Mynd: Bára Huld Beck

Hafa aldrei lánað meira til húsnæðiskaupa en í október

Tvö met voru sett í útlánum lífeyrissjóða til sjóðsfélaga sinna í október 2019. Í fyrsta lagi lánuðu þeir 26 prósent meira en þeir höfðu gert í fyrri metmánuði og í öðru lági voru útlánin 45 prósent fleiri en nokkru sinni áður innan mánaðar. Þá virðast aðgerðir stórra sjóða, um að ýta fólki frekar að óverðtryggðum lánum með því að draga úr aðgengi að hagstæðum verðtryggðum lánum, hafa skilað árangri.

Lífeyrissjóðir landsins hafa aldrei lánað sjóðsfélögum sínum meira í húsnæðislán en þeir gerðu í október síðastliðnum. Þá námu sjóðsfélagslán sjóðanna 13,9 milljörðum króna og jukust um 65 prósent á milli mánaða. Fyrra útlánamet lífeyrissjóðanna var sett í júní 2017 þegar þeir lánuðu rúmlega ellefu milljarða króna til húsnæðiskaupa. Því voru útlánin í október 26 prósent hærri en í fyrri metmánuði.

Auk þess hafa aldrei verið tekin fleiri lán hjá lífeyrissjóðum en í tíunda mánuði ársins 2019, þegar þau voru 1.144 talsins. Fyrra metið var sett í ágúst 2017 þegar útlánin voru 789 talsins. Útlánin í október voru því 45 prósent fleiri en í fyrri metmánuði. Allt ofangreint bendir til þess að töluvert líf sé í húsnæðismarkaðnum um þessar mundir. 

Þetta kemur fram í nýjum hagtölum Seðlabanka Íslands um íslenska lífeyrissjóðakerfið sem birtar voru í gær. 

Það vekur líka athygli að að landsmenn tóku hærri upphæð að láni óverðtryggt hjá lífeyrissjóðum landsins í október en verðtryggt, þótt afar litlu hafi munað. Það er einungis í þriðja sinn sem það gerist. Hin tvö skiptin voru í desember 2018 og janúar 2019, þegar verðbólga hafði hækkað nokkuð skarpt og var á bilinu 3,4 til 3,7 prósent, eftir að hafa verið að mestu undir 2,5 prósent verðbólgumarkmiði Seðlabankans frá því í febrúar 2014. 

Í dag er verðbólga hins vegar nokkuð lág, 2,7 prósent, og hefur farið minnkandi undanfarin misseri. Auk þess gera flestar spár greiningaraðila ráð fyrir því að hann eigin eftir að lækka enn frekar á næstu mánuðum og muni haldast hófleg til lengri tíma að óbreyttu. 

Auglýsing

Mun fleiri lán sem tekin voru í október voru þó verðtryggð en óverðtryggð. Það þýðir að meðaltal verðtryggðra lána var umtalsvert lægra en óverðtryggðra sem bendir til þess að þeir sem eru að kaupa sér dýrari eignir, og hafi þar af leiðandi meiri kaupmátt, séu frekar að taka óverðtryggð lán sem hafa í för með sér hærri mánaðarlega greiðslubyrði.

Markvissar aðgerðir til að hamla útlánavöxt

Stærstu lífeyrissjóðir landsins hafa markvisst verið að reyna að draga úr útlánum til sjóðsfélaga sinna frá því á síðasta ári. Ástæðan er sú að ásókn í lánin, sem eru á umtalsvert betri kjörum en bjóðast hjá bönkum, hefur verið gríðarleg og hlutfall sjóðsfélagslána af heildareignum margra lífeyrissjóða er nú komið upp að þeim mörkum sem þeir telja skynsamlegt að teknu tilliti til áhættudreifingar. 

Kjarninn greindi frá því í nóvember að Gildi, þriðji stærsti lífeyrissjóður landsins, hefði tífaldað útlán sín til íbúðarkaupa frá árslokum 2015 og út árið 2018. Í byrjun tímabilsins námu útlánin 2,2 milljarði króna en þau voru komin upp í 22 milljarða króna um síðustu áramót. Þar af bætt­ust 9,2 millj­arðar króna, eða rétt tæpur helm­ingur við­bót­ar­inn­ar, við á árinu 2018. Sú staða varð til þess að sjóðurinn réðst í að þrengja lánsskilyrði sín til að hemja útlánavöxtin. Það skilaði árangri á fyrstu tíu mánuðum ársins 2019 þar sem útlán á því tímabili voru aðeins lægri en á sama tímabili í fyrra.

Auglýsing

Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna, næst stærsti líf­eyr­is­sjóður lands­ins, hefur líka gripið til aðgerða til að hamla lán­töku hjá sér. Hann hefur nú haldið breyti­legum verð­tryggðum vöxtum sínum óbreyttum frá því í ágúst­byrj­un, eða í fjóra mán­uði. Þá var ákveðið að breyta því hvernig vext­irnir væru ákveðnir og fallið frá því að láta ávöxtun ákveð­ins skulda­bréfa­flokks ráða þeirri för. Þess í stað er ein­fald­lega um ákvörðum stjórnar líf­eyr­is­sjóðs­ins að ræða, en ekki hefur verið greint frá því hvort hún byggi á ein­hverju öðru en ein­ungis vilja þeirra sem í stjórn­inni sitja. Frá því í nóv­em­ber 2018 og fram í maí 2019 lækk­uðu breyti­legir verð­tryggðir vextir Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna úr 2,62 pró­sent í 2,06 pró­sent, eða um 0,56 pró­sentu­stig. Þá tók stjórn sjóðs­ins ákvörðun um að frysta þá fram í ágúst og hækka þá svo upp í 2,26 pró­sent, þar sem þeir hafa verið síð­an.

Í októ­ber ákvað sjóð­ur­inn svo að breyta lána­reglum sínum þannig að skil­yrði fyrir lán­töku voru veru­lega þrengd og hámarks­fjár­hæð lána var lækkuð um tíu millj­ónir króna. Auk þess var ákveðið að hætta að lána nýjum lán­tak­endum verð­­tryggð lán á breyt­i­­legum vöxt­um, en þau hafa verið einna hag­­kvæm­­ustu lánin sem í boði hafa verið á und­an­­förnum árum.

Þetta var gert með þeim rökum að sjóð­ur­inn væri komin út fyrir þau þol­mörk sem hann ræður við að lána til íbúð­ar­kaupa. Frá haustinu 2015 og fram í októ­ber­byrjun 2019 juk­ust sjóðs­fé­lags­lán úr því að vera sex pró­sent af heild­ar­eignum sjóðs­ins í að verða 13 pró­sent. Alls námu sjóðs­­fé­laga­lánin um 107 millj­­örðum króna í byrjun síð­asta mán­aðar og um 25 millj­­arðar króna til við­­bótar voru sagðir vera að bæt­­ast við þá tölu þegar tekið væri til­­lit til fyr­ir­liggj­andi umsókna um end­­ur­fjár­­­mögn­un. 

Það voru ein­fald­lega ekki til lausir pen­ingar til að halda áfram á sömu braut og líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna hefði þurft að losa um aðrar eignir að óbreyttu til að þjón­usta eft­ir­spurn­ina eftir íbúða­lán­um. Það var stjórn hans ekki til­búin að gera.

Samanlagt minna á þessu ári en því síðasta

Þótt október hafi verið metmánuður í útlánum lífeyrissjóða þá hefur heilt yfir verið samdráttur í slíkum lánum á fyrstu tíu mánuðum ársins, miðað við sama tímabil í fyrra. Frá ársbyrjun og út októbermánuð lánuðu lífeyrissjóðirnir 79,8 milljarða króna í ný útlán, en í fyrra höfðu þeir lánað 85,9 milljarða króna á fyrstu tíu mánuðum ársins. 

Auglýsing

Undanfarin ár hafa verðtryggð lán með breytilegum vöxtum notið mikilla vinsælda hjá lántakendum, enda kjör á þeim verið þau bestu sem staðið hafa til boða. Stóru sjóðirnir þrír: Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins (LSR), Lífeyrissjóður verzlunarmanna og Gildi voru lengi vel leiðandi í vaxtalækkunum á slíkum lánum en á því hefur orðið mikil breyting á síðustu misserum. Vextir LSR eru nú 2,3 prósent, verzlunarmenn bjóða, líkt og áður sagði upp á 2,26 prósent vexti og Gildi býður upp á 2,46 prósent vexti. Á sama tíma hafa kjör á öðrum lánategundum, óverðtryggðum lánum og verðtryggðum lánum með föstum vöxtum, verið bætt til að reyna að ýta lántakendum frekar í þær áttir. Lífeyrissjóður verzlunarmanna býður nú til að mynda 5,14 prósent óverðtryggða fasta vexti til þriggja ára og LSR upp á slíka á 5,5 prósent kjörum.

Viðskiptabankarnir ekki samkeppnishæfir

Stóru sjóðirnir þrír eru þó langt frá því að vera í sama flokki og viðskiptabankarnir þegar kemur að ósamkeppnishæfum kjörum. Þegar kemur að verðtryggðum breytilegum vöxtum bjóða þeir upp á lánakjör sem eru á bilinu 3,2 til 3,49 prósent á grunnlánum sem duga fyrir 70 prósent af kostnaði húsnæðis sem verið er að kaupa. Til samanburðar eru hagstæðustu kjör sem bjóðast á sambærilegum lánum á markaðnum í dag hjá Almenna lífeyrissjóðnum, 1,72 prósent, og Stapa lífeyrissjóði, 1,73 prósent. Vaxtakostnaður lántaka hjá Arion banka, sem er dýrastur viðskiptabankanna, er því rúmlega tvöfaldur á við vaxtakostnað sjóðsfélaga ofangreindra tveggja sjóða. 

Lægstu óverðtryggðu vextir sem bjóðast eru þó hjá Birtu lífeyrissjóði, 1,64 prósent. Þar er hins vegar lánað að hámarki fyrir 65 prósent að virði húsnæðis og því er um að ræða lán sem fyrst og síðast þeir sem hafa mikið eigið fé á milli handanna geta tekið. 

Viðskiptabankarnir sitja þó einir að þeim hópi sem þarf að taka hærra hlutfall af húsnæðiskaupum sínum að láni, þ.e. hópinn sem er með minnst eigið fé milli handanna. Þeir bjóða viðbótarlán ofan á 70 prósent grunnlán sem lífeyrissjóðir gera ekki. Því situr viðkvæmasti hópurinn á markaðnum, þeir sem eiga minnst og hafa lægstu tekjurnar, einn að óhagstæðustu lánunum á meðan að þeir sem eiga meira fé, og hafa hærri tekjur, borga mun lægri vexti.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar