Mynd: Birgir Þór Harðarson

Árið 2019: Aðskilnaður ríkis og kirkju kemst rækilega á dagskrá

Ráðherra kirkjumála, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sagði í lok árs að sjálfstæð kirkja, óháð ríkisvaldinu, samrýmist betur trú- og skoðanafrelsi en sérstaðan sem þjóðkirkjan njóti í íslenskri stjórnskipan. Þingmenn fjögurra annarra flokka hafa lagt fram frumvarp um aðskilnað ríkis og kirkju. Rúmur þriðjungur þjóðar er ekki í þjóðkirkjunni.

Í byrjun árs 2009 náði fjöldi þeirra lands­­manna sem skráðir eru í þjóð­­kirkj­una met­­tölu, en þá voru 253.069 lands­­menn í henni. Frá þeim tíma hefur þeim fækkað jafnt og þétt og eru nú 231.154. 

Það þýðir að fjöldi þeirra sem skráðir eru í þjóð­­kirkj­una hefur dreg­ist saman um 21.915 frá árs­­byrjun 2009. 

Á því tíma­bili hefur Íslend­ingum fjölgað um 43.498, en þjóð­­kirkj­unni hefur mis­­­tek­ist að ná þeim fjölda til sín líka. Sam­an­lagt eru hafa því rúm­lega 65 þús­und Íslend­ingar ákveðið að ganga ekki í þjóð­­kirkj­una á síð­­ast­liðnum árum. Alls standa nú tæp­lega 132 þús­und lands­­menn utan þjóð­­kirkju.

Af þeim hópi eru 26.023 skráðir utan trú­fé­laga og 52.060 eru með ótil­greinda skrán­ingu. Fjölgun á þeim sem eru með ótil­greinda skrán­ingu má rekja til mik­illar aukn­ingar á fjölda erlendra rík­is­borg­ara sem sest hafa að á Íslandi á und­an­förnum árum. 

Þetta kemur fram í nýlegum tölum frá Þjóð­skrá Íslands um skrán­ingu í trú- og lífs­skoð­un­ar­fé­lög. 

Staðan í dag er því þannig að rúm­lega 36,5 pró­sent lands­manna standa utan þjóð­kirkj­unn­ar. Fyrir rúmum ára­tug stóð fimmt­ungur lands­manna utan henn­ar. 

Boða skref í átt að aðskilnaði

Áslaug Arna Sig­ur­björns­dóttir dóms­mála­ráð­herra sagði í byrjun síð­asta mán­aðar að óhjá­kvæmi­legt væri að stefna í átt að fullum aðskiln­aði ríkis og kirkju. Í grein sem hún skrif­aði í Morg­un­blaðið sagði hún að nýtt sam­komu­lag, sem und­ir­­ritað var í sept­­em­ber síð­­ast­liðn­­um, milli ríkis og þjóð­­kirkj­unnar feli í sér að hún verði ekki lengur eins og hver önnur rík­­is­­stofn­un. „Hún mun fremur líkj­­ast frjálsu trú­­fé­lagi sem ber ábyrgð á eigin rekstri og fjár­­hag. Þessar breyt­ingar eru til mik­illa bóta og óhjá­­kvæmi­­legt að stefna áfram á sömu braut í átt að fullum aðskiln­aði. Þangað til og þrátt fyrir sam­komu­lagið mun þjóð­­kirkjan áfram njóta stuðn­­ings og verndar íslenska rík­­is­ins á grund­velli ákvæðis stjórn­­­ar­­skrár­inn­­ar.“

Áslaug Arna sagði í grein­inni að sjálf­­stæð kirkja óháð rík­­is­­vald­inu sam­­rým­ist betur trú­frelsi og skoð­ana­frelsi en sér­­­staðan sem þjóð­­kirkjan hefur notið í íslenskri stjórn­­­skip­­an. „Í mínum huga er ekki spurn­ing um það að kirkjan getur vel sinnt öllum verk­efnum sínum og þar á meðal sálu­hjálp og marg­vís­­legri félags­­­legri þjón­­ustu óháð rík­­inu. Ég er einnig þeirrar skoð­unar að margir muni fylgja kirkj­unni að málum þótt full­kom­inn aðskiln­aður verði á end­­anum á milli hennar og rík­­is­­valds­ins.“

Þremur dögum síðar sagði hún í við­tali við RÚV að aukið ákall væri um það í sam­­fé­lag­inu, að sjálf­­stæði trú­­fé­laga og líf­­skoð­un­­ar­­fé­laga sé algjört. Hún sagði vinnu til að svara þessu ákalli væri þegar komin af stað. Mark­mið þeirrar vinnu væri að skilja að ríki og kirkju. 

Meiri­hluti virð­ist vera fyrir aðskiln­aði

Meiri­hluti virð­ist vera fyrir því á Alþingi að setja aðskilnað kyrfi­lega á dag­skrá. Fyrir þing­inu liggur þings­á­­lykt­un­­ar­til­laga þing­­manna stjórn­­­ar­and­­stöðu­flokk­anna Við­reisn­ar, Sam­fylk­ingar og Pírata auk þing­­manns Vinstri grænna og eins utan flokka, þar sem lagður er til aðskiln­aður ríkis og kirkju. 

Sam­kvæmt til­­lög­unni á að leggja frum­vörpin fram í síð­­asta lagi á vor­­þingi 2021, því síð­­asta áður en að næstu þing­­kosn­­ingar verða haldnar miðað við áætl­­un. Þau eiga að kveða á um að fullur aðskiln­aður verði milli ríkis og kirkju í síð­­asta lagi í árs­­lok 2034. 

Í umsögn um málið hefur Biskup Íslands, Agnes Sig­­urð­­ar­dótt­ir, sagt að það sé ekk­ert for­­gangs­­mál að kirkjan sé hluti af rík­­is­­vald­inu. „Að við­halda tengslum kirkj­unnar við rík­­­is­­­valdið er í sjálfu sér ekki for­­­gangs­­­mál kirkj­unn­­­ar. Skyldur kirkj­unnar liggja fyrst og fremst í því að rækta og við­halda tengsl­unum við þjóð­ina.“ 

Til­­­lagan er nú til með­­­­­ferðar hjá alls­herj­­­­­ar- og mennta­­­mála­­­nefnd.

Flestir lands­menn hlynntir breyt­ingum

Sam­­kvæmt Þjóð­­ar­púlsi Gallup sem var birtur fyrir í byrjun nóv­em­ber er meiri­hluti Íslend­inga hlynntur aðskiln­aði ríkis og kirkju, eða rúm­­­lega 55 pró­­­sent, en það er svipað hlut­­­fall og und­an­farin ár. Ríf­­­lega fimmt­ungur er hvorki hlynntur né and­vígur aðskiln­aði ríkis og kirkju, og tæp­­­lega fjórð­ungur er and­víg­­­ur.

Karlar eru hlynnt­­­ari aðskiln­aði ríkis og kirkju en kon­­­ur, og fólk er hlynnt­­­ara aðskiln­aði eftir því sem það er yngra. Íbúar höf­uð­­­borg­­­ar­­­svæð­is­ins eru hlynnt­­­ari aðskiln­aði ríkis og kirkju en íbúar lands­­­byggð­­­ar­inn­­­ar, og fólk er hlynnt­­­ara aðskiln­aði eftir því sem það hefur meiri menntun að baki.

Munur er á við­horfi fólks eftir því hvað það kysi til Alþingis ef kosið yrði í dag. Þeir sem kysu Pírata eru lík­­­­­leg­­­astir til að vera hlynntir aðskiln­aði ríkis og kirkju, en þeir sem kysu Fram­­­sókn­­­ar­­­flokk­inn lík­­­­­leg­­­astir til að vera and­víg­­­ir. Á eftir þeim koma kjós­­­endur Mið­­­flokks­ins og Sjálf­­­stæð­is­­­flokks­ins.

Í nið­­­ur­­­stöð­unum kemur fram að um þriðj­ungur Íslend­inga beri mikið traust til þjóð­­­kirkj­unn­­­ar. Það er svipað hlut­­­fall og í fyrra en þá lækk­­­aði það frá fyrri mæl­ing­­­um. Nær þriðj­ungur ber hvorki mikið né lítið traust til þjóð­­­kirkj­unnar og um þriðj­ungur ber lítið traust til henn­­­ar.

Um 19 pró­­­sent eru ánægð með störf Agn­­­esar M. Sig­­­urð­­­ar­dótt­­­ur, bisk­­­ups Íslands.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar