Hvað gera bændur nú?

Danskir (fyrrverandi) minkabændur eru í miklum vanda. Þeim hefur verið lofað bótum vegna þess að fella þurfti bústofninn en enginn veit hvenær þær bætur fást greiddar, meðan skuldir hrannast upp. Bankarnir hafa lítinn skilning á vandanum.

Milljónir minka hafa verið felldar í Danmörku síðustu vikur.
Milljónir minka hafa verið felldar í Danmörku síðustu vikur.
Auglýsing

4. nóvember síðastliðinn var örlagadagur í lífi danskra minkabænda. Þann dag skýrði Mette Frederiksen forsætisráðherra frá því að allir minkar á öllum minkabúum í Danmörku skyldu slegnir af. Ástæðuna sagði ráðherrann þá að nýtt afbrigði kórónuveirunnar hefði greinst í minkum, afbrigði sem hugsanlega væri ónæmt fyrir bóluefni, sem unnið er að víða um heim. Þess vegna væri ákvörðunin um aflífun alls minkastofnsins í landinu, 15- 17 milljónir dýra, nauðsynleg og engan tíma mætti missa. Og nú hefur nær allur danski minkastofninn verið felldur.

Þetta minkamál, eins og það er kallað, hefur verið eitt allsherjar klúður frá upphafi. Meðal annars var matvæla- og landbúnaðarráðherrann, Mogens Jensen, látinn fjúka. Klúðurssagan, sem örugglega er ekki lokið, verður ekki rakin hér en benda má á pistil sem birtist hér í Kjarnanum 29.11 undir heitinu „Minkaklúðrið“. 

Auglýsing


Þungt högg

Á áðurnefndum örlagadegi, 4. nóvember, var fótunum skyndilega kippt undan starfsemi um það bil þúsund minkabúa. Störf á búunum voru um það bil þrjú þúsund og annar eins fjöldi hefur haft atvinnu við ýmis störf sem tengjast minkaeldinu með einum eða öðrum hætti. Með yfirlýsingu forsætisráðherrans hvarf lífsviðurværið, líkt og hendi væri veifað.

Þótt höggið væri þungt fyrir starfsfólk búanna og þeirra sem höfðu vinnu þeim tengda var höggið þó langþyngst fyrir eigendur búanna. Eigendurnir eru í langflestum tilvikum bændurnir sjálfir og mörg búanna hafa verið í eigu sömu fjölskyldna í áratugi. Danir hafa um lagt árabil verið í hópi stærstu minkaskinnsframleiðenda heims, með tæplega þriðjung heimsframleiðslunnar, og dönsk minkaskinn haft á sér gæðastimpil. 

Lágt verð á minkaskinnum á síðustu árum hefur þýtt erfiðleika í búrekstrinum og margir bændur eru skuldum vafnir. Mynd: EPA

Verð á minkaskinnum hefur sveiflast mikið á undanförnum árum en eftir mikla uppsveiflu á árunum 2011- 2013 hefur það lækkað mikið. Það segir sína sögu að útflutningstekjurnar árið 2019 voru innan helmingur þess sem þær voru árið 2013. Afkoma minkabænda hefur af þessum sökum versnað mjög og margir þeirra hafa átt mikið undir velvild lánastofnana. 


Tjónið yrði bætt 

Þegar tilkynnt var að allur danski minkastofninn yrði sleginn af vöknuðu strax ótal spurningar. Ein þeirra, og ekki sú léttvægasta var: hvernig verður gríðarmikið tjón bænda bætt? Þegar fréttamenn vörpuðu fram þessari spurningu á upplýsingafundi forsætisráðherra var Mette Frederiksen fljót til svars: Tjón bænda yrði bætt. Bætti svo við að þar væri í mörg horn að líta og þess vegna tæki nokkurn tíma að „reikna það dæmi“, eins og ráðherrann komst að orði. 

Og hornin eru vissulega mörg. Fyrir utan beint tjón vegna slátrunar dýranna á búunum þarf að meta húsakost og tæki, sömuleiðis þarf að meta tekjutap margra næstu ára. Þótt sumir minkabændur vilji kannski endurreisa búin líður langur tími áður en búskapurinn fer að skila tekjum á ný. Þetta og ýmislegt fleira þarf að leggja mat á varðandi bótaupphæðina. 

Farandverkamenn frá Lettlandi pelsuðu, eins og það er kallað, minka frá níutíu búum í nóvember. Mynd: EPA

Á áðurnefndum upplýsingafundi sagði Mette Frederiksen að ljóst væri að upphæð bótanna myndi hlaupa á milljörðum. Í viðtölum við fjölmiðla hafa nokkrir þingmenn nefnt 20 milljarða (408 milljarða íslenska) en fram hefur komið að ágreiningur er meðal þingmanna um aðferðirnar við reikna út bæturnar, sumir vilja miða við meðaltekjur síðustu 10 ára og borga samkvæmt því 10 ár fram í tímann, aðrir vilja eingreiðsluleið.


Enginn veit hvenær bændur fá greitt

Eins og fyrr var getið lýsti Mette Frederiksen forsætisráðherra því yfir á „örlagadeginum“ 4. nóvember að bændum yrðu greiddar bætur. Hún sagði jafnframt að málið væri flókið og útreikningur bóta gæti tekið nokkurn tíma. Minkabóndi sem dagblaðið Politiken ræddi við þennan dag sagði að loforð forsætisráðherra væri mikils virði en hann hefði áhyggjur af því að langan tíma tæki að reikna út bæturnar. „Það tekur ekki langan tíma að fella minkastofninn, en framhaldið verður örugglega tímafrekara“. Þessi bóndi virðist ætla að reynast sannspár. 

Dauðir minkar bíða pelsunar á Sjálandi í Danmörku. Þeir eru af búi þar sem kórónuveirusmit kom ekki upp. Mynd: EPA

Málið er flókið. Fyrst þarf danska þingið, Folketinget, að ná samkomulagi um upphæðir og fyrirkomulag sem ekki er víst að reynist auðvelt. Þegar slíkt samkomulag liggur fyrir þarf að leggja það fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Hún þarf að leggja blessun sína yfir ákvarðanir danskra stjórnvalda. Innan ESB gilda strangar reglur um ríkisstyrki og svonefndar ofgreiðslur. Það er að segja að ekki séu borgaðar bætur sem séu hærri en eðlilegt og réttmætt geti talist. Þegar danskir fréttamenn spurðu hvenær búast mætti við að reglur um upphæðir og greiðslufyrirkomulag lægju fyrir fengu þeir þau svör að því væri ekki hægt að svara. 


Bændur í vanda en bankarnir hafa litla biðlund

Á meðan „bótamálið“ er til meðferðar, hjá danska þinginu og síðan ESB gerist fá minkabændur ekkert greitt. Það veldur þeim þungum áhyggjum. Lágt verð á minkaskinnum á síðustu árum hefur þýtt erfiðleika í búrekstrinum og margir bændur skuldum vafnir. Nú hrannast ógreiddir reikningar upp. Allir vilja fá borgað en bændur hafa enga sjóði að leita til. 

Minkum slátrað á Sjálandi í Danmörku. Mynd: EPA

Margar lánastofnanir eiga mikið fé útistandandi hjá bændum, neita frekari lánum og krefjast greiðslna frá bændunum „sem ekki vita sitt rjúkandi ráð“ eins og Tage Pedersen formaður samtaka minkabænda komst að orði í viðtali við danska útvarpið. Hann segir það undarlegt að bankarnir geti ekki sýnt biðlund á meðan beðið er eftir bótagreiðslunum. Margir þingmenn hafa tekið undir þessi orð. 

Bændur sem danskir fjölmiðlar hafa rætt við segja að ef ekkert gerist á allra næstu dögum blasi algjört þrot við og margir missi sitt í hendur bankanna. „Allur sandurinn er runninn úr stundaglasinu,“ sagði einn þeirra í viðtali við Jótlandspóstinn. 


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið á stóran þátt í því að þolmarkadagur jarðar er jafn snemma á árinu og raun ber vitni.
Þolmarkadagur jarðarinnar er runninn upp
Mannkynið hefur frá upphafi árs notað þær auðlindir sem jörðin er fær um að endurnýja á heilu ári. Til þess að viðhalda neyslunni þyrfti 1,7 jörð.
Kjarninn 29. júlí 2021
Örn Bárður Jónsson
Ný stjórnarskrá í 10 ár – Viska almennings og máttur kvenna
Kjarninn 29. júlí 2021
Til að fá að fljúga með flugfélaginu Play verða farþegar að skila inn vottorði um neikvæða niðurstöðu úr PCR-prófi eða hraðprófi.
Hafa þurft að vísa vottorðalausum farþegum frá
Flugfélagið Play hefur fengið jákvæð viðbrögð við þeirri ákvörðun að meina farþegum um flug sem ekki hafa vottorð um neikvætt COVID próf. Fyrirkomulagið verður enn í gildi hjá Play þrátt fyrir að vottorðalausum muni bjóðast sýnataka á landamærunum.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kamilla Jósefsdóttir og Alma Möller landlæknir.
Sértæk bóluefni gegn delta-afbrigði „okkar helsta von“
Frá því að fjórða bylgja faraldursins hófst hér á landi hafa sextán sjúklingar legið á Landspítala með COVID-19. Tíu eru inniliggjandi í dag, þar af tveir á gjörgæslu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kort Sóttvarnastofnunar Evrópu sem uppfært var í dag.
Ísland orðið appelsínugult á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu
Mikil fjölgun greindra smita hér á landi hefur haft það í för með sér að Ísland er ekki lengur grænt á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu. Væru nýjustu upplýsingar um faraldurinn notaðar yrði Ísland rautt á kortinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Jóhann Björn Skúlason, yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Smitrakningunni „sjálfhætt“ ef fjöldi smita vex gríðarlega úr þessu
Miklar annir eru nú hjá smitrakningarteymi almannavarna. Á bilinu 180-200 þúsund notendur eru með smitrakningarforrit yfirvalda í símum sínum og það gæti reynst vel ef álagið verður svo mikið að rakningarteymið hafi ekki undan. Sem gæti gerst.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Faraldur er ekki fyrirsjáanlegur
Kjarninn 29. júlí 2021
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
„Ekki má hringla með marklínuna“
Dómsmálaráðherra vonar að stjórnarandstöðunni „auðnist ekki að slíta í sundur þá einingu sem ríkt hefur meðal landsmanna í baráttunni gegn veirunni“. Samhliða útbreiddri bólusetningu þurfi að slá nýjan takt og „leggja grunn að eðlilegu lífi á ný“.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar