar frá árinu 2017 og þá stæðu yfir þrjár slíkar athuganir. 

Arion þekkti ekki raunverulega eigendur

Enn sem komið er hefur FME einungis birt niðurstöðu athugunar sinnar á einum banka, Arion banka. Hún var birt 29. maí síðastliðinn, rúmum fjórum mánuðum eftir að niðurstaða athugunarinnar lá fyrir. Það var gert að beiðni Arion banka sem vildi fá að bregðast við úrbótakröfum áður en niðurstaðan yrði gerð opinber. Bankinn segist hafa brugðist við öllum úrbótakröfum. FME hefur ekki viljað svara því hvaða tímaramma Arion banka var settur til að koma á úrbótum. 

FME hefur einungis birt niðurstöður sínar um Arion banka.
Mynd: EPA

Í athugun FME á Arion banka kom meðal annars fram að bankinn hefði hefði ekki metið með sjálf­stæðum hætti hvort upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur við­skipta­vina væru réttar og full­nægj­andi og að þær upp­lýs­ingar hafi ekki verið upp­færðar með reglu­legum hætti, líkt og lög um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka gerðu ráð fyr­ir. Eft­ir­litið gerði einnig athuga­semd um að Arion banki hefði ekki sinnt rann­sókn­ar­skyldu sinni í til­viki erlends við­skipta­vin­ar, það taldi að reglu­bundið eft­ir­lit bank­ans með við­skipta­vinum hafi ekki full­nægt kröfum laga um aðgerðir gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka né að verk­lag í tengslum við upp­færslu á upp­lýs­ingum um við­skipta­vini hafi ekki verið full­nægt. Þá taldi FME að skýrslur Arion banka um grun­sam­legar og óvenju­legar færslur hefðu ekki verið full­nægj­andi.

Hægt að sekta þá sem gerast brotlegir

Upphaflegt frum­varp­ til að taka á þessari stöðu, sem er til staðar vegna skorts á upplýsingum um raunverulegt eignarhald félaga, varð að lögum 13. júní síð­ast­lið­inn. Tilgangur þess var ann­ars vegar að inn­leiða tvær Evr­óputil­skip­anir og hins vegar til að bregð­ast við athuga­semdum FATF.

Sam­kvæmt nýju lög­unum um raun­veru­lega eig­endur þá er hægt að refsa þeim sem ekki fylgja þeim. Ef eig­endur félaga upp­lýsa ekki um hver hinn raun­veru­legi eig­andi er, með fram­vísun þeirra gagna sem lögin kalla á, þá getur rík­is­skatt­stjóri lagt á tvenns konar sektir á við­kom­and­i. 

Ann­ars vegar er um dag­sektir að ræða. Þær geta numið frá tíu þús­und krónum og allt að 500 þús­und krónum á dag. Heim­ilt er að ákvæða umfang þeirra sem hlut­fall af til­teknu stærðum í rekstri við­kom­and­i.  Við ákvörðun um fjár­hæð dag­sekta er heim­ilt að taka til­lit til eðlis van­rækslu eða brots og fjár­hags­legs styrk­leika við­kom­andi aðila. Dag­sekt­irnar sem verða ákvarð­aðar eru aðfar­ar­hæf­ar. 

Hins vegar er um stjórn­valds­sektir að ræða. Þær er hægt að leggja á þá sem veita ekki upp­lýs­ingar eða veita rang­ar/vill­andi upp­lýs­ing­ar. Þegar brot á lög­unum er framið í starf­semi lög­að­ila, og í þágu hans, má leggja stjórn­valds­sekt á lög­að­il­ann án til­lits til þess hvort sök verður sönnuð á fyr­ir­svars­mann eða starfs­mann lög­að­ila. „Sektir sem lagðar eru á ein­stak­linga geta numið frá 100 þús. kr. til 5 millj. kr. Sektir sem lagðar eru á lög­að­ila geta numið frá 500 þús. kr. til 80 millj. kr. en geta þó verið hærri eða allt að 10 pró­sent af heild­ar­veltu sam­kvæmt síð­asta sam­þykkta árs­reikn­ingi lög­að­il­ans eða 10 pró­sent af síð­asta sam­þykkta sam­stæðu­reikn­ingi ef lög­að­ili er hluti af sam­stæð­u,“ segir í lög­un­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar